Νίκος Φελέκης

Ολες, μα όλες, οι δημοσκοπήσεις μέχρι σήμερα δείχνουν επτά πράγματα. Πρώτον, η Ν.Δ. προηγείται. Δεύτερον, το ΠΑΣΟΚ βρίσκεται στη δεύτερη θέση. Τρίτον, τα λεγόμενα «αντισυστημικά κόμματα» της Ζωής Κωνσταντοπούλου και του Κυριάκου Βελόπουλου μαζί με το ΚΚΕ αθροιστικά φτάνουν ή και ξεπερνούν το 25% του εκλογικού σώματος. Τέταρτον, ο ΣΥΡΙΖΑ μετά τις διασπάσεις της Νέας Αριστεράς και του Κασσελάκη και κυρίως εν όψει της ίδρυσης κόμματος από τον Αλέξη Τσίπρα βρίσκεται στα όρια της κοινοβουλευτικής εκπροσώπησης. Πέμπτον, από τα υπόλοιπα κόμματα τα τρία (Σπαρτιάτες, Νίκη, Νέα Αριστερά) βρίσκονται εκτός κοινοβουλευτικού νυμφώνος, ενώ το «στατιστικό λάθος» φαίνεται ότι θα αποφασίσει αν τα κόμματα του Γιάνη Βαρουφάκη και της Αφροδίτης Λατινοπούλου θα βρεθούν στο Κοινοβούλιο. Εκτον, η αυτοδυναμία του πρώτου κόμματος δεν είναι ρεαλιστική πιθανότητα. Εβδομον, δύο πρόσωπα, ο Αλέξης Τσίπρας και η Μαρία Καρυστιανού, έχουν ανακοινώσει ότι θα ιδρύσουν -στο προβλεπτό μέλλον- κόμματα, ενώ όσο καθυστερούν οι εκλογές τόσο αυξάνονται οι πιθανότητες να ηγηθεί κόμματος και ο Αντώνης Σαμαράς.

Με βάση τις δημοσκοπήσεις, τις διαπιστώσεις των αναλυτών και τις αριθμητικές προσεγγίσεις των αναλογιστών, αυτά είναι τα δεδομένα. Αν όμως συζητήσει κανείς με ειδήμονες της εκλογικής συμπεριφοράς, αλλά και με όσους ασχολούνται επαγγελματικά ή εξ ιδιότητος -κυβερνητικής ή κομματικής- με τις έρευνες της κοινής γνώμης, όλοι θα του πουν πως οι επτά προαναφερόμενες γνωματεύσεις είναι μεν αληθείς, αλλά επειδή η ρευστότητα είναι μεγάλη και οι αβεβαιότητες πολλές, τελούν υπό αίρεση. Οχι μία, αλλά πολλές. Ας τις δούμε. Πρώτη αίρεση: Ουδείς γνωρίζει πότε θα γίνουν οι εκλογές. Το αποτέλεσμα θα είναι διαφορετικό αν στηθούν κάλπες στο επόμενο δίμηνο. Στη διαμόρφωση του εκλογικού αποτελέσματος, εκτός από τη συνεχιζόμενη ακρίβεια, θα βαρύνει, ενδεχομένως και καθοριστικά, η συγκυρία και το κλίμα της επικαιρότητας με τις υποκλοπές, τον ΟΠΕΚΕΠΕ, τη δίκη των Τεμπών και τις επιπτώσεις από τον πόλεμο στο Ιράν.

Αλλο πιθανώς θα είναι το αποτέλεσμα αν οι εκλογές γίνουν μετά τη ΔΕΘ, όπου το πακέτο των παροχών ενδεχομένως θα αγγίξει ή και θα ξεπεράσει τα 3 δισ. ευρώ. Και οπωσδήποτε ρόλο θα παίξει και η συνταγματική αναθεώρηση, εφόσον δοθεί η εντύπωση ότι οι προτεινόμενες θεσμικές αλλαγές μπορεί να συμβάλουν στην «κανονικοποίηση» της φιλελεύθερης δημοκρατίας, του υγιούς κοινοβουλευτισμού και της διάκρισης των εξουσιών.

Και άλλο αν η κυβέρνηση εξαντλήσει την τετραετία ή, για να είμαστε ακριβείς, αν οι εκλογές γίνουν την άνοιξη του 2027, όπως επαναλαμβάνει, μονότονα και με κάθε ευκαιρία, ο πρωθυπουργός.

Τα κόμματα και ο συνασπισμός

Η δεύτερη αίρεση είναι σε ποιες συνθήκες θα γίνουν οι εκλογές. Θα συνεχίσουν, λόγω της εξελισσόμενης δικαστικής έρευνας, να κυριαρχούν στην κομματική και δημόσια αντιπαράθεση τα σκάνδαλα των υποκλοπών, του ΟΠΕΚΕΠΕ και του δυστυχήματος των Τεμπών; Θα έχουν λήξει οι πόλεμοι σε Ιράν και Ουκρανία; Θα έχουν ξεπεραστεί οι επιπτώσεις από την ενεργειακή κρίση σε πληθωρισμό και ανάπτυξη; Θα έχει καταφέρει η Ευρωπαϊκή Ενωση να αντισταθεί στον τραμπισμό των ΗΠΑ και να ενισχύσει τον ρόλο της στις γεωστρατηγικές ανακατατάξεις που συντελούνται; Η τρίτη αίρεση σχετίζεται με τα κόμματα που θα συμμετάσχουν στις εκλογές. Ποια και πόσα θα είναι;

Εκτός από τα κόμματα Τσίπρα, Καρυστιανού, ενδεχομένως και Σαμαρά, θα λάβει μέρος και ο ΣΥΡΙΖΑ και με τι μορφή; Θα τελεσφορήσει η παρασκηνιακή προσπάθεια της μειοψηφίας της Κουμουνδούρου και της πλειοψηφίας της Πατησίων για «μικρό συνασπισμό»; Αν έχουμε κοινό ψηφοδέλτιο ΣΥΡΙΖΑ, Νέας Αριστεράς και κάποιας οικολογικής συλλογικότητας, σε τι βαθμό θα επηρεάσει τον Αλέξη Τσίπρα και την προσπάθειά του να κατακτήσει τη δεύτερη θέση; Το 2%-3% ή και περισσότερο που μπορεί να λάβει ένας «μικρός συνασπισμός» της ριζοσπαστικής Αριστεράς συν το συμπαγές 2%-3% του Βαρουφάκη, η ανθεκτικότητα του ΚΚΕ και η ενίσχυση της Πλεύσης Ελευθερίας εκ των πραγμάτων στενεύουν την εκλογική δεξαμενή τού -υπό ίδρυση- κόμματος Τσίπρα και μπορεί να του στερήσουν την πιθανότητα να αναδειχθεί αυτός -και όχι ο Ανδρουλάκης- αρχηγός της αξιωματικής αντιπολίτευσης.

Τέταρτη αίρεση: Πόσοι θα πάνε να ψηφίσουν; Ο αριθμός των ψηφοφόρων που θα προσέλθει στις κάλπες ίσως αποδειχθεί ο πλέον σημαντικός για το εκλογικό αποτέλεσμα. Αν η αποχή συνεχίσει να αυξάνεται, μπορεί και να έχουμε εκπλήξεις. Ενδεχομένως και ανατροπές. Τόσο στα ποσοστά των κομμάτων όσο και στη σειρά κατάταξής τους, αλλά και στον αριθμό που θα εισέλθουν στη Βουλή. Θα είναι επτά; Οκτώ; Εννέα; Περισσότερα; Λιγότερα; Η απάντηση που μας δίνει πολιτικό πρόσωπο που γνωρίζει όσο κανείς άλλος τα των δημοσκοπήσεων είναι αφοπλιστική: «Αυτό ούτε με κρυστάλλινη σφαίρα δεν το βρίσκεις». Ο περί ου ο λόγος πολιτικός συμφωνεί και με τις εκτιμήσεις δύο εκ των πλέον σοβαρών δημοσκόπων/αναλυτών ότι «η ρευστότητα είναι μεγάλη και με πολλά ερωτηματικά» και ότι «πρέπει να περιμένουμε να ανακοινωθούν και επισήμως τα κόμματα Τσίπρα και Καρυστιανού προκειμένου να υπάρχει μια πραγματική βάση καταμέτρησης της κομματικής επιρροής στο εκλογικό σώμα».

Και προσθέτουν: «Σήμερα μετράμε κάτι που δεν υπάρχει. Οταν περιληφθούν και επισήμως στις μετρήσεις τα δύο κόμματα, οι προβλέψεις μας θα έχουν μεγαλύτερη αξιοπιστία». Και αναφέρονται σε «μεγαλύτερη αξιοπιστία» και όχι «σιγουριά» επειδή υπάρχουν άλλες τρεις αιρέσεις ως προς την πρόβλεψη του εκλογικού αποτελέσματος. Η μία αφορά το ποσοστό των αναποφάσιστων ή καλύτερα αυτών που θα αποφασίσουν την τελευταία στιγμή, πίσω από το παραβάν, τι θα ψηφίσουν.

Παλαιότερα το ποσοστό αυτό ήταν περίπου 10%. Τώρα μπορεί να φτάνει ή και να υπερβαίνει το 25%. Με τόσο μεγάλο αριθμό ψηφοφόρων της τελευταίας στιγμής κάθε πρόβλεψη είναι παρακινδυνευμένη, αφού ο βαθμός απροσδιοριστίας είναι τόσο μεγάλος που δύσκολα μπορεί να υπαχθεί ακόμη και στα περιθώρια του στατιστικού σφάλματος, τα οποία έχουν φτάσει πλέον στο συν πλην 7%. Από το συν πλην 2% των παλαιότερων χρόνων και το 2,5% αργότερα, σήμερα είναι στο συν πλην 3,5%.

Η δεύτερη σχετίζεται με τον λεγόμενο «ψηφιακό κόσμο». Είναι διαφορετικά τα κριτήρια με τα οποία αποφασίζουν ιδίως οι νέοι και νεαρής ηλικίας ψηφοφόροι και διαφορετικά οι μεγαλύτερης ηλικίας, η πολιτική γνώμη των οποίων πρωτίστως διαμορφώνεται από τον λεγόμενο «πραγματικό κόσμο» και όχι από τα πλαστικά όνειρα, πάθη και επιθυμίες που παράγονται από το σερφάρισμα στο Διαδίκτυο, το TikTok, το Instagram, το Facebook, το Χ (πρώην twitter) και τις άλλες πλατφόρμες - κάποιες μάλιστα και «σκοτεινές». Οι ανάγκες (μισθοί, ακρίβεια, στέγη, υγεία, εκπαίδευση κ.ά.) μπορεί να είναι ίδιες, όμως οι πολιτικές και ιδεολογικές διαθλάσεις είναι διαφορετικές, ανάλογα με τα φίλτρα μέσω των οποίων προσλαμβάνεται η πραγματικότητα.

Η τακτική του ΠΑΣΟΚ

Και η τρίτη -ενδεχομένως η πλέον σοβαρή όλων- σχετίζεται με τη σχεδόν εδραιωμένη πεποίθηση ότι οι ερχόμενες εκλογές δεν θα αναδείξουν κυβέρνηση. Ούτε αυτοδύναμη ούτε συνεργατική. Κατά κάποιον τρόπο οι εκλογές, όποτε κι αν γίνουν, θα είναι οι «πρώτες». Και τα πάντα θα κριθούν στις «δεύτερες». Αυτός είναι και ο λόγος που αφενός η Ν.Δ. σημειώνει χαμηλές δημοσκοπικές πτήσεις και αφετέρου αυξάνεται η κομματική ρευστοποίηση στην αντιπολίτευση. Για ορισμένους η εκλογική τακτική του ΠΑΣΟΚ, όχι αυτή της νίκης με μία ψήφο διαφορά, αλλά η άρνησή του να συναινέσει σε κυβερνητική συνεργασία με τη Ν.Δ. είναι έξυπνη, αφού, εκ των πραγμάτων, ακυρώνει το επιχείρημα της Ν.Δ. «ψηφίζουμε για κυβέρνηση και σταθερότητα» και ενισχύει το επιχείρημα όσων υποστηρίζουν ότι στις κάλπες που θα στηθούν θα πρέπει να εκφράσουμε τη δυσαρέσκειά μας για την κυβέρνηση, να ψηφίσουμε με βάση τις επιθυμίες μας και να διαλέξουμε την αξιωματική αντιπολίτευση προκειμένου το παιχνίδι της διακυβέρνησης και των πολιτικών συμμαχιών να παιχτεί στις δεύτερες εκλογές.

Η πιθανότητα να αλλάξει άρδην το κομματικό σκηνικό με την έλευση των κομμάτων Τσίπρα και Καρυστιανού και πλήρους αναδιοργάνωσης εάν κάνει κόμμα και ο Αντώνης Σαμαράς είναι όχι μόνο ισχυρή, αλλά μπορεί να καταστεί και μονόδρομος εάν τα ποσοστά των λεγόμενων «κυβερνητικών κομμάτων» δεν υπερισχύσουν καταφανώς των υπολοίπων. Σημειώνουμε ότι στις τελευταίες εκλογές τα ποσοστά των Ν.Δ. (40,56%), ΣΥΡΙΖΑ (17,83%) και ΠΑΣΟΚ (11,84%) έφταναν στο 70,23%, ενώ σήμερα, μαζί και με το κόμμα Τσίπρα, το δημοσκοπικό τους άθροισμα πιθανολογείται ότι βρίσκεται στην περιοχή του 55%. Τα κόμματα των Κυριάκου Βελόπουλου, Ζωής Κωνσταντοπούλου και Μαρίας Καρυστιανού είναι -κατά την έκφραση κυβερνητικού στελέχους, που ασχολείται επισταμένως με τις δημοσκοπήσεις- «συγκοινωνούντα δοχεία». Είναι δύσκολο να προβλεφθεί η κατάταξή τους, ενώ το ποσοστό τους «αθροιστικά θα είναι στο 22%-25%», χωρίς να αποκλείεται ακόμη και «να βρεθεί από πάνω τους το ΚΚΕ», εφόσον, εκμεταλλευόμενο την πολυδιάσπαση του ΣΥΡΙΖΑ, κερδίσει μία-δύο μονάδες σε σχέση με τις προηγούμενες εκλογές (7,69%).

Κατά τα λοιπά, το μεγάλο ντέρμπι θα είναι -κι ας το ξορκίζει, ως «προπαγάνδα των συμφερόντων», το ΠΑΣΟΚ- ανάμεσα στον Νίκο Ανδρουλάκη και τον Αλέξη Τσίπρα. Μπορεί το ΠΑΣΟΚ να είναι οργανωμένο κόμμα, με ιστορία, βουλευτές, στελέχη και ισχυρή παρουσία σε συνδικάτα και Τοπική Αυτοδιοίκηση, εντούτοις όλες οι έρευνες δείχνουν ότι δεν μπορεί να πετάξει σε υψηλά ποσοστά και να απειλήσει την προπορευόμενη Ν.Δ. Το γεγονός ότι ο Ανδρουλάκης συγκεντρώνει χαμηλό βαθμό στην «καταλληλότητα για πρωθυπουργός» (σύμφωνα με όλες τις έρευνες και με τη σημερινή της Marc στο «Πρώτο Θέμα») οπωσδήποτε φρενάρει το ΠΑΣΟΚ.

Προβάδισμα

Και δεν αποκλείεται ο Αλέξης Τσίπρας, εάν καταφέρει να συγκεντρώσει τις προτιμήσεις του 65% των ψηφοφόρων του ΣΥΡΙΖΑ στις τελευταίες εκλογές, να ανταγωνιστεί στα ίσια τον Ανδρουλάκη, αφού εικάζεται -και μάλλον βασίμως- ότι «τα δύο νέα κόμματα, της Καρυστιανού και του Τσίπρα, θα κόψουν μία-δύο μονάδες από το ΠΑΣΟΚ», το οποίο σήμερα μπορεί να καταγράφει άνοδο, αλλά η δυναμική του είναι αναιμική και στην καλύτερη των περιπτώσεων οι δημοσκόποι το τοποθετούν στην περιοχή του 15%-16%. Αν λοιπόν χάσει μία-δύο μονάδες από Καρυστιανού και Τσίπρα και πέσει στο 13%-14%, τότε ο Τσίπρας, ως πιο χαρισματικός από τον Ανδρουλάκη, ίσως καταφέρει να κερδίσει, έστω και με μία ψήφο διαφορά, το ΠΑΣΟΚ και να αποκτήσει αυτός το προβάδισμα για την αντιπολίτευση, το κυβερνητικό παιχνίδι και την ηγεμονία στην Κεντροαριστερά.

Πάντως, το αν και ποιος θα κερδίσει το ντέρμπι της δεύτερης θέσης σε σημαντικό βαθμό θα εξαρτηθεί από το ποιος θα καταφέρει να σηκώσει από τον καναπέ τους αριστερόστροφους ψηφοφόρους. Σημειώνουμε ότι από το 2009 και μέχρι το 2023 περισσότεροι από 1.500.000 ψηφοφόροι του ΠΑΣΟΚ και του ΣΥΡΙΖΑ προτίμησαν την αποχή. Στις εκλογές του 2009 το ΠΑΣΟΚ, με επικεφαλής τον Γιώργο Παπανδρέου, έλαβε 3.012.542 ψήφους και ο ΣΥΡΙΖΑ, με επικεφαλής τον Αλέξη Τσίπρα, 315.665 ψήφους. Σύνολο, 3.328.207 ψήφοι. Στις τελευταίες εκλογές, τον Ιούνιο 2023, ο ΣΥΡΙΖΑ, με τον Τσίπρα επικεφαλής, έλαβε 930.013 ψήφους. Και το ΠΑΣΟΚ, με επικεφαλής τον Ανδρουλάκη, 617.485 ψήφους. Σύνολο 1.547.498 ψήφοι, ήγουν 1.780.709 λιγότερες ψήφοι.

Μπορεί να έχουν υπάρξει μετακινήσεις ψηφοφόρων, όμως η αριθμητική είναι αμείλικτη. Στις εκλογές του Οκτωβρίου 2009 ψήφισαν 7.044.607 και τον Ιούνιο του 2023 οι ψηφίσαντες ήταν 5.273.669. Είχαμε δηλαδή 1.770.908 λιγότερους ψηφοφόρους. Οσοι δηλαδή λείπουν από το άθροισμα ΠΑΣΟΚ και ΣΥΡΙΖΑ. Και για να μην υπάρχουν αμφιβολίες από ποια δεξαμενή λείπουν οι ψηφοφόροι, σημειώνουμε ότι η Ν.Δ. το 2009 έλαβε 2.295.719 ψήφους και τον Ιούνιο του 2023 πήρε σχεδόν τις ίδιες (2.115.322). Το άλμα της από το 33% στο 41% σημειώθηκε επειδή οι κεντροαριστεροί ψηφοφόροι κουράστηκαν και έμειναν στο σπίτι. Αρα η αποχή, εφόσον συνεχίσει να αυξάνει -στις ευρωεκλογές του 2024 έφθασε στο 58,76%- και εφόσον συνεχίσει να προέρχεται πρωτίστως από τους κεντροαριστερούς ψηφοφόρους, θα πλήξει κυρίως τα κόμματα της ρευστοποιημένης αντιπολίτευσης και δευτερευόντως τη Ν.Δ., καθώς ο πυρήνας των ψηφοφόρων της είναι, σύμφωνα πάντα με τις μετρήσεις, περισσότερο συμπαγής σε σχέση με τα άλλα κόμματα...