Μπάμπης Κούτρας

Είναι μια κρίση με πολλαπλά επίπεδα, με αλυσιδωτές αντιδράσεις που ήδη επηρεάζουν την παγκόσμια οικονομία, την ενεργειακή ασφάλεια και τη γεωπολιτική ισορροπία. Κανείς δεν μπορεί με σοβαρότητα να προβλέψει την έκτασή της. Ωστόσο, μέσα σε αυτή τη γενικευμένη αβεβαιότητα υπάρχει μια πραγματικότητα που αξίζει να αναγνωριστεί, έστω κι αν δεν ταιριάζει στο διαχρονικό μας εθνικό αφήγημα περί «χαμένων ευκαιριών». Αυτή τη φορά στα εθνικά ζητήματα η Ελλάδα όχι μόνο δεν αιφνιδιάστηκε, αλλά στο γεωπολιτικό πεδίο αξιοποίησε την κρίση προς όφελός της.

Για δεκαετίες η χώρα είχε την ικανότητα να βρίσκεται στο σωστό σημείο τη λάθος στιγμή ή στο λάθος σημείο τη σωστή στιγμή. Τώρα, για πρώτη φορά μετά από καιρό, φαίνεται να βρέθηκε στο σωστό σημείο και τη σωστή στιγμή. Η άμεση στρατιωτική παρουσία στην Κύπρο με τις φρεγάτες και τα F-16 δεν είναι απλώς μια κίνηση συμβολισμού, αλλά μια ξεκάθαρη δήλωση ισχύος και αποτροπής. Σε μια περίοδο όπου η Ανατολική Μεσόγειος μετατρέπεται σε πεδίο έντονων αναταράξεων, η παρουσία μας στην Κύπρο ενισχύει τη γεωστρατηγική θέση της Ελλάδας και στέλνει μήνυμα προς κάθε κατεύθυνση, και ειδικά προς την Τουρκία, ότι η εποχή της αδράνειας έχει παρέλθει. Πρόκειται για την αυτονόητη άσκηση κυριαρχικών δικαιωμάτων και την προστασία του εθνικού χώρου. Παράλληλα, η εγκατάσταση πυραύλων Patriot σε στρατηγικά σημεία όπως η Κάρπαθος και η Σαμοθράκη δεν είναι απλώς μια τεχνική αναβάθμιση της αεράμυνας. Είναι μια κίνηση με βαθιά στρατηγική σημασία. Δημιουργεί ένα πλέγμα προστασίας που καλύπτει την Ανατολική Μεσόγειο και το Αιγαίο, ενισχύοντας όχι μόνο την εθνική άμυνα, αλλά και τη συνολική ασφάλεια της νοτιοανατολικής πτέρυγας του ΝΑΤΟ. Για πρώτη φορά η Ελλάδα δεν λειτούργησε μόνο ως «καταναλωτής ασφάλειας», αλλά ως πάροχος. Καλύπτει επιχειρησιακά περιοχές που ξεπερνούν τα στενά εθνικά της σύνορα, φτάνοντας μέχρι τη Βουλγαρία και ενισχύοντας τη συνοχή της Συμμαχίας. Με απλά λόγια, από παρατηρητής εξελίσσεται σε παίκτη. Ακόμη πιο σημαντική είναι η απόκτηση πραγματικής στρατιωτικής εμπειρίας. Για χρόνια η ελληνική στρατιωτική εκπαίδευση περιοριζόταν σε ασκήσεις επί χάρτου και σενάρια που σπάνια δοκιμάζονταν στην πράξη. Η συμμετοχή σε επιχειρήσεις, όπως η χρήση των Patriot για την προστασία της Σαουδικής Αραβίας, προσφέρει πολύτιμη τεχνογνωσία. Δεν είναι το ίδιο να εκπαιδεύεσαι θεωρητικά και το ίδιο να επιχειρείς σε πραγματικές συνθήκες, με πραγματικές απειλές. Αυτή η εμπειρία δεν αγοράζεται, δεν δανείζεται και δεν υποκαθίσταται, κερδίζεται.

Και φτάνουμε στο σημείο που ίσως έχει τη μεγαλύτερη γεωπολιτική αξία. Για πρώτη φορά μετά από χρόνια η Αγκυρα δεν είναι ο «απαραίτητος παίκτης» που όλοι προσπαθούν να ικανοποιήσουν. Η γνωστή της τακτική να ισορροπεί ανάμεσα σε Δύση και Ανατολή, σε ΗΠΑ και Ιράν, να πατά σε δύο βάρκες και να αποσπά οφέλη και από τις δύο πλευρές, αυτή τη φορά δεν απέδωσε. Αντιθέτως, την έφερε σε δύσκολη θέση. Η έλλειψη ξεκάθαρης στάσης, οι αντιφατικές επιλογές και η προσπάθεια να παίξει ταυτόχρονα σε πολλαπλά ταμπλό δημιούργησαν δυσπιστία. Και στη γεωπολιτική η δυσπιστία κοστίζει. Η Τουρκία βρίσκεται, έστω προσωρινά, σε δύσκολη θέση και στη δεύτερη γραμμή. Κι αυτό δεν είναι μια μικρή λεπτομέρεια. Είναι μια ανατροπή ισορροπιών που για χρόνια θεωρούνταν δεδομένες.

Την ίδια στιγμή, η διαχρονική συμμαχία της Ελλάδας με το Ισραήλ αποδεικνύεται καθοριστικής σημασίας. Οχι ως επικοινωνιακή επιλογή, αλλά ως στρατηγική επένδυση. Σε μια περιοχή όπου οι συμμαχίες αλλάζουν με ταχύτητα και συχνά με ευκολία, η σταθερότητα έχει αξία. Και η συνεργασία με το Ισραήλ ενισχύει την αποτρεπτική ισχύ της Ελλάδας, προσφέρει πρόσβαση σε τεχνογνωσία και δημιουργεί έναν ισχυρό γεωπολιτικό άξονα απέναντι στην τουρκική αναθεωρητική πολιτική. Φαίνεται και από τις αντιδράσεις της Αγκυρας. Είναι από εκείνες τις επιλογές που δεν φαίνονται πάντα εντυπωσιακές, αλλά αποδεικνύονται κρίσιμες όταν οι συνθήκες δυσκολεύουν. Φυσικά, όλα αυτά δεν σημαίνουν ότι η Ελλάδα έχει λύσει τα προβλήματά της ή ότι βρίσκεται σε μια ανέφελη πορεία ισχύος.

Η οικονομική πίεση, ο πληθωρισμός, η ενεργειακή αστάθεια και οι κοινωνικές ανισότητες παραμένουν και πιθανότατα θα ενταθούν. Ο πόλεμος δεν κάνει εκπτώσεις, ούτε συγχωρεί αυταπάτες. Ομως, η ταυτόχρονη ύπαρξη κινδύνων και ευκαιριών είναι ο κανόνας στην Ιστορία. Το ερώτημα δεν είναι αν υπάρχουν ευκαιρίες, αλλά αν αναγνωρίζονται και αν αξιοποιούνται.