Μιχάλης Στούκας

Σε πείσμα πολλών ανθελλήνων και πολέμιών του, το κράτος αυτό κατάφερε μέσα σε λιγότερα από 120 χρόνια, με την προσάρτηση των Δωδεκανήσων, σχεδόν να τριπλασιάσει την έκτασή του και από τα 48.000 τ.χλμ. του 1821 να φτάσει τα 132.000 τ. χλμ, μετά τις αλλεπάλληλες απελευθερώσεις αλύτρωτων περιοχών. Αν μάλιστα δεν είχαν γίνει ανεπίτρεπτα, στρατιωτικά και πολιτικά, σφάλματα και κάποιες ισχυρές Δυνάμεις δεν δημιουργούσαν προβλήματα και δεν στρέφονταν σε βάρος της χώρας μας ίσως η έκταση της Ελλάδας να ήταν σήμερα πολύ μεγαλύτερη.

Πολλοί θεωρούν ως αφετηρία υποδούλωσης της Ελλάδας στους Οθωμανούς, την άλωση της Κωνσταντινούπολης, το 1453. Δεν υποδουλώθηκαν όμως ταυτόχρονα όλες οι ελληνικές περιοχές στους Οθωμανούς. Τα Γιάννενα π.χ. παραδόθηκαν στον Σινάν πασά το 1430, ενώ η Τήνος, έπεσε στα χέρια των Τούρκων μόλις το 1715. Επρόκειτο για την τελευταία τουρκική κατάκτηση στον ελλαδικό χώρο. Το «νησί της Μεγαλόχαρης», παρέμεινε υπό οθωμανική κατοχή για 110 περίπου χρόνια.

Στη διάρκεια των τετρακοσίων, όπως έχει επικρατήσει να λέγεται και να γράφεται, χρόνων σκλαβιάς έγιναν πολλές τοπικές ή ευρύτερης κλίμακας επαναστάσεις που όμως για πολλούς και διάφορους λόγους απέτυχαν. Η άνθηση των Γραμμάτων και η μόρφωση που άρχισαν να αποκτούν από τα μέσα του 17ου αιώνα τα Ελληνόπουλα, οι εύποροι Έλληνες της διασποράς που φρόντιζαν για τη μόρφωσή τους και στη συνέχεια χρηματοδοτούσαν τη Φιλική Εταιρεία και τον Αγώνα, αλλά και η κόπωση από τη μακροχρόνια σκλαβιά ήταν μερικοί από τους λόγους που οδήγησαν στο 1821.

Τα Ορλοφικά του 1770, παρά την αποτυχία τους και την εγκατάλειψη, για μία ακόμα φορά από τη Ρωσία, θα έλεγα ότι ήταν μια πολύ καλή «πρόβα απελευθέρωσης». Δυστυχώς, το «πούλημα» της Ρωσίας έκανε κυρίως τους Αλβανούς να αφηνιάσουν και να προβούν σε σφαγές αμάχων Ελλήνων. Και με την ευκαιρία, από το 1770 (Ορλοφικά), ως το 1856 (τέλος Κριμαϊκού Πολέμου), τουλάχιστον 15.000 Έλληνες «πέρασαν από τη ρωσική στρατιωτική θητεία» (Σ. Πιντσούκ - Γαλάνης). Το 1856, ολόκληρος ο ελληνικός τακτικός στρατός διέθετε μόλις 8.600 άνδρες! Αυτά για την ετεροβαρή ελληνορωσική σχέση, από την οποία αν κάποιος έχει χάσει, αυτή δεν είναι η Ρωσία…

Ας επανέλθω όμως στα προεπαναστατικά χρόνια. Η ίδρυση της Φιλικής Εταιρείας στην Οδησσό το 1814, η θητεία σπουδαίων Ελλήνων οπλαρχηγών στον αγγλικό και τον γαλλικό στρατό στα Επτάνησα και άλλων στην αυλή του Αλή πασά, σε συνδυασμό με την εμπειρία των κλεφταρματολών είχε δημιουργήσει μία κατάσταση που έμοιαζε ευνοϊκή για το ξεκίνημα της Επανάστασης. Τα ελληνικά πλοία παράλληλα, ακόμα κι αυτά που ανέπτυσσαν πειρατική δράση, είχαν αξιόμαχα πληρώματα και πέτυχαν στη διάρκεια του Αγώνα σημαντικά κατορθώματα. Σ' αυτά προστέθηκαν και οι τολμηροί μπουρλοτιέρηδες (Κανάρης, Παπανικολής, Πιπίνος, Ματρόζος κ.ά.), που προκάλεσαν σοβαρότατα πλήγματα στον εχθρικό στόλο. Μπορεί βέβαια η «Ιερά Συμμαχία» με μπροστάρη τον Αυστριακό Μέτερνιχ να δαιμονοποιούσε όλα τα επαναστατικά κινήματα στην Ευρώπη, όμως το ποτάμι της λευτεριάς είχε αρχίσει να κυλά στην Ελλάδα και ήταν αδύνατο να γυρίσει πίσω…

Έτσι ξεκίνησε η Επανάσταση του 1821 (περισσότερα για το πότε καθιερώθηκε ο εορτασμός της 25ης Μαρτίου στο ΥΓ, στο τέλος του άρθρου). Ευτυχής συγκυρία για τον Αγώνα της Ανεξαρτησίας ήταν η απουσία του ικανότατου Χουρσίτ πασά στα Γιάννενα όπου είχε μεταβεί από την Πελοπόννησο για να καταστείλει την εξέγερση του Αλή πασά, κάτι που κατάφερε μετά από πολλούς μήνες. Οι ραδιουργίες και οι συκοφαντίες που πάντα ταλάνιζαν τους Οθωμανούς, αυτή τη φορά είχαν σαν θύμα τον Χουρσίτ που βρισκόταν πλέον στη Λάρισα. Η αυτοκτονία του και η ανάθεση της ηγεσίας της εκστρατείας εναντίον των Ελλήνων στον Δράμαλη ήταν καθοριστικής σημασίας γεγονότα για την Ελληνική Επανάσταση. Η ελληνική νίκη στα Δερβενάκια, στην οποία έλαμψε η ηγετική φυσιογνωμία του Θεόδωρου Κολοκοτρώνη ήταν καθοριστικής σημασίας για τη συνέχεια της Επανάστασης.

Δυστυχώς, για μία ακόμα φορά, η διχόνοια, η προαιώνια κατάρα της ελληνικής φυλής έκανε την εμφάνισή της και το 1821 και οι δύο εμφύλιοι πόλεμοι λίγο έλειψε να δώσουν πρόωρο τέλος στην Επανάσταση. Η άφιξη του Ιμπραήμ στην Κρήτη αρχικά (1824) και στον Μοριά στη συνέχεια, στο πλαίσιο συμφωνίας του πατέρα του με τον σουλτάνο έφεραν την Επανάσταση σε αδιέξοδο. Καθοριστικής σημασίας ήταν η Ναυμαχία του Ναυαρίνου(20/10/1827), για την οποία κάποια θεωρούν ότι χάρη σ' αυτή απελευθερώθηκε η Ελλάδα. Τα θεμέλια για την ανεξαρτησία της χώρας μας όμως είχαν μπει 1,5 χρόνο πριν, όταν στις 23 Μαρτίου / 4 Απριλίου 1826, με το Πρωτόκολλο της (Αγίας) Πετρούπολης, Ρωσία και Μεγάλη Βρετανία αναγνώρισαν πολιτική ύπαρξη στην Ελλάδα. Το Ναυαρίνο σαφώς έπαιξε σημαντικό ρόλο, αλλά δεν απελευθερώθηκε τον Οκτώβριο του 1827 η Ελλάδα, ούτε αναγνωρίστηκε τότε ως ανεξάρτητο κράτος. Χρειάστηκε ο σπουδαίος Ιωάννης Καποδίστριας να πετύχει την αποστολή γαλλικής εκστρατευτικής δύναμης υπό τον Μεζόν στον Μοριά για την εκδίωξη του Ιμπραήμ. Και γνωρίζοντας ότι αν δεν απελευθερωνόταν η Αιτωλοακαρνανία, η Ανατολική Στερεά και η Εύβοια, δεν θα συμπεριλαμβάνονταν στο νέο κράτος φρόντισε είτε με εκστρατείες, όπως αυτή στη Δυτική Ελλάδα, είτε με μαεστρικούς χειρισμούς να υπογραφεί το Πρωτόκολλο του Λονδίνου (1830) με το οποίο η Ελλάδα αναγνωριζόταν ως κυρίαρχο και ανεξάρτητο κράτος.

Σημαντικό ρόλο σε αυτό έπαιξε και η πανωλεθρία των Οθωμανών στον Ρωσοτουρκικό πόλεμο του 1828-1829 και η Συνθήκη της Αδριανούπολης (14/9/1829). Ο πόλεμος πυροδοτήθηκε από την Ελληνική Επανάσταση και οι Ρώσοι, υπό την ηγεσία του Πρώσου Χανς Καρλ φον Ντίμπιτς πέρασαν τον Αίμο και έφτασαν μέχρι την κοιλάδα του Έβρου. Ορμώμενος από αυτό, ο Φρίντριχ Ένγκελς έφτασε στο σημείο να πει ότι ο Ντίμπιτς ελευθέρωσε την Ελλάδα. Σαφώς και η νίκη των Ρώσων έπαιξε σημαντικό ρόλο στην απόφαση του σουλτάνου να δεχτεί την ανεξαρτησία της Ελλάδας, όμως δεν ελευθέρωσε την Ελλάδα ο Ντίμπιτς.

Οι Διδάσκαλοι του Γένους, ο Ρήγας Φεραίος, ο Αδαμάντιος Κοραής και άλλες πνευματικές μορφές του Ελληνισμού έσπειραν τους σπόρους της λευτεριάς. Για να έρθουν μετά τολμηροί καπεταναίοι και γενναία παλικάρια που αψηφούσαν τον θάνατο και παρά τις δυσμενείς και αντίξοες συνθήκες πολεμώντας σε στεριά και θάλασσα για οκτώ χρόνια έδωσαν ακόμα και τη ζωή τους για την Ελλάδα. Και μια ξεχωριστή αναφορά στους φιλέλληνες. Τόσο τους διανοούμενους (Λόρδος Βύρων, μια κατηγορία μόνος του, Ουγκό, Σέλεϊ, Σίλερ, Πούσκιν, Σατομπριάν, Θείρσιος κ.ά.) που υπήρξαν διαπρύσιοι κήρυκες της ανεξαρτησίας της Ελλάδας, όσο και αυτούς που ήρθαν και πολέμησαν στην Ελλάδα. Όντως κάποιοι από αυτούς ήταν τυχοδιώκτες, αλλά στη συντριπτική τους πλειοψηφία οι φιλέλληνες πρόσφεραν πολλά στον Ελληνικό Αγώνα, ακόμα και τη ζωή τους.

Και για όσους λένε και γράφουν ότι η Ελλάδα δημιουργήθηκε από τις Μεγάλες Δυνάμεις της εποχής με τις καθοριστικές παρεμβάσεις τους, ας σκεφτούν ότι και οι Τούρκοι μόνο χάρη στον Ιμπραήμ κατάφεραν να ανακάμψουν. Και ο Ιμπραήμ αργότερα έδειξε την αξία του πολεμώντας και εναντίον των Τούρκων.

Το 1831 και το 1839, τους συνέτριψε στους Τουρκοαιγυπτιακούς πολέμους. Μάλιστα, το 1831 διέλυσε τον άσπονδο φίλο του Κιουταχή, τον καλύτερο Στρατηγό των Οθωμανών και παλιό συμπολεμιστή του στο Μεσολόγγι. Και το 1839, στη μάχη του Νεζί(μ)π, ο Ιμπραήμ κατατρόπωσε τους Τούρκους και, αν δεν παρενέβαιναν οι Μεγάλες Δυνάμεις, αυτές που τώρα μέμφεται ο Ερντογάν, θα έφτανε στην Κωνσταντινούπολη, με το μέλλον των Τούρκων να διαγράφεται άδηλο και ζοφερό...

Τιμή και δόξα λοιπόν και άπειρες ευχαριστίες σε όσους Έλληνες και ξένους πολέμησαν για την ελευθερία, τους καρπούς της οποίας δρέπουμε εμείς σήμερα και, ας ελπίσουμε, ότι θα συνεχίσουν να δρέπουν και οι επόμενες γενιές Ελληνίδων και Ελλήνων…

ΥΓ. Η 25η Μαρτίου ορίστηκε ως ημέρα εθνικής εορτής, με Διάταγμα του Όθωνα στις 15 Μαρτίου 1838. Για τα υπόλοιπα (Αγία Λαύρα, Παλαιών Πατρών Γερμανό κ.λπ.) έχουμε αναφερθεί εκτενώς σε παλαιότερα άρθρα.