Κατερίνα Μπατζελή

Οι Οργανισμοί Πληρωμών σε κάθε κράτος μέλος της Ε.Ε. διαδραματίζουν καίριο ρόλο, καθώς είναι υπεύθυνοι για την καταγραφή των δικαιωμάτων των αγροτών, την καταβολή επιδοτήσεων, τη διενέργεια ελέγχων, την επιβολή κυρώσεων και τη διασφάλιση της διαφάνειας και της λογοδοσίας στη διαχείριση ευρωπαϊκών πόρων.

Στην Ευρωπαϊκή Ένωση, κάθε κράτος μέλος έχει ορίσει έναν ή περισσότερους «Οργανισμούς Πληρωμών» (Paying Agencies) για τη διαχείριση και καταβολή των ενισχύσεων της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής (ΚΑΠ). Αυτοί οι οργανισμοί είναι υπεύθυνοι για την επεξεργασία αιτήσεων, την εκτέλεση πληρωμών, τη διενέργεια ελέγχων και την τήρηση των λογαριασμών, σύμφωνα με τις απαιτήσεις της ΕΕ.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιβάλλει αυστηρά κριτήρια διαχείρισης, απαιτώντας την ύπαρξη πιστοποιημένων Οργανισμών Πληρωμών που υπάγονται είτε σε υπουργεία είτε σε ανεξάρτητες διοικητικές αρχές, ανάλογα με τη διοικητική δομή κάθε κράτους μέλους.
Οι Οργανισμοί Πληρωμών λειτουργούν υπό το καθεστώς της «συνεταιρικής διαχείρισης» (shared management), όπου τα κράτη μέλη διαχειρίζονται τις δαπάνες της ΚΑΠ, ενώ η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ασκεί εποπτεία μέσω ελέγχων και πιστοποιήσεων. Η Εποπτεία και η Διοικητική Υπαγωγή των Οργανισμών Πληρωμών, διαφοροποιείται ανάλογα με την διοικητική δομή του κάθε κράτους μέλους αλλά σε όλες τις περιπτώσεις η συνεργασία με το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης είναι υποχρεωτική και δεδομένη.

Η διοικητική υπαγωγή αυτών των οργανισμών διαφέρει ανά χώρα:

1. Γαλλία: Ο Agence de Services et de Paiement (ASP) υπάγεται στο Υπουργείο Γεωργίας.
2. Γερμανία: Το Bundesanstalt für Landwirtschaft und Ernährung (BLE) υπάγεται στο Ομοσπονδιακό Υπουργείο Τροφίμων και Γεωργίας.
3. Ιταλία: Ο Agenzia per le Erogazioni in Agricoltura (AGEA) υπάγεται στο Υπουργείο Γεωργίας.
4. Iσπανία: Το Fondo Español de Garantía Agraria (FEGA) είναι αυτόνομος οργανισμός που υπάγεται στο Υπουργείο Γεωργίας, Αλιείας και Τροφίμων
5. Ολλανδία: Το Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) υπάγεται στο Υπουργείο Οικονομικών Υποθέσεων και Κλίματος.
6. Πολωνία: Ο Οργανισμός Αναδιάρθρωσης και Εκσυγχρονισμού της Γεωργίας (ARMA) υπάγεται στο Υπουργείο Γεωργίας και Ανάπτυξης της Υπαίθρου.

Ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι Οργανισμοί Πληρωμών Ολλανδίας, Ισπανίας και Γαλλίας όπου λειτουργούν αντιστοίχως, σύμφωνα με την δομή του κράτους, την αποκεντρωμένη διακυβέρνηση της χώρας και μιας ολοκληρωμένης δημόσιας αρχής και φορέα που είναι αποκεντρωμένος και αναλαμβάνει συνέργειες, την διαχείριση των υποχρεώσεων των αγροτών αλλά και την υλοποίηση επενδυτικών πολιτικών.

Στην Ολλανδία, ο RVO (Rijksdienst voor Ondernemend Nederland) υπάγεται στο Υπουργείο Οικονομικών Υποθέσεων και Κλίματος, αποτελώντας έναν σύγχρονο διοικητικό μηχανισμό που ενοποιεί πολιτικές για την επιχειρηματικότητα και την αγροτική ανάπτυξη. Η δομή του RVO είναι ενσωματωμένη στο ευρύτερο πλαίσιο της δημόσιας διοίκησης, με σαφή διαχωρισμό αρμοδιοτήτων και υποχρεώσεων, και λειτουργεί υπό την εποπτεία του αρμόδιου υπουργείου.

Στην Ισπανία, το FEGA είναι ένας αυτόνομος οργανισμός που υπάγεται στο Υπουργείο Γεωργίας, Αλιείας και Τροφίμων. Το FEGA λειτουργεί ως αυτόνομος οργανισμός εντός του Υπουργείου Γεωργίας, αλλά σε συνεργασία με τις περιφερειακές αρχές, διασφαλίζοντας αποκεντρωμένη εφαρμογή των πολιτικών της ΚΑΠ. Το FEGA συντονίζει τις πληρωμές των επιδοτήσεων της ΚΑΠ σε εθνικό επίπεδο και συνεργάζεται με τις 17 αυτόνομες κοινότητες, καθεμία από τις οποίες διαθέτει δικό της Οργανισμό Πληρωμών. Ο οργανισμός είναι υπεύθυνος για τη διασφάλιση της ομοιόμορφης εφαρμογής των ευρωπαϊκών κανονισμών και την αποτροπή παρατυπιών. Η εποπτεία του FEGA ασκείται από το Υπουργείο Γεωργίας, ενώ ο έλεγχος των λογαριασμών πραγματοποιείται από την Intervención General de la Administración del Estado (IGAE), η οποία λειτουργεί ως ανεξάρτητο σώμα πιστοποίησης.

Στην Γαλλία, ο Agence de Services et de Paiement (ASP), είναι ένας δημόσιος οργανισμός που διαχειρίζεται την καταβολή επιδοτήσεων και την υλοποίηση πολιτικών και προγραμμάτων σε ευρωπαϊκό, εθνικό και τοπικό επίπεδο. Λειτουργεί υπό την εποπτεία του Υπουργείου Γεωργίας και του Υπουργείου Εργασίας της Γαλλίας. Εκτός από τις αγροτικές ενισχύσεις, η ASP διαχειρίζεται περισσότερα από 200 προγράμματα σε τομείς όπως η απασχόληση, η εκπαίδευση, η κοινωνική ένταξη και η περιφερειακή ανάπτυξη .

Η ASP έχει την διαχείριση των αγροτικών αιτήσεων που περιλαμβάνει την υποβολή, αξιολόγηση και έγκριση αιτήσεων για επιδοτήσεις, καθώς και τον έλεγχο της συμμόρφωσης των δικαιούχων. Χρησιμοποιεί επίσης, προηγμένα πληροφοριακά συστήματα για την παρακολούθηση και αξιολόγηση των πολιτικών, καθώς και την υποστήριξη των χρηστών μέσω διαδικτυακών πλατφορμών.

Στην Ελλάδα, ο ΟΠΕΚΕΠΕ αποτελεί τον καθ' ύλην αρμόδιο Οργανισμό Πληρωμών, υπαγόμενο στο Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων. Πέραν των άμεσων ενισχύσεων, είναι υπεύθυνος για τη διαχείριση πληρωμών από το Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Αγροτικής Ανάπτυξης (ΕΓΤΑΑ), καθώς και για τον συντονισμό των ελέγχων.

Με τη ΚΑΠ (2023-2027) αλλά και των συζητήσεων όπως αυτές εξελίσσονται σε ευρωπαϊκό επίπεδο για την μεταρρύθμιση των Δημοσιονομικών και Αναπτυξιακών πολιτικών, για την απλοποίηση της υλοποίησης προγραμμάτων και για την αλλαγή του σχεδιασμού και διαχείρισης τους από τα ιδία τα κράτη μέλη, είναι αναγκαίο να γίνουν ριζικές αλλαγές στην δομή των αρμόδιων υπηρεσιών και του ρόλου τους. Οι Οργανισμοί Πληρωμών καλούνται να προσαρμοστούν στις νέες απαιτήσεις. Αυτό προϋποθέτει θεσμικές και οργανωτικές μεταρρυθμίσεις, αναβάθμιση των ψηφιακών τους υποδομών, της ενίσχυσης των εσωτερικών μηχανισμών ελέγχου και ενδυνάμωσης της αυτοδυναμίας τους για το έργο που έχουν κληθεί να υποστηρίξουν.

Επειδή στην χώρας μας ακολουθούμε το «πονάει δόντι, κόβει κεφάλι» και μπροστά στην επιτομή ενός σκανδάλου που οι ευρωπαϊκές αρχές δεν θα επικεντρώσουν τους ελέγχους, δεν θα αποδώσουν ευθύνες και κυρώσεις στις χιλιάδες παράνομων ΑΦΜ, αλλά θα εστιάσουν τους ελέγχους στο πολυδαίδαλο, καθετοποιημένο κύκλωμα το οποίο αναπτύχθηκε τα τελευταία χρόνια, αποφασίστηκε από την κυβέρνηση η ένταξη του ΟΠΕΚΕΠΕ στην Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων Εσόδων (ΑΑΔΕ).

Η ένταξη αυτή θα μπορούσε να αποτελέσει μια σημαντική θεσμική μεταβολή, καθώς θα μετέβαλε τη φύση και τον ρόλο του Οργανισμού Πληρωμών, ο οποίος σήμερα υπάγεται στο Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων. Η αλλαγή αυτή θα έχει όμως προστιθέμενη αξία μόνο εάν, εξετασθεί και αναπτυχθεί ως μια μεταρρύθμιση του ίδιου του κράτους και της δομής του και δεν αντιμετωπιστεί ως μια ευκαιριακή ψηφιακή ενσωμάτωση των αγροτικών επιδοτήσεων που έπρεπε εδώ και χρόνια να διασταρώνονται, φορολογικά, χωροταξικά, περιβαλλοντικά και εργασιακά.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, τίθεται το ερώτημα των ρυθμιστικών και ελεκτικών προσαρμογών για την επιτυχή μεταφορά του ΟΠΕΚΕΠΕ υπό την εποπτεία της Ανεξάρτητης Αρχής Δημοσίων Εσόδων (ΑΑΔΕ). Μια τέτοια μεταβολή απαιτεί:

- Νομοθετική προσαρμογή Αλλαγή του θεσμικού πλαισίου που διέπει τον ΟΠΕΚΕΠΕ και την ΑΑΔΕ, ώστε να επιτραπεί η συγχώνευση ή η υπαγωγή.
- Συμβατότητα με το κανονιστικό πλαίσιο της Ε.Ε. Διασφάλιση ότι η νέα δομή πληροί τα κριτήρια που θέτει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή για τους Οργανισμούς Πληρωμών, όπως ορίζονται στον Κανονισμό (ΕΕ) 2021/2116.
- Διατήρηση της επιχειρησιακής ανεξαρτησίας του Οργανισμού Πληρωμών και εξασφάλιση ότι ο ΟΠΕΚΕΠΕ, ακόμη και υπό την ΑΑΔΕ, θα διατηρήσει την επιχειρησιακή του ανεξαρτησία, όπως απαιτείται για την αποτελεσματική διαχείριση των ευρωπαϊκών κονδυλίων και των αποζημιώσεων από φυσικές καταστροφές διάμεσου ΕΛΓΑ και ευρωπαϊκών ταμείων.
- Τεχνική και διοικητική εναρμόνιση μεταξύ των δύο φορέων με την εναρμόνιση των διαδικασιών και των συστημάτων πληροφορικής του ΟΠΕΚΕΠΕ με αυτά της ΑΑΔΕ, ώστε να διασφαλιστεί η αποτελεσματική λειτουργία και η συμμόρφωση με τις απαιτήσεις της ΕΕ.
- Η πιθανή αυτή ενοποίηση θα μπορούσε να προσφέρει πλεονεκτήματα, όπως καλύτερο συντονισμό των δημοσίων οικονομικών ροών, αλλά και σοβαρές προκλήσεις, ιδίως ως προς την εξειδίκευση που απαιτεί η διαχείριση των κονδυλίων της ΚΑΠ.

Συμπερασματικά: Η Ελλάδα καλείται να εξετάσει σοβαρά την ενίσχυση του ΟΠΕΚΕΠΕ, είτε διατηρώντας την υφιστάμενη διοικητική του υπαγωγή, είτε επαναπροσδιορίζοντας τη θεσμική του ένταξη, διασφαλίζοντας πάντοτε τη συμμόρφωση με τους ευρωπαϊκούς κανόνες και την αποδοτική εξυπηρέτηση των αγροτών και των επενδυτών της υπαίθρου.

* Η Κατερίνα Μπατζελή είναι πρώην Υπ. Αγροτικής Ανάπτυξης, Βουλευτής και Ευρωβουλευτής