Μιχάλης Στούκας

Ο Κοινούσης, τραγουδιστής και σπουδαίος ακορντεονίστας, είχε συνθέσει το τραγούδι «Πάλι στο σπίτι μου χαράματα» και το ερμήνευε πριν ξεκινήσει το πρόγραμμα. Όταν το άκουσε ο Μενιδιάτης έπαθε σοκ: «Ρε συ, δικό σου είναι το τραγούδι»; Η απάντηση ήταν θετική και η συνέχεια γνωστή. Το τραγούδι, έστω και ως… τσιφτετέλι ακούγεται ανελλιπώς 55 χρόνια τώρα…

Φυσικά δεν θα ασχοληθώ σήμερα με τα τραγούδια που γράφτηκαν πριν από 60-70 χρόνια και ακούγονται ακόμα, ούτε με τα σημερινά που η επιτυχία τους κρατά το πολύ 60-70 μέρες, αλλά με τα τραγικά αποτελέσματα της έντονης βροχόπτωσης της προηγούμενης Τετάρτης 21/1/2026, στην Αθήνα και τον θάνατο μιας καθηγήτριας, 56 ετών, που παρασύρθηκε από τα ορμητικά νερά και εγκλωβίστηκε κάτω από ένα αυτοκίνητο στη Γλυφάδα. Δυστυχώς και στο Άστρος Κυνουρίας ένας Λιμενικός, την ώρα που έκανε πεζή περιπολία, παρασύρθηκε στη θάλασσα από ένα τεράστιο κύμα και έχασε τη ζωή του, καθώς το κεφάλι του χτύπησε στα βράχια. Τα ειλικρινή μας συλλυπητήρια στις οικογένειες και των δύο συνανθρώπων μας. Δυστυχώς η μοίρα παίζει πολύ άσχημα παιχνίδια σε κάποιους…

Ας έρθω όμως και στην κακοκαιρία της περασμένης Τετάρτης. Μπορεί άλλες φορές να μην υπάρχει έγκαιρη ειδοποίηση από τις Αρχές και ο ανυποψίαστος κόσμος να βρίσκεται αντιμέτωπος με ακραία και επικίνδυνα καιρικά φαινόμενα, για τη σφοδρή κακοκαιρία της Τετάρτης, και στην Αττική όμως, υπήρχε έγκαιρη και σαφής προειδοποίηση από την Πολιτική Προστασία, την ΕΜΥ, τους/τις μετεωρολόγους και τους φερόμενους ως μετεωρολόγους που έχουν κατακλύσει το διαδίκτυο. Υπήρξε μια μικρή χρονική καθυστέρηση στην εκδήλωση των έντονων φαινομένων, αλλά είναι σχεδόν αδύνατο να προβλεφθεί ποτέ ακριβώς θα βρέξει, πού και πόσο ακριβώς νερό θα πέσει κ.λπ.

Δεν είναι φυσικά η πρώτη φορά που βρέχει τόσο πολύ στην Αττική. Πώς γίνεται όμως, στην περιοχή του Παπάγου να πέφτουν περίπου 150mm βροχής ως τις 8 μ.μ. της Τετάρτης (ενδεικτικά, ολόκληρο τον Ιανουάριο του 2025 είχαν πέσει στου Παπάγου 62mm βροχής, πηγή: meteo.gr) και να μην παρουσιάζεται κανένα σοβαρό πρόβλημα και σε άλλες περιοχές, με πολύ λιγότερα χιλιοστά βροχής να έχουμε πλημμύρες, δρόμους-ποτάμια, αυτοκίνητα, κάδους και άλλα αντικείμενα, να παρασύρονται σαν καρυδότσουφλα από τα ορμητικά νερά; Μια γυναίκα έχασε τη ζωή της, μία άλλη στη Βάρη ανέβηκε σε ένα δέντρο για να γλιτώσει, κάποιοι εγκατέλειψαν τα αυτοκίνητά τους, για να μην πνιγούν μέσα σ’ αυτά κ.λπ. Προφανώς στην περιοχή του Παπάγου τηρήθηκαν σχολαστικά όσα προβλέπει ο ΓΟΚ (Γενικός Οικοδομικός Κανονισμός), δεν μπαζώθηκαν ρέματα για να χτιστούν σπίτια πάνω σε αυτά και η εξωπραγματική, για χρονικό διάστημα λίγων ωρών, βροχή που έπεσε, δεν προκάλεσε ιδιαίτερα προβλήματα. Αντίθετα, σε άλλες περιοχές, πολύ μικρότερες ποσότητες νερού προκάλεσαν σοβαρά προβλήματα. «Τις πταίει» θα αναρωτιόταν, αν ζούσε, ο Χαρίλαος Τρικούπης.

Τα δεινά για την Αθήνα δεν ξεκίνησαν ούτε τον 21ο αιώνα ούτε μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, απλώς εντάθηκαν λόγω της αλόγιστης και άναρχης δόμησης και της βάρβαρης αντιμετώπισης του φυσικού περιβάλλοντος. Τα προβλήματα για την πρωτεύουσα ξεκινούν από τη δεκαετία του 1830, όταν το πρωτοποριακό και διορατικό σχέδιο των Σταμάτη Κλεάνθη- Εδουάρδου Σάουμπερτ για την πρωτεύουσα αντιμετωπίζει σφοδρές αντιδράσεις από τους μεγαλοκτηματίες της εποχής και τροποποιείται. Για να καταλάβετε για ποια Αθήνα μιλάμε τότε, η Ομόνοια βρισκόταν περίπου στα όρια της πόλης, ενώ εκεί που βρίσκεται σήμερα το Εθνικό Θέατρο η περιοχή ήταν τελείως έρημη! Τα Πατήσια π.χ. στη διασταύρωση των οδών Πατησίων και Καυταντζόγλου σήμερα, θεωρούνταν εξοχική περιοχή! Η πόλη των 4.000 κατοίκων (1833) έφτασε τους 123.000 κατοίκους (1896), τους 473.000 πριν την ανταλλαγή των πληθυσμών και τους 718.000, το 1923, μετά την ανταλλαγή των πληθυσμών. Η συγκέντρωση πλήθους ανθρώπων από την επαρχία, μετά τον Β’ ΠΠ και η ολέθρια αντιπαροχή με την άναρχη και ανεξέλεγκτη δόμηση στην πρωτεύουσα, αλλά και στα προάστιά της ήταν ένα ακόμα πλήγμα για την Αθήνα.

Στον βωμό του κέρδους και προκειμένου να καλυφθούν οι ανάγκες της ζήτησης καταπατήθηκαν δασικές εκτάσεις, μπαζώθηκαν ρέματα και πάνω σ’ αυτά χτίστηκαν πολυκατοικίες, την ίδια ώρα που ο Ιλισός (που πλημμύρισε προχθές και κάποιοι θα έμαθαν ότι υπάρχει και αυτός ο ποταμός στην Αθήνα) από τη δεκαετία του 1950, ο Κηφισός, στις αρχές του 21ου αιώνα και πολλά ρέματα καλύφθηκαν και έγιναν οδικές αρτηρίες. Οι αλλεπάλληλες πυρκαγιές στέρησαν από το λεκανοπέδιο χιλιάδες δέντρα, τα οποία, εκτός των άλλων, πρόσφεραν και αντιπλημμυρική θωράκιση, ενώ η κάλυψη πολλών ρεμάτων έγινε με τη γνωστή νεοελληνική τσαπατσουλιά. Και ποιο είναι το αποτέλεσμα της κάλυψης της κοίτης του Κηφισού; Μικρή ανάσα για λίγα χρόνια και το απόλυτο κυκλοφοριακό χάος εδώ και μια δεκαετία περίπου.

Οι κυβερνήσεις, οι Δημοτικές Αρχές αλλά και οι ίδιοι οι πολίτες, ένα μεγάλο ποσοστό των οποίων διακρίνεται από αντικοινωνική συμπεριφορά, φέρθηκαν και φέρονται άθλια στην πόλη που τους φιλοξενεί. Πλημμύρες και μάλιστα με πολλά θύματα σημειώθηκαν πολλές φορές τα τελευταία 130 χρόνια στην Αθήνα: 1896 («πλημμύρα του Αγίου Φιλίππου»), 1925, 1934, 1961, με 44 ή 47 νεκρούς, κυρίως στα πολύπαθα δυτικά προάστια, όπου ο Κηφισός είχε φτάσει εκεί που βρίσκεται σήμερα το μετρό του Αγίου Αντωνίου, 1977 (24 ή 29 νεκροί), 1994 (10 νεκροί) και τέλος η φονική πλημμύρα της Μάνδρας, το 2017 με 24 νεκρούς (δείτε σχετικό άρθρο μας στις 07/09/2023). Σαφώς και έγιναν κάποια σωστά αντιπλημμυρικά έργα που βοήθησαν σημαντικά στην προστασία των ανθρώπινων ζωών. Από εκεί και πέρα όμως, πάντα κάποιοι σώζονται από θαύμα. Κάποιοι άλλοι κινδυνεύουν και παρατούν όπως όπως τα αυτοκίνητά τους για να μην πνιγούν. Περιοχές όπου τα ρέματα καλύφθηκαν με τη γνωστή νεοελληνική προχειρότητα μετατρέπονται σε επικίνδυνα ποτάμια. Οι εικόνες αυτοκινήτων με τεράστιες ζημιές, πεσμένων δέντρων και άλλες με δρόμους καλυμμένους από φερτά υλικά δεν ταιριάζουν σε μία ευρωπαϊκή πρωτεύουσα το 2026. Και φυσικά, οι ευθύνες γίνονται μπαλάκι, ποτέ κανείς δεν φταίει, παρά μόνο τα πρωτοφανή καιρικά φαινόμενα, οι μετεωρολόγοι που δεν προσδιόρισαν πόσα ακριβώς χιλιοστά νερού θα πέσουν στις 17.15 στην οδό χ, αριθμό ψ της Γλυφάδας, οι Δήμοι, η Περιφέρεια, η Κυβέρνηση, η Ευρωπαϊκή Ένωση κ.ο.κ.

Δυστυχώς ούτε βάλαμε μυαλό (και μάλλον δεν θα βάλουμε…) (με) τόσα που έχουμε πάθει, κι ακόμα οι τρελοί κάνουμε τα ίδια λάθη (ζητώ συγγνώμη από τον κύριο Κοινούση για τη μικρή παραποίηση των στίχων του). Και πολύ φοβάμαι ότι αν δεν αλλάξει κάτι ριζικά, δραματικά και μάλιστα άμεσα η κατάσταση αυτή θα συνεχιστεί, ίσως και να χειροτερέψει. Όσα «112» κι αν σταλούν, θα υπάρχουν πάντα κάποιοι και κάποιες που δεν θα τα παίρνουν στα σοβαρά, κάποιες και κάποιοι που νομίζουν ότι ξέρουν καλύτερα τα του καιρού από τους μετεωρολόγους και κάποιοι άλλοι που θα μετατρέπουν σε χωματερές όσα ρέματα έχουν ακόμα ανοιχτή κοίτη εμποδίζοντας τη φυσική ροή των υδάτων.

Τα λάθη συνεχίζονται και από την Πολιτεία, που πρέπει επιτέλους να πάρει σημαντικές αποφάσεις και να συγκροτήσει ένα σχέδιο για την αντιπλημμυρική θωράκιση της Αθήνας. Σχέδιο που θα εφαρμοστεί, ανεξάρτητα από το εάν και ποιοι θίγονται, ανεξάρτητα από τις αντιδράσεις και ανεξάρτητα από το πολιτικό και οικονομικό κόστος που δεν πρέπει να λαμβάνονται καν υπόψη όταν έχουμε να κάνουμε με ανθρώπινες ζωές και δευτερευόντως με δημόσιες και ιδιωτικές περιουσίες. Συνεχίζονται και από εμάς τους ίδιους που θεωρούμε ότι μονίμως θα τη γλιτώνουμε και κοιτάμε τον εαυτούλη μας και μόνο. Και δυστυχώς, η φύση εκδικείται(βλ. καμένος Υμηττός-Γλυφάδα) και τα θαύματα τελειώνουν. Τότε τα πράγματα θα είναι οδυνηρά και μη αναστρέψιμα…

ΥΓ. Για όσους ενδιαφέρονται για τα ρέματα της Αθήνας, μπορούν να διαβάσουν το άρθρο μας «Μικρά ποτάμια- χείμαρροι και πηγές της αρχαίας και νεότερης Αθήνας» (14/03/2017).