Οικία Σούτσου: Έτσι θα γίνει για να στεγάσει την ιστορία του ελληνικού θεάτρου

Σε τροχιά υλοποίησης μπαίνει το σχέδιο του υπουργείο Πολιτισμού για την μετατροπή της κηρυγμένης ως νεότερου μνημείου οικίας Σούτσου, επί της οδού Σταδίου 47, σε Βιβλιοθήκη και Αρχείο του Θεατρικού Μουσείου, με την ολοκλήρωση της μουσειογραφικής μελέτης και της μελέτης προληπτικής συντήρησης του συνόλου των κινητών τεκμηρίων τους.

Εκεί, στη διαχρονική καρδιά της θεατρικής Αθήνας, σε ένα κτίριο 1.974 τ..μ, που αποτελεί κληροδότημα του ευεργέτη των εικαστικών τεχνών Αλέξανδρου Σούτσου, θα στεγαστεί μόνιμα η σύγχρονη θεατρική κληρονομιά της χώρας, έτσι όπως είναι καταγεγραμμένη στη Συλλογή και το Αρχείο του Θεατρικού Μουσείου και του Κέντρου Μελέτης Ελληνικού Θεάτρου, που εξαγοράστηκαν, το 2021, από το υπουργείο Πολιτισμού με στόχο τη διάσωση, την οργάνωση και την ανάδειξή τους,

Η οικία του Αλέξανδρου Σούτσου εντάσσεται σε ένα ευρύτερο σύνολο αξιόλογων κτηρίων που αποτυπώνουν την παλαιά εικόνα της οδού Σταδίου, η οποία από τα μέσα του 19ου αιώνα αποτελεί έναν από τους κεντρικούς εμπορικούς άξονες των Αθηνών. Η εμπορική χρήση του κτηρίου εγκαταλείφθηκε το 2012. Το κτήριο υπέστη σοβαρές ζημιές από τον σεισμό του 2018 και την πυρκαγιά του 2020.

«Η Βιβλιοθήκη και το Αρχείο τεκμηριώνουν, με εξαιρετικά σημαντικά στοιχεία, την ιστορία του νεοελληνικού θεάτρου» υπογράμμισε η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη και πρόσθεσε: «Στο ίδιο κτήριο προγραμματίζεται η λειτουργία μόνιμης έκθεσης - προπομπού της μεγάλης έκθεσης στο συγκρότημα επί της οδού Πειραιώς 260- η οποία θα λειτουργεί συμπληρωματικά με τη χρήση της Βιβλιοθήκης και του Αρχείου. Ο διττός αυτός προσανατολισμός, αρχειακός και εκθεσιακός, αποτελεί διαχρονικά τον σταθερό άξονα της φυσιογνωμίας του Θεατρικού Μουσείου. Η εκθεσιακή λειτουργία, η οποία συμβάλλει στην εξωστρέφεια και στη δημόσια παρουσία του Μουσείου, είναι αλληλένδετη με την κεντρική θέση του κτηρίου στην πόλη, και μάλιστα σε μια περιοχή συνδεδεμένη ιστορικά με τη θεατρική ζωή. Ο διαθέσιμος εκθεσιακός χώρος είναι επαρκής, ώστε να εισάγει τον επισκέπτη στο συνολικό εκθεσιακό αφήγημα του Θεατρικού Μουσείου, καθιστώντας το εύκολα προσβάσιμο στο ελληνικό και το διεθνές κοινό.

Η υπουργός Πολιτισμού επισήμανε, επίσης, πως σημερινή κατάσταση διατήρησης των συλλογών του Θεατρικού Μουσείου -περιλαμβάνουν υλικό που καλύπτει τη θεατρική δραστηριότητα από τον 19ο αιώνα έως σήμερα- παρουσιάζει ιδιαίτερες προκλήσεις συντήρησης και συνθηκών φύλαξης, λόγω της μακρόχρονης έλλειψης των κατάλληλων συνθηκών. Μετά την εξαγορά της Συλλογής, η Διεύθυνση Συντήρησης Αρχαίων και Νεότερων Μνημείων του Υπουργείου Πολιτισμού έχει υλοποιήσει κρίσιμες παρεμβάσεις, όπως η μεταφορά, η ταξινομηση και βασική τεκμηρίωση του υλικού σε νέο ασφαλή χώρο, ενώ έχουν ήδη υπραγματοποιηθεί οι σωστικές επεμβάσεις και η προετοιμασία επιλεγμένων αντικειμένων για την έκθεση. Η ολοκλήρωση του συνόλου των μελετών είναι το κρίσιμο βήμα για την αποτελεσματική διαχείριση του μοναδικού πολιτιστικού αποθέματος, τεκμηριώνοντας την ιστορία και την εξέλιξη του ελληνικού θεάτρου».

Η οικεία Σούτσου περιλαμβάνει υπόγειο, ισόγειο, πατάρι ισογείου, Α΄ και Β΄ όροφο και σοφίτα. Ο μουσειογραφικός σχεδιασμός ακολουθεί τις γενικές αρχές και τους στόχους της μελέτης αποκατάστασης που συνοψίζονται στην ικανοποίηση των λειτουργικών αναγκών με νέες κατασκευές που υπαγορεύονται από τη νέα χρήση και τις σύγχρονες απαιτήσεις, στην αποκατάσταση της αρχικής μορφής του κτηρίου, στην εξασφάλιση της δομικής του ενίσχυσης, στην ενεργειακή του αναβάθμιση και στην αποτελεσματική πυροπροστασία. Πρωτίστως, διασφαλίζεται η αυτόνομη προσβασιμότητα σε ΑμεΑ με την κατάλληλη λειτουργική οργάνωση του κτηρίου αλλά και τη χρήση σύγχρονων μέσων (σήμανση, ράμπες, αναβατόρια κλίμακας κ.ά.) που εναρμονίζονται αισθητικά με το κτήριο. Για στατικούς λόγους τα βιβλιοστάσια χωροθετούνται στα επίπεδα υπογείου και του νέου μεσοπατώματος. Στους υπόλοιπους χώρους κατανέμονται οι χώροι υποδοχής κοινού (αναγνωστήριο, αίθουσες εκπαιδευτικών προγραμμάτων), οι αίθουσες ψηφιακών συλλογών, οι χώροι διοίκησης και οι λοιποί βοηθητικοί χώροι.

Βασική αρχή της έκθεσης, που αναπτύσσεται με θέμα «Όψεις της αναβίωσης του αρχαίου δράματος στη σύγχρονη Ελλάδα», αποτελεί η αντίληψη ότι το αρχαίο δράμα είναι ένα ζωντανό και διαρκώς εξελισσόμενο πεδίο δημιουργίας, το οποίο κάθε εποχή επαναπροσδιορίζεται, μέσω νέων σκηνικών και ιδεολογικών προσεγγίσεων. Στόχος είναι να αναδείξει τις ποικίλες αναγνώσεις και μεταμορφώσεις του μέσα στον χρόνο, προσεγγίζοντας την αναβίωσή του ως μια δυναμική διαδικασία που συνεχίζει να εμπνέει σύγχρονες παραστάσεις. Η αφήγηση υποστηρίζεται από ένα πλούσιο σύνολο μέσων, όπως φυσικά τεκμήρια, αρχειακό και φωτογραφικό υλικό, καθώς και ηχητικά και οπτικοακουστικά στοιχεία, τα οποία συνδυάζονται για να αποδώσουν την πολυδιάστατη φύση της θεατρικής πράξης.

Η εκθεσιακή σήμανση οργανώνεται ως ένα ιεραρχημένο σύστημα πληροφορίας, από το γενικό στο ειδικό, διευκολύνοντας την κατανόηση και την περιήγηση του επισκέπτη. Περιλαμβάνει πινακίδες, λεζάντες και ψηφιακές επεκτάσεις μέσω QR codes, για επιπλέον υλικό. Τα κείμενα παρουσιάζονται στα ελληνικά και αγγλικά, ενώ η συνολική γραφιστική προσέγγιση εξασφαλίζει ενιαία αισθητική, σαφή διαβάθμιση της πληροφορίας και αρμονική συνύπαρξη φυσικής και ψηφιακής εμπειρίας.

Μελέτη προληπτικής συντήρησης

Η μελέτη προληπτικής συντήρησης εκπονήθηκε από τη Διεύθυνση Συντήρησης Αρχαίων και Νεότερων Μνημείων (ΔΣΑΝΜ) του Υπουργείου Πολιτισμού και αφορά στην ολοκληρωμένη καταγραφή της κατάστασης διατήρησης των συλλογών, στην αναγνώριση των παραγόντων φθοράς και στον σχεδιασμό στοχευμένων μέτρων προληπτικής συντήρησης της συλλογής. Η συνολική εικόνα της συλλογής εμφανίζει εκθεσιακό υλικό εκτενώς κατανεμημένο, σε περίπου 4.110 συσκευασίες. Περιλαμβάνει χειρόγραφα και εκδόσεις θεατρικών έργων, αρχεία κριτικής και Τύπου, κοστούμια, προσωπικά αντικείμενα καλλιτεχνών, φωτογραφικό και οπτικοακουστικό υλικό, καθώς και σημαντικό αριθμό σκηνογραφικών μακετών. Ζητήματα όπως υγρασία, σκόνη, βιολογικές προσβολές και ακατάλληλος φωτισμός στις προηγούμενες συνθήκες, επηρέασαν μεγάλο μέρος των αντικειμένων, καθιστώντας επιτακτική την εφαρμογή συστηματικών μέτρων προστασίας. Προβλέπεται η συστηματική καταγραφή της κατάστασης διατήρησης, απολύμανση και προληπτική συντήρηση των αντικειμένων, ανά κατηγορία υλικού, εφαρμογή εξειδικευμένων μεθόδων για ευαίσθητα τεκμήρια, όπως το οπτικοακουστικό υλικό, σχεδιασμός κατάλληλων συνθηκών αποθήκευσης και διαχείρισης των συλλογών, δημιουργία και εξοπλισμός σύγχρονων εργαστηρίων συντήρησης. Ετσι, εξασφαλίζεται από το Υπουργείο Πολιτισμού η άμεση προστασία και η επιστημονική τεκμηρίωση των συλλογών, οι οποίες καθίστανται προσβάσιμες στην έρευνα και τη μελλοντική έκθεση.

Η αποκατάσταση και η επανάχρησή της εντάσσονται στην Ολοκληρωμένη Χωρική Επένδυση (ΟΧΕ) του τομέα Πολιτισμού, που διαχειρίζεται το Υπουργείο Πολιτισμού και χρηματοδοτείται από το πρόγραμμα «Αττική» του ΕΣΠΑ 2021-2027 με συνολικό προϋπολογισμό 9 εκατ. ευρώ.