Παντελής Καψής

Σύμφωνοι πρόκειται μόνο για μια εμπορική συμφωνία. Πολύ περισσότερο ωστόσο συνιστά μια γεωστρατηγική επιλογή. Είναι η απάντηση της Ένωσης και κρατών της Λατινικής Αμερικής στον Τραμπ. Στην προσπάθεια του να επιβάλει με το έτσι θέλω τους όρους του στις διεθνείς συναλλαγές. Και είναι η ανταπόκριση της Ευρώπης στην έκκληση του Κάρνεϊ για πολύπλευρες συνεργασίες με βάση το κοινό συμφέρον αλλά και τις κοινές αξίες. Είναι η δημιουργία μιας καινούργιας αγοράς εκατοντάδων εκατομμυρίων πολιτών η οποία θα διαθέτει ισχυρότερες άμυνες απέναντι στον εκβιασμό των υπερδυνάμεων. Στο ίδιο ακριβώς πνεύμα προωθείται και μια μεγάλη συμφωνία με την Ινδία ενώ θα ακολουθήσουν και άλλες με χώρες του Ειρηνικού. Για την Ευρώπη, η οποία παραμένει εξαρτημένη για τις κρίσιμες πρώτες ύλες που απαιτούν οι τεχνολογίες αιχμής, αυτές οι συμφωνίες είναι και μια πρόσθετη ασφάλεια για τη βιωσιμότητα και την αναπτυξιακή της προοπτική.

Για πολλούς βέβαια αυτά είναι θεωρίες. Στην πράξη τι θα συμβεί; Μου είχε κάνει εξαιρετική εντύπωση πρόσφατα, στα μπλόκα, ένας αγρότης- κρασοπαραγωγός με πόση ευφράδεια κατακεραύνωνε τη συμφωνία. Το μήνυμα του ήταν, χωρίς μεγάλη δόση υπερβολής, ότι θα πεθάνουμε είτε από ανθυγιεινά τρόφιμα γεμάτα απαγορευμένα φυτοφάρμακα είτε από την πείνα. Για να μη πούμε για το περιβάλλον και τα τροπικά δάση του Αμαζόνιου.

Δύο προκαταρτικές αρχές. Η πρώτη ότι κάθε εμπορική συμφωνία έχει κερδισμένους και χαμένους. Η δεύτερη ότι είναι εξαιρετικά δύσκολο να προβλέψει κάποιος τις ακριβείς συνέπειες μια συμφωνίας. Βρήκα πολύ διαφωτιστική, τρόπος του λέγειν, την απάντηση του καθηγητή Mathieu Parenti ο οποίος πήρε μέρος σε γαλλική έρευνα για τη συμφωνία. Όταν ρωτήθηκε ποια πλευρά θα βγει κερδισμένη, Ευρώπη ή Λατινική Αμερική, υπήρξε αφοπλιστικός: «κανείς δεν ξέρει στην πραγματικότητα».

Ένα καλό παράδειγμα αυτής της δυσκολίας είναι μια ανάλογη συμφωνία που υπέγραψε η Ένωση με τον Καναδά. Προέβλεπε την εισαγωγή χωρίς δασμούς 50.000 τόνων κρέατος το χρόνο. Σχεδόν μια δεκαετία αργότερα ωστόσο εισάγονταν μόλις 1519 τόνοι! Ο λόγος είναι ο περιορισμός στη χρήση ορμονών που θέτει η Ευρώπη. Οι καναδοί παραγωγοί δεν θεώρησαν ότι τους συμφέρει να προσαρμοστούν κι έτσι οι πόρτες της Ευρώπης παραμένουν κλειστές. Αυτό ενδεχομένως αποτελεί και μια απάντηση στις ανησυχίες, πραγματικές ή όχι, για το ενδεχόμενο να εισαχθούν τρόφιμα που έχουν παραχθεί με απαγορευμένα φυτοφάρμακα. Αν χρειάζεται απάντηση σε μια χώρα που ως πρόσφατα μας γυρνούσαν πίσω εξαγωγές επειδή ήταν τίγκα στο φυτοφάρμακο. Στη συμφωνία πάντως προβλέπεται ότι όλα τα τρόφιμα που θα εισάγονται θα πρέπει να συμμορφώνονται με τις ευρωπαϊκές προδιαγραφές υγιεινής.

Το ζήτημα παραμένει ωστόσο: ποιοι θα χάσουν και ποιοι θα κερδίσουν; Σε αυτό ίσως είναι κατατοπιστική έρευνα που έγινε για λογαριασμό της Ολλανδικής κυβέρνησης. Εννοείται στην Ελλάδα δεν αξιωθήκαμε να κάνουμε κάτι ανάλογο. Σύμφωνα με την έρευνα λοιπόν η συμφωνία θα βελτιώσει τον δείκτη ευημερίας για τους ευρωπαίους αγρότες κατά 0,07, για τους εργαζόμενους στη βιομηχανία κατά 0.01 ενώ στις υπηρεσίες ο δείκτης θα παραμείνει ανεπηρέαστος στο 0. Ο λόγος της βελτίωσης στους αγρότες οφείλεται στο ότι η μείωση στο εισόδημα από τον ανταγωνισμό θα αντισταθμιστεί με το παραπάνω από τη μείωση στις τιμές. Έτσι κι αλλιώς πάντως είναι φανερό ότι μιλάμε για οριακές αλλαγές. Κι αυτό ισχύει για μια σειρά από λόγους.

Ο πρώτος είναι ότι το εμπόριο μεταξύ Ευρώπης και Λατινικής Αμερικής είναι περιορισμένο. Ο όγκος τόσο των εισαγωγών όσο και των εξαγωγών είναι μικρότερος από το 3% των συνολικών εξωτερικών συναλλαγών της Ένωσης. Ο δεύτερος λόγος είναι πως έτσι κι αλλιώς το εμπόριο δεν απελευθερώνεται συνολικά αλλά μπαίνουν συγκεκριμένες ποσοστώσεις αγαθών οι οποίες θα μπορούν να διακινούνται χωρίς δασμούς. Αν μάλιστα σε κάποιον τομέα υπάρχει μεγάλη επίπτωση στην αγορά είτε στον όγκο των εισαγωγών είτε στις τιμές παραγωγού τότε προβλέπεται κόφτης. Ο τρίτος λόγος τέλος είναι ότι κανείς δεν ξέρει αν θα υπάρξει αύξηση των εισαγωγών ή υποκατάσταση. Στο ρύζι για παράδειγμα το οποίο ενδιαφέρει την Ελλάδα καθώς είμαστε η τρίτη μεγαλύτερη παραγωγός χώρα της Ένωσης, κάνουμε εξαγωγές στην Ευρώπη η οποία όμως την ίδια στιγμή κάνει εισαγωγές και από πολλές άλλες χώρες στον κόσμο. Η μείωση των δασμών για τις χώρες της Mercosur λοιπόν μπορεί απλώς να σημαίνει ότι θα αυξηθούν οι δικές της εξαγωγές σε βάρος άλλων τρίτων χωρών. Θα ήταν μια καλή ειρωνεία της τύχης μάλιστα αν μια τέτοια αλλαγή έπληττε τις αμερικανικές εξαγωγές ρυζιού στην Ευρώπη.

Το τελικό συμπέρασμα από όλα αυτά, όπως σημειώνεται σε σχετική έκθεση, είναι πως οι όποιες επιπτώσεις μπορεί να υπάρξουν σε συγκεκριμένες κατηγορίες παραγωγών θα είναι περιορισμένες και για αυτό μπορεί να αντιμετωπιστούν με αντισταθμιστικά μέτρα των κυβερνήσεων. Να στηριχτούν δηλαδή οι κατηγορίες που μπορεί να δουν μείωση των εισοδημάτων τους. Για να επιτευχθεί η υπογραφή της συμφωνίας μάλιστα η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρόσθεσε ένα συγκεκριμένο κονδύλι 46 δισεκατομμυρίων ευρώ το οποίο θα πηγαίνει για την ενίσχυση όσων μπορεί να ζημιωθούν.

Αυτό βέβαια βάζει τους αγρότες μας μπροστά σε ένα δίλημμα. Θα συνεχίσουν να εκπροσωπούνται από τους συνδικαλιστές του ΚΚΕ και να καταγγέλλουν τις διαβολικές συμφωνίες των ιμπεριαλιστών; Ή θα εκπροσωπηθούν από στελέχη ικανά να τεκμηριώνουν τις πραγματικές επιπτώσεις και τις ανάγκες των αγροτών τόσο για στήριξη των εισοδημάτων τους όσο και για την ανάπτυξη δυναμικών καλλιεργειών προς εξαγωγή. Όποιος άκουσε τον διευθυντή της αγροτικής επιχείρησης Ζεύς στον Άρη Πορτοσάλτε θα ήρθε σε επαφή με ένα διαφορετικό τομέα της γεωργίας που βλέπει την συμφωνία σαν μια ευκαιρία και πρόκληση για ανάπτυξη. Γι αυτή τη διάσταση, για τις ευκαιρίες που θα έχουν τα ελληνικά προϊόντα, δεν ακούσαμε τίποτα από τους λαλίστατους των μπλόκων. Ούτε φυσικά για τα οφέλη στους καταναλωτές από τις χαμηλότερες τιμές που μπορεί να προκύψουν. Κατά τα άλλα μας ενοχλεί ο πληθωρισμός στα τρόφιμα.

ΥΓ. Υπάρχει μια άλλη πλευρά της συμφωνίας η οποία αφορά τις συνέπειες που μπορεί να έχει στο περιβάλλον. Ιδίως για τις πιθανές επιπτώσεις στα δάση του Αμαζονίου. Πρόκειται για ένα ξεχωριστό κεφάλαιο το οποίο ασφαλώς απαιτεί συγκεκριμένη αντιμετώπιση, συνεχή εγρήγορση αλλά και ειδικές γνώσεις. Τα προβλήματα αυτά ωστόσο έχουν ανακύψει εδώ και χρόνια είναι πολύ μεγαλύτερα από τις όποιες επιπτώσεις της συμφωνίας.