Hurryiet για τη συνάντηση Τραμπ - Ερντογάν: Ο «γόρδιος δεσμός» CAATSA και ο ρεαλισμός που απαιτείται για τα F-35

Πολλή συζήτηση έχει σηκώσει εδώ και αρκετό καιρό η επικείμενη επίσκεψη του Ντόναλντ Τραμπ στην Άγκυρα για να συμμετάσχει στη Σύνοδο Κορυφής του ΝΑΤΟ και ακόμα περισσότερη το τετ α τετ που θα έχει με τον «οικοδεσπότη» Ταγίπ Ερντογάν. Ο ίδιος ο Αμερικανός πρόεδρος φρόντισε πριν μερικές εβδομάδες να βάλει ψηλά τον πήχη, λέγοντας πως ετοιμάζεται να προσφέρει ένα «δώρο» που θα κάνει «χαρούμενο» τον Τούρκο πρόεδρο. Αμέσως ξεκίνησαν οι εικασίες για το ποιο μπορεί να είναι αυτό το «δώρο», από την επιστροφή της Άγκυρας στο πρόγραμμα των F-35 μέχρι την πώληση κινητήρων για το εθνικό μαχητικό αεροσκάφος της Τουρκίας, KAAN.

Λίγες ώρες πριν την άφιξη του Τραμπ στην Άγκυρα και τη συνάντηση με τον Ερντογάν που θα ακολουθήσει, η Τουρκάλα δημοσιογράφος Χαντέ Φιράτ παρουσιάζει όλα τα δεδομένα, μέσω της Hurryiet και εκτιμά ποιο θα είναι το τελικό αποτέλεσμα αυτής.

Όπως επισημαίνεται το άρθρο της εφημερίδας, «στη διπλωματία υπάρχουν κάποιες συναντήσεις που ξεκινούν με μια φωτογραφία πρωτοκόλλου και τελειώνουν με μια κοινή δήλωση. Κάποιες άλλες, όμως, ξεπερνούν τη φωτογραφία και τη δήλωση. Στο τραπέζι δεν κάθονται μόνο δύο ηγέτες, αλλά φάκελοι με ατζέντες που θα καθορίσουν τα επόμενα χρόνια των δύο χωρών. Αυτή η επίσκεψη δεν μπορεί να αναγνωστεί απλώς με τον τίτλο «Ο Τραμπ έρχεται στην Άγκυρα». Πίσω από αυτή την επίσκεψη κρύβονται οι κυρώσεις CAATSA, η κρίση των S-400, ο φάκελος των F-35, ο εκσυγχρονισμός των F-16, οι ανάγκες σε κινητήρες για το KAAN, η οπτική του αμερικανικού Κογκρέσου για την Τουρκία, η νέα αμυντική αρχιτεκτονική του ΝΑΤΟ, ο πόλεμος στην Ουκρανία και η Συρία. Με άλλα λόγια, πίσω από τη φωτογραφία που θα τραβηχτεί στην Άγκυρα υπάρχουν πολυεπίπεδα ζητήματα».

Τα βασικά ερωτήματα που τίθενται για την επίσκεψη Τραμπ στην Άγκυρα είναι, σύμφωνα με τη Hurryiet, τα εξής: Πηγαίνει στην τουρκική πρωτεύουσα μόνο και μόνο για να ανταποκριθεί στην πρόσκληση του Ερντογάν ή μήπως ανοίγει η πόρτα για μια νέα συμφωνία ασφαλείας στις σχέσεις Τουρκίας-ΗΠΑ;

Μία από τις πιο κρίσιμες προτάσεις στις δηλώσεις του Υπουργού Εξωτερικών Χακάν Φιντάν κατά τη διάρκεια συνέντευξης στο CNN Türk ήταν η εξής: «Η συμμετοχή του Τραμπ στη Σύνοδο Κορυφής του ΝΑΤΟ πραγματοποιείται κατόπιν πρόσκλησης του Ερντογάν».

Αυτή η πρόταση έχει για τη συντάκτη του άρθρου μεγάλη διπλωματική σημασία διότι η στάση του Τραμπ απέναντι στο ΝΑΤΟ ήταν ανέκαθεν προβληματική: Επικρίνει συχνά τους συμμάχους που δεν αυξάνουν τις αμυντικές τους δαπάνες και ακολουθεί μια πολιτική γραμμή που βλέπει το ΝΑΤΟ ως βάρος για τον αμερικανικό προϋπολογισμό.

Παρόλα αυτά, το γεγονός ότι πηγαίνει στην Άγκυρα σημαίνει, για τη Hurryiet, δύο πράγματα:

Πρώτον: Ο Τραμπ δίνει μεγάλη σημασία στην απευθείας διπλωματική επικοινωνία με τον Ερντογάν.

Δεύτερον: Η Ουάσιγκτον αναγκάζεται πλέον να βλέπει την Τουρκία όχι απλώς ως έναν «προβληματικό σύμμαχο», αλλά ως μια περιφερειακή δύναμη και έναν παίκτη με στρατιωτική ισχύ.

Το μήνυμα του Τραμπ «πηγαίνω λόγω του σεβασμού που τρέφω για τον Ερντογάν» είναι επίσης σημαντικό σε αυτό το πλαίσιο, τονίζεται στο άρθρο και προστίθεται πως «στην αμερικανική πολιτική, η προσωπική σχέση μεταξύ των ηγετών δεν είναι πάντα από μόνη της αρκετή. Ωστόσο, κατά την περίοδο Τραμπ, η προσωπική διπλωματία μετατρέπεται σε μοχλό που ανοίγει τον δρόμο στον κρατικό μηχανισμό. Και η προσδοκία της Άγκυρας ξεκινά ακριβώς από εδώ».

Ο γόρδιος δεσμός που ονομάζεται CAATSA

Το πιο μόνιμο θεσμικό πρόβλημα στις σχέσεις Τουρκίας-ΗΠΑ, επισημαίνει η Hurryiet, είναι οι κυρώσεις CAATSA. Πρόκειται για έναν νόμο που εγκρίθηκε από το αμερικανικό Κογκρέσο το 2017 και προβλέπει κυρώσεις σε χώρες που πραγματοποιούν μεγάλης κλίμακας αγορές από τη ρωσική αμυντική βιομηχανία. Η αγορά του συστήματος αεράμυνας S-400 από την Τουρκία ενεργοποίησε αυτόν τον νόμο. Ως αποτέλεσμα, η Διεύθυνση Αμυντικής Βιομηχανίας της Τουρκίας και ορισμένοι αξιωματούχοι συμπεριλήφθηκαν στη λίστα κυρώσεων. Η Άγκυρα αποβλήθηκε από το πρόγραμμα των F-35 και ξεκίνησαν περιορισμοί στην εφοδιαστική αλυσίδα της αμυντικής βιομηχανίας. Σήμερα, αυτό που θέλει η Άγκυρα είναι να κλείσει αυτός ο φάκελος.

Ωστόσο, όπως αναγνωρίζει η Φιράτ, στην τεχνική πλευρά του ζητήματος, η πολιτική βούληση του Τραμπ δεν αρκεί από μόνη της. Ο Αμερικανός πρόεδρος μπορεί να αναστείλει κάποιες κυρώσεις. Μπορεί να χρησιμοποιηθεί ένας μηχανισμός παράτασης 180 ημερών ή παραίτησης (waiver). Μπορεί να ειπωθεί στο Κογκρέσο ότι «αυτή η απόφαση είναι προς το συμφέρον της εθνικής ασφάλειας των ΗΠΑ». Ωστόσο, για μια μόνιμη και πλήρη άρση, πρέπει να παρέμβει το Κογκρέσο.

Επομένως, δίπλα στη φράση του Χακάν Φιντάν «υπάρχει ισχυρή βούληση και από τους δύο ηγέτες», πρέπει να προστεθεί και η εξής πρόταση: «Το πραγματικό τεστ θα γίνει στο Κογκρέσο».

«Γιατί, όμως, το Κογκρέσο είναι δύσκολο;» αναρωτιέται στο άρθρο της η δημοσιογράφος της Hurryiet. Και δίνει την απάντηση λέγοντας πως η στάση απέναντι στην Τουρκία στο αμερικανικό Κογκρέσο είναι διχασμένη. Μια ομάδα βλέπει τη στρατιωτική αξία της Τουρκίας εντός του ΝΑΤΟ. Θεωρεί ότι η Τουρκία είναι αναπόσπαστο κομμάτι στα ζητήματα της Μαύρης Θάλασσας, της Ουκρανίας, της Συρίας, του Ιράν, του Ορμούζ, της Ανατολικής Μεσογείου και της αμυντικής βιομηχανίας. Η άλλη ομάδα παραμένει κολλημένη στο ζήτημα των S-400, λέγοντας: «Όσο οι S-400 βρίσκονται στην Τουρκία, F-35 δεν υπάρχουν και οι κυρώσεις CAATSA δεν αίρονται».

Και οι δύο κυβερνήσεις συνειδητοποιούν ότι ο νόμος CAATSA αποτελεί πλέον το κύριο θεσμικό εμπόδιο στις σχέσεις τους. Υπάρχει βούληση και από τους δύο ηγέτες να ξεπεραστεί αυτό το εμπόδιο. Επιπλέον, η διαδικασία δεν δουλεύεται μόνο μεταξύ των ηγετών, αλλά και σε επίπεδο Υπουργικού Συμβουλίου.

Η δήλωση του Τούρκου Υπουργού Εξωτερικών Φιντάν, «Γίνονται βήματα, η κοινή γνώμη θα το δει», δείχνει ότι γίνεται προετοιμασία στην Άγκυρα. Ταυτόχρονα όμως λέει: «Αυτό το πράγμα δεν θα γίνει σε μία μέρα».

Αντίστροφη μέτρηση για τους κινητήρες του KAAN

Ένα από τα πιο τεχνικά αλλά και πιο στρατηγικά θέματα αυτής της επίσκεψης είναι, σύμφωνα με το άρθρο, το KAAN. «Το εθνικό μαχητικό αεροσκάφος της Τουρκίας δεν είναι απλώς ένα project πολεμικού αεροσκάφους. Είναι το σύμβολο της αξίωσης της Τουρκίας για ανεξαρτησία στην αμυντική βιομηχανία» επισημαίνεται χαρακτηριστικά.

Στα πρώτα στάδια του KAAN, οι αμερικανικοί κινητήρες General Electric F110 είναι κρίσιμης σημασίας. Αυτοί οι κινητήρες προέρχονται από την ισχυρή οικογένεια κινητήρων που χρησιμοποιούνται και στα F-16 και καθώς το KAAN είναι δικινητήριο αεροσκάφος, κάθε αεροπλάνο χρειάζεται δύο κινητήρες.

Το πακέτο κινητήρων F110 που βρίσκεται στην ατζέντα των ΗΠΑ για το KAAN ξεπερνά τα 700 εκατομμύρια δολάρια και περιλαμβάνει «δεκάδες κινητήρες». Εάν οι ΗΠΑ δώσουν τους κινητήρες, το αρχικό χρονοδιάγραμμα παραγωγής του προγράμματος KAAN της Τουρκίας θα ξεμπλοκάρει.

Μόλις μία ημέρα μετά τη Σύνοδο Κορυφής, δηλαδή η 9η Ιουλίου, είναι κρίσιμη ημερομηνία για αυτή την πώληση, επισημαίνει η Φιράτ, καθώς εάν δεν υπάρξει κάποια αρνητική εξέλιξη από το Κογκρέσο μέχρι τότε, ο δρόμος για την πώληση θα ανοίξει. Η Άγκυρα θα ζητήσει η υποστήριξη της κυβέρνησης Τραμπ σε αυτό το θέμα να συνεχιστεί μέχρι την τελευταία στιγμή.

Ο φάκελος των F-35

Τα λόγια του Τραμπ πως «θα κάνω κάτι που θα κάνει τον Ερντογάν ευτυχισμένο» φυσικά αύξησαν τις προσδοκίες για τα F-35. Ωστόσο, όπως τονίζεται στο άρθρο της εφημερίδας, απαιτείται ρεαλισμός, καθώς η Τουρκία αποβλήθηκε από το πρόγραμμα των F-35 το 2019 λόγω της κρίσης των S-400. Η αποβολή από το πρόγραμμα δεν σήμαινε μόνο τη διακοπή της παράδοσης των αεροσκαφών. Διακόπηκε επίσης και ο ρόλος της Τουρκίας στην αλυσίδα παραγωγής. Τα εξαρτήματα που παρήγαγαν οι τουρκικές εταιρείες μεταφέρθηκαν σε άλλους προμηθευτές. Η διαδικασία εκπαίδευσης των πιλότων σταμάτησε. Τα αεροσκάφη που αναμενόταν να παραδοθούν παρέμειναν μετέωρα.

Σήμερα, για την επιστροφή στα F-35 πρέπει να επιλυθούν ταυτόχρονα αρκετοί φάκελοι:

- Οι κυρώσεις CAATSA πρέπει να αρθούν ή να καταστούν de facto ανενεργές.

- Πρέπει να βρεθεί μια φόρμουλα για το ζήτημα των S-400 που θα γίνει αποδεκτή από τις ΗΠΑ.

- Πρέπει να πειστεί το Κογκρέσο.

- Πρέπει να ξεπεραστούν οι αντιρρήσεις των άλλων εταίρων της κοινοπραξίας των F-35.

- Πρέπει να αντιμετωπιστούν οι ανησυχίες για την τεχνική ενσωμάτωση και την ασφάλεια.

Για τον λόγο αυτό, μια πλήρης επιστροφή στον φάκελο των F-35 είναι δύσκολη βραχυπρόθεσμα. Είναι όμως πιθανό να δημιουργηθεί ένας «μηχανισμός εργασίας» στην Άγκυρα. Δηλαδή, το πρώτο στάδιο μπορεί να μην είναι η «παράδοση αεροσκαφών», αλλά ένας «πολιτικός και τεχνικός οδικός χάρτης». Ο διαχωρισμός στον οποίο αναφέρεται και ο Φιντάν είναι σημαντικός: «Η άρση των κυρώσεων είναι μια διοικητική και πολιτική διαδικασία. Η επιστροφή στην κοινοπραξία των F-35 είναι μια ξεχωριστή, τεχνική και πολυμερής διαδικασία».

Αυτός ο διαχωρισμός πρέπει να διαβαστεί σωστά σε αυτό το θέμα της ατζέντας των δύο ηγετών.

Κρίσιμος ο εκσυγχρονισμός των F-16

Για την Τουρκική Πολεμική Αεροπορία, ο πιο επείγων φάκελος - τονίζει το άρθρο - δεν είναι τα F-35, αλλά ο εκσυγχρονισμός των F-16. Διότι θα χρειαστεί χρόνος μέχρι το KAAN να γίνει πλήρως επιχειρησιακό. Ο φάκελος των F-35 είναι αβέβαιος. Στο μεταξύ, η ραχοκοκαλιά της Τουρκικής Πολεμικής Αεροπορίας θα συνεχίσει να είναι ο στόλος των F-16. Το αίτημα της Τουρκίας για 40 νέα αεροσκάφη F-16 Block 70 και 79 κιτ εκσυγχρονισμού διαμορφώθηκε ως ένα πακέτο ύψους περίπου 23 δισεκατομμυρίων δολαρίων. Η προσπάθεια στη Γερουσία να μπλοκαριστεί η πώληση απορρίφθηκε με 79 ψήφους κατά και 13 υπέρ. Αυτό ήταν ένα σημαντικό ορόσημο. Επιπλέον, στο προσκήνιο είχε βρεθεί και ένα πακέτο λογισμικού και εκσυγχρονισμού F-16 ύψους 259 εκατομμυρίων δολαρίων.

Η σημασία αυτών των πακέτων έχει - για τη Hurryiet - ως εξής:

- Θα παραταθεί η διάρκεια ζωής του υπάρχοντος στόλου των F-16.

- Η ικανότητα των αεροσκαφών θα ενισχυθεί με σύγχρονα ραντάρ, προηγμένους υπολογιστές αποστολής, σύγχρονα συστήματα επικοινωνίας και συμβατότητα με πυρομαχικά νέας γενιάς.

- Θα αποτραπεί η ύπαρξη επιχειρησιακού κενού στην Πολεμική Αεροπορία μέχρι να έρθει το KAAN.

- Ως εκ τούτου, ο εκσυγχρονισμός των F-16 δεν είναι μια τακτική, αλλά μια στρατηγική ανάγκη.

Το μήνυμα του Πούτιν

Ένα από τα πιο αξιοσημείωτα χαρακτηριστικά της Τουρκίας είναι, όπως τονίζει η συντάκτρια του άρθρου, ότι αποτελεί τη μόνη χώρα που μπορεί να μιλάει με όλους τους δρώντες σε διεθνείς κρίσεις. Πριν από τη Σύνοδο Κορυφής του ΝΑΤΟ, η επίσκεψη του Υπουργού Εξωτερικών Χακάν Φιντάν στη Ρωσία είχε τραβήξει την προσοχή, ιδιαίτερα η συνάντησή του με τον Ρώσο Πρόεδρο Πούτιν. Ο Φιντάν είχε μεταφέρει το μήνυμα του Προέδρου Ερντογάν. Προφανώς, το μήνυμα που έρχεται από τη Ρωσία θα σφραγίσει επίσης τη συνάντηση Τραμπ - Ερντογάν.

Συρία και ενσωμάτωση

Ο Πρόεδρος των ΗΠΑ θα πραγματοποιήσει επίσης διμερή συνάντηση με τον Πρόεδρο της Συρίας στο πλαίσιο της Συνόδου Κορυφής. Πριν από αυτή τη συνάντηση, το ζήτημα της Συρίας είναι επίσης ένα από τα θέματα συζήτησης μεταξύ Τραμπ και Ερντογάν. Η Άγκυρα, η οποία, λέει η Hurryiet, θα υπενθυμίσει ότι η τρέχουσα κατάσταση της Συρίας υπό τη διοίκηση Άσαντ επιτεύχθηκε «χάρη στην κοινή εργασία της Τουρκίας και των ΗΠΑ», θα επισημάνει τη σημασία της συνέχισης αυτής της συνεργασίας τόσο σε όλη τη Συρία όσο και στη διαδικασία ενσωμάτωσης των SDF (Συριακών Δημοκρατικών Δυνάμεων).

Στις διμερείς και διευρυμένες συναντήσεις, στην ατζέντα θα βρεθούν επίσης η συλλογική άμυνα στο ΝΑΤΟ, η αύξηση των αμυντικών δαπανών και ο επιμερισμός των βαρών. Η Άγκυρα θεωρεί σημαντικό να παραμείνει το ΝΑΤΟ ενιαίο. Σε αυτό το πλαίσιο, υποστηρίζει επίσης την αντίληψη του Τραμπ για τον επιμερισμό των βαρών. Από τη μία πλευρά, διεξάγει συνομιλίες με τους Ευρωπαίους για αυτό το θέμα. Αυτές οι συνομιλίες με τους Ευρωπαίους θα εξηγηθούν στον Τραμπ και θα τονιστεί η υποστήριξη που παρέχεται στον επιμερισμό των βαρών. Από την άλλη πλευρά όμως, θα τονιστεί ότι η Ευρώπη δεν πρέπει να δημιουργήσει μια ομπρέλα ασφαλείας που θα αποκλείει την Τουρκία.

Φρένο στον Νετανιάχου

Η Τουρκία είχε κάνει πράξη τη θέση ότι «οι χώρες της περιοχής πρέπει να λύνουν τα προβλήματα της περιοχής». Το μήνυμα που αναμένεται να δοθεί στον Τραμπ σε αυτό το θέμα είναι, σύμφωνα με τη Hurryiet, το εξής: Πολλές χώρες συνεργάζονται για τη σταθερότητα στην περιοχή. Το εμπόδιο μπροστά σε αυτή τη σταθερότητα είναι η κυβέρνηση Νετανιάχου. Αυτή η ευκαιρία είναι σημαντική, η περιφερειακή σταθερότητα δεν πρέπει να θυσιαστεί στα συμφέροντα του Νετανιάχου.

Επίλογος

Κλείνοντας, το πιο ρεαλιστικό σενάριο για την εξέλιξη και τα αποτελέσματα της συνάντησης του Ντόναλντ Τραμπ με τον Ταγίπ Ερντογάν θα μπορούσε, σύμφωνα με την ανάλυση της Hurryiet, να είναι το εξής:

- Ξεκινά ένας χρονοδιαγραμματικός προγραμματισμός για την άρση του CAATSA.

- Επιταχύνεται ο εκσυγχρονισμός των F-16.

- Ικανοποιείται η βούληση της Άγκυρας για τους κινητήρες του KAAN και η ημερομηνία της 9ης Ιουλίου ξεπερνιέται χωρίς προβλήματα.

- Για τα F-35 δεν υπάρξει άμεση επιστροφή, αλλά δημιουργείται ένας μηχανισμός τεχνικής και νομικής εξέτασης.

- Τονίζεται ο ισχυρός ρόλος της Τουρκίας στη διακήρυξη του ΝΑΤΟ.