Τριήμερο πένθος και απεργία μηχανοδηγών για την τραγωδία με τους 69 νεκρούς στην Ισπανία: Αγωνία για αγνοούμενους και κενά ασφαλείας

Σε τριήμερο εθνικό πένθος βρίσκεται από την Πέμπτη (29/10) η Ισπανία, μετά τη σιδηροδρομική τραγωδία στην Ούρδα του Τολέδο, που στοίχισε τη ζωή σε 69 ανθρώπους, ενώ δεκάδες τραυματίες εξακολουθούν να νοσηλεύονται και οικογένειες αγνοουμένων περιμένουν νέα για τους δικούς τους ανθρώπους.

Την ώρα που οι διασώστες συνεχίζουν τις έρευνες στα συντρίμμια των δύο τρένων, η προσοχή στρέφεται στα σοβαρά ερωτήματα για τη λειτουργία των συστημάτων ασφαλείας, τις εντολές του κέντρου ελέγχου και την καθυστέρηση στην αναβάθμιση του σιδηροδρομικού δικτύου. Η νέα καταστροφή, μόλις δέκα μήνες μετά το πολύνεκρο δυστύχημα στο Αδαμούθ, έχει προκαλέσει έντονες αντιδράσεις, με τους μηχανοδηγούς να πραγματοποιούν απεργία και την κυβέρνηση του Πέδρο Σάντσεθ να δεσμεύεται για πλήρη διαλεύκανση των αιτίων.

Ο επίσημος απολογισμός αναθεωρήθηκε στους 69 νεκρούς, αφού η Επιτροπή Διερεύνησης Σιδηροδρομικών Δυστυχημάτων (CIAF) είχε προηγουμένως ανακοινώσει 74 θύματα, αριθμό που στη συνέχεια διόρθωσε. Σύμφωνα με τις αρχές της Καστίλης-Λα Μάντσα, από τους 110 τραυματίες που είχαν μεταφερθεί σε νοσοκομεία της περιοχής, οι 60 είχαν πάρει εξιτήριο και 50 εξακολουθούσαν να νοσηλεύονται. Τέσσερις από τους 15 ασθενείς που είχαν χαρακτηριστεί ιδιαίτερα σοβαρά περιστατικά παρουσίαζαν θετική εξέλιξη.

Η ισπανική Πολιτοφυλακή (Guardia Civil) είχε δεχθεί έως το πρωί της Πέμπτης 64 δηλώσεις εξαφάνισης προσώπων από συγγενείς, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι πρόκειται για επιπλέον θύματα. Η διαδικασία ταυτοποίησης συνεχίζεται, ενώ οι αρχές δεν αποκλείουν μεταβολές στον απολογισμό.

Έρευνες στα συντρίμμια και αναζήτηση θυμάτων

Οι επιχειρήσεις διάσωσης συνεχίστηκαν καθ' όλη τη διάρκεια της νύχτας, με γερανούς να απομακρύνουν παραμορφωμένα μεταλλικά τμήματα των συρμών. Με το πρώτο φως της ημέρας, η αστυνομία χρησιμοποίησε ξανά drones για την επιθεώρηση του σημείου.

Ο πρόεδρος της περιφερειακής κυβέρνησης της Καστίλης-Λα Μάντσα, Εμιλιάνο Γκαρθία-Παχέ, δήλωσε ότι οι διασώστες δεν εκτιμούσαν πως θα εντοπίζονταν επιπλέον σοροί κάτω από ένα αναποδογυρισμένο βαγόνι, διευκρινίζοντας ωστόσο ότι είχαν βρεθεί ανθρώπινα μέλη που απαιτούσαν ταυτοποίηση.

«Χθες ζήσαμε μια καταστροφή που, χωρίς αμφιβολία, έχει συγκλονίσει ολόκληρη την Ισπανία», ανέφερε.

Η Guardia Civil δημιούργησε τέσσερα ειδικά γραφεία σε Μαδρίτη, Τολέδο, Κόρδοβα και Σεβίλλη, όπου οι συγγενείς μπορούν να δώσουν δείγματα DNA για την αναγνώριση των θυμάτων. Παράλληλα, οργανώθηκαν αιμοδοσίες στην Καστίλη-Λα Μάντσα και στη Μαδρίτη.

Στην Ούρδα, περίπου 130 χιλιόμετρα νότια της ισπανικής πρωτεύουσας, ένα σχολείο μετατράπηκε σε κέντρο ενημέρωσης συγγενών. Εθελοντές του Ερυθρού Σταυρού παρέχουν ψυχολογική υποστήριξη σε οικογένειες που αναζητούν τους ανθρώπους τους.

«Μας περιμένουν πολλές και δύσκολες ώρες», δήλωσε η ψυχολόγος Κάρμεν Γκαρθία, εξηγώντας ότι άλλοι συγγενείς βρίσκονται σε σοκ, άλλοι είναι θυμωμένοι και άλλοι κυριευμένοι από θλίψη και αγωνία.

Ο ιερέας Χοσέ Μιγκέλ Φερνάντεθ επισήμανε ότι η αναγνώριση των θυμάτων και η δυνατότητα του τελευταίου αποχαιρετισμού έχουν ιδιαίτερη σημασία για τη διαδικασία του πένθους.

Σάντσεθ: «Θα αποσαφηνίσουμε και την τελευταία λεπτομέρεια»

Από το κέντρο συντονισμού έκτακτης ανάγκης στο Τολέδο, ο πρωθυπουργός Πέδρο Σάντσεθ δεσμεύτηκε ότι οι αρχές θα διερευνήσουν πλήρως τις συνθήκες της σύγκρουσης.

«Όλοι οι θεσμοί εργαζόμαστε μέρα και νύχτα, όχι μόνο για να ανταποκριθούμε στις ανάγκες των θυμάτων και των οικογενειών τους, αλλά και για να αποσαφηνίσουμε και την τελευταία λεπτομέρεια αυτής της τραγωδίας και να ενισχύσουμε την ασφάλεια, ώστε να μην ξανασυμβεί ποτέ», δήλωσε.

Υπενθύμισε ότι ενεργοποιήθηκε άμεσα το κρατικό σχέδιο έκτακτης ανάγκης, με κινητοποίηση της Στρατιωτικής Μονάδας Εκτάκτων Αναγκών, της αστυνομίας και των υπηρεσιών Πολιτικής Προστασίας.

Ο βασιλιάς Φελίπε ΣΤ΄, επισκεπτόμενος τραυματίες σε νοσοκομείο του Τολέδο, δήλωσε ότι η Ισπανία δέχθηκε «ένα ακόμη εξαιρετικά σκληρό πλήγμα» και ζήτησε να ληφθούν μέτρα ώστε να μην επαναληφθεί αντίστοιχη καταστροφή.

Απεργία μηχανοδηγών και πολιτικές αντιδράσεις

Οι Ισπανοί μηχανοδηγοί προχώρησαν σε προγραμματισμένη απεργία, διεκδικώντας περισσότερες επενδύσεις στην ασφάλεια του σιδηροδρομικού δικτύου.

«Δεν μπορούμε να ανεχτούμε, υπό οποιεσδήποτε συνθήκες, να ξανασυμβεί ένα τέτοιο περιστατικό», δήλωσε ο Ντιέγκο Μαρτίν, εκπρόσωπος του συνδικάτου Semaf.

Ο αρχηγός του συντηρητικού Λαϊκού Κόμματος, Αλμπέρτο Νούνιεθ Φεϊχόο, ζήτησε άμεση διερεύνηση της σύγκρουσης και «πλήρη και ανεξάρτητο έλεγχο» ολόκληρου του ισπανικού σιδηροδρομικού δικτύου.

«Η Ισπανία έχει δικαίωμα να γνωρίζει τι συμβαίνει με τις υποδομές της», τόνισε.

Μεταξύ των θυμάτων έχουν αναγνωριστεί ο 31χρονος αστυνομικός Χοσέ Μανουέλ Τσακόν και η πρώην υπουργός Εργασίας Φάτιμα Μπάνιεθ, στέλεχος του Λαϊκού Κόμματος.

Το υπουργείο Εξωτερικών ανακοίνωσε ότι στο δυστύχημα ενεπλάκησαν 42 αλλοδαποί από επτά χώρες, με έναν νεκρό και τουλάχιστον επτά τραυματίες.

Η ελληνική οικογένεια και ο 18χρονος που σώθηκε επειδή άλλαξε θέση

Ανάμεσα στους τραυματίες βρίσκεται και μια τριμελής ελληνική οικογένεια, που ταξίδευε από τη Μαδρίτη προς τη Σεβίλλη για διακοπές.

Η μητέρα, η οποία υπέστη κάταγμα στην κλείδα, και οι δύο γιοι της, ο 21χρονος Μάριος και ο 18χρονος Χρήστος, περιέγραψαν στην El País τις δραματικές στιγμές της σύγκρουσης.

Λίγο πριν από το δυστύχημα, ο Μάριος και η μητέρα του είχαν μετακινηθεί στο βαγόνι-εστιατόριο για πρωινό. Περίμεναν την παραγγελία τους όταν η πρόσκρουση τους εκσφενδόνισε.

«Ξαφνικά, ο χρόνος σταμάτησε», θυμήθηκε ο 21χρονος.

Το βαγόνι εκτροχιάστηκε, ακούστηκε ένας έντονος μεταλλικός θόρυβος και ο χώρος γέμισε με μυρωδιά χώματος, ενώ ο συρμός πήρε κλίση περίπου 30 μοιρών.

Ο μικρότερος αδελφός σώθηκε χάρη σε μια απόφαση της τελευταίας στιγμής. Είχε μετακινηθεί στη θέση που άφησε ο Μάριος, ενώ η δική του αρχική θέση εκσφενδονίστηκε κατά τη σύγκρουση.

Τα δύο αδέλφια επικοινώνησαν τηλεφωνικά, συναντήθηκαν με τη μητέρα τους και κατάφεραν να βγουν από το τρένο, καταφεύγοντας σε χωράφι με αμυγδαλιές.

Η μητέρα, που δήλωσε ότι εξακολουθεί να βρίσκεται σε σοκ, ξέσπασε σε κλάματα ενώ κοιτούσε το κινητό της, με τους γιους της να την αγκαλιάζουν.

Η οικογένεια ευχαρίστησε τους διασώστες και τους εθελοντές, ιδιαίτερα έναν κάτοικο που τους μετέφερε με το αυτοκίνητό του σε κοντινό χωριό. Πλέον επιθυμεί να επιστρέψει στη Μαδρίτη, χωρίς να συνεχίσει το ταξίδι στη Σεβίλλη.

Τα τρία κρίσιμα κενά ασφαλείας που εξετάζονται

Στο επίκεντρο της έρευνας βρίσκεται η διαδοχική αστοχία τριών δικλίδων ασφαλείας, όπως προκύπτει από στοιχεία και ηχητικές καταγραφές που δημοσίευσε η ισπανική El Mundo.

Το πρώτο πρόβλημα αφορούσε το σύστημα συνεχούς σηματοδότησης LZB στη γραμμή υψηλής ταχύτητας Μαδρίτης - Σεβίλλης.

Η αμαξοστοιχία Iryo 6076, με 147 επιβάτες, αναχώρησε από τον σταθμό Ατότσα στις 7:54 το πρωί της Τετάρτης. Περίπου 42 λεπτά αργότερα ενημέρωσε για βλάβη στο LZB.

Στις 8:38 το τρένο είχε ακινητοποιηθεί μπροστά σε σήμα χωρίς ένδειξη, κοντά στη χιλιομετρική θέση 117,800 της Ούρδα. Η βλάβη δεν ήταν μεμονωμένη, καθώς επηρέασε τουλάχιστον έξι αμαξοστοιχίες.

Το δεύτερο κρίσιμο σημείο αφορά τις οδηγίες του κέντρου ελέγχου κυκλοφορίας της Adif.

Σύμφωνα με την El Mundo, στις 8:36 οι ελεγκτές είχαν δώσει εντολή σε αμαξοστοιχία AVE της Renfe, που βρισκόταν περίπου 25 χιλιόμετρα πίσω από το Iryo, να συνεχίσει «κανονικά».

Ωστόσο, το προπορευόμενο τρένο εξακολουθούσε να αντιμετωπίζει πρόβλημα και παρέμενε ακινητοποιημένο.

Σε συνθήκες υποβαθμισμένης λειτουργίας της σηματοδότησης, τα πρωτόκολλα μπορούν να προβλέπουν περιορισμό ταχύτητας ακόμη και στα 40 χιλιόμετρα την ώρα, ώστε ο μηχανοδηγός να μπορεί να αντιδράσει σε ενδεχόμενο εμπόδιο.

Στις ηχογραφημένες συνομιλίες, η μηχανοδηγός του Iryo ενημέρωνε: «Το τρένο δεν μου επιτρέπει να επανεκκινήσω το σύστημα LZB. Γι' αυτό εξακολουθώ να είμαι σταματημένη μπροστά στο σήμα εισόδου».

Στις 8:41 καταγράφεται νέα οδηγία ακινητοποίησης μέχρι να δοθεί άδεια, ενώ στις 8:48 χάθηκε η επικοινωνία του συρμού με το επιχειρησιακό κέντρο.

Η εταιρεία Iryo υποστηρίζει ότι δεν έλαβε ποτέ εντολή να επανεκκινήσει το τρένο της και ότι, σε κάθε περίπτωση, αυτό δεν μπορούσε να κινηθεί.

Τα τελευταία λεπτά πριν από τη σύγκρουση

Το τρίτο ερώτημα αφορά την απουσία αποτελεσματικής παρέμβασης για την αποτροπή του δυστυχήματος.

Σύμφωνα με τα στοιχεία που εξετάζονται, το AVE της Renfe κατευθυνόταν προς το σταματημένο Iryo για περίπου 12 έως 17 λεπτά, αναπτύσσοντας ταχύτητα που υπολογίζεται γύρω στα 120 χιλιόμετρα την ώρα.

Επιβάτες ανέφεραν ότι δεν αισθάνθηκαν απότομη επιβράδυνση πριν από την πρόσκρουση, ενώ η μηχανοδηγός του Iryo φέρεται να αντιλήφθηκε την παρουσία του δεύτερου τρένου μόλις συγκρούστηκαν.

Όταν την προσέγγισαν αστυνομικοί, φέρεται να επαναλάμβανε: «Το σύστημα απέτυχε, το σύστημα απέτυχε!»

Η σύγκρουση σημειώθηκε στις 8:53 το πρωί, με το τρένο της Renfe να προσκρούει στο πίσω μέρος του Iryo, προκαλώντας τον εκτροχιασμό βαγονιών.

Οι ερευνητές καλούνται να διαπιστώσουν ποιος γνώριζε τη θέση κάθε αμαξοστοιχίας, ποιες εντολές δόθηκαν και γιατί δεν ενεργοποιήθηκε εγκαίρως κάποια δικλίδα αποτροπής της σύγκρουσης.

Το παλαιό σύστημα και η αναβάθμιση των 136 εκατ. ευρώ

Σοβαρές καταγγελίες διατυπώνουν τεχνικοί της Adif, οι οποίοι, μιλώντας στην εφημερίδα ABC, υποστηρίζουν ότι τα προβλήματα ασφαλείας στη γραμμή ήταν γνωστά εδώ και χρόνια.

Το LZB, γερμανικής τεχνολογίας σύστημα που χρησιμοποιείται στη γραμμή από το 1992, επιτρέπει τη συνεχή παρακολούθηση της ταχύτητας και της θέσης των τρένων, καθώς και την αυτόματη πέδηση.

Παρότι θεωρήθηκε αξιόπιστο επί δεκαετίες, βρίσκεται πλέον σε διαδικασία αντικατάστασης από το σύγχρονο ευρωπαϊκό σύστημα ERTMS.

Τον Σεπτέμβριο του 2021 ανατέθηκε στην Thales España GRP σύμβαση 93,8 εκατ. ευρώ, ενώ ο συνολικός προϋπολογισμός της αναβάθμισης, μαζί με πρόσθετα έργα στα κυκλώματα γραμμής, έφτανε τα 136 εκατ. ευρώ.

Το χρονοδιάγραμμα προέβλεπε διάρκεια 52 μηνών και ολοκλήρωση προς τα τέλη του 2026. Συνεπώς, το έργο δεν είχε ολοκληρωθεί όταν σημειώθηκε η καταστροφή.

Τεχνικοί της Adif καταγγέλλουν ότι η επιλογή συνέχισης της λειτουργίας της γραμμής κατά τις εργασίες παρέτεινε τη χρήση παλαιότερου εξοπλισμού. Υποστηρίζουν επίσης ότι το δίκτυο λειτουργεί με ανεπαρκείς δαπάνες συντήρησης, καταλογίζοντας πολιτικές παρεμβάσεις στη διαχείριση των υποδομών.

«Η ασφάλεια του συστήματος δεν μπορεί να εξαρτάται από το ανθρώπινο λάθος», επισημαίνουν, αμφισβητώντας ότι μια ενδεχόμενη λανθασμένη εντολή αρκεί για να εξηγήσει την τραγωδία.

Από την πλευρά του, ο υπουργός Μεταφορών Όσκαρ Πουέντε χαρακτήρισε τις συνθήκες της σύγκρουσης «ανεξήγητες», σημειώνοντας ότι τέτοιου είδους προσκρούσεις θεωρούνται εξαιρετικά απίθανες.

Δεύτερη σιδηροδρομική τραγωδία μέσα σε δέκα μήνες

Η σύγκρουση στην Ούρδα είναι το φονικότερο σιδηροδρομικό δυστύχημα στην Ευρώπη μετά το 2013, όταν 80 άνθρωποι σκοτώθηκαν από εκτροχιασμό στο Σαντιάγο ντε Κομποστέλα.

Προηγήθηκε, μόλις δέκα μήνες νωρίτερα, η σύγκρουση δύο τρένων Renfe και Iryo κοντά στο Αδαμούθ της Ανδαλουσίας, όπου έχασαν τη ζωή τους 46 άνθρωποι.

Οι δύο τραγωδίες έχουν αναζωπυρώσει τη συζήτηση για την ασφάλεια του ισπανικού δικτύου υψηλής ταχύτητας, με τις συνδικαλιστικές οργανώσεις να ζητούν μεγαλύτερες επενδύσεις και ολοκληρωμένο έλεγχο των υποδομών.

Η έρευνα για την Ούρδα συνεχίζεται και δεν έχει ακόμη προσδιοριστεί οριστικά η αιτία της σύγκρουσης, ούτε έχουν αποδοθεί ευθύνες για τις επιμέρους αστοχίες που εξετάζονται.