Ανάλυση: Το Ορμούζ δεν αρκεί - Σε πόσο καιρό θα αποκατασταθεί η παγκόσμια διακίνηση πετρελαίου, γιατί οι τιμές δεν θα επιστρέψουν σε προπολεμικά επίπεδα

Η επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ -βασικός στόχος των Ηνωμένων Πολιτειών όταν συμφώνησαν σε κατάπαυση του πυρός με το Ιράν εχθές - είναι το πρώτο βήμα για να αρχίσει ξανά να ρέει περισσότερη ενέργεια μέσω του Περσικού Κόλπου. Αλλά αυτό είναι μόνο το πρώτο βήμα, με την διαδικασία να παραμένει εξόχως σύνθετη και πολύπλοκη και τις συνέπειες να σωρεύονται.

Και αυτό επειδή δεκάδες διυλιστήρια, εγκαταστάσεις αποθήκευσης, καθώς και πεδία πετρελαίου και φυσικού αερίου σε τουλάχιστον εννέα χώρες -από το Ιράν έως τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα- έχουν βρεθεί στο στόχαστρο επιθέσεων. Συνολικά, ποσοστό 10% ή και περισσότερο της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου έχει τεθεί εκτός λειτουργίας. Η επανεκκίνηση αυτών των εγκαταστάσεων δεν προϋποθέτει μόνο ασφαλή διέλευση από τα Στενά του Ορμούζ, αλλά και ελέγχους σε αντλίες, αντικατάσταση εξειδικευμένου εξοπλισμού επεξεργασίας, καθώς και την επιστροφή εργαζομένων και πλοίων που έχουν διασκορπιστεί σε όλον τον κόσμο.

Το χρονοδιάγραμμα για την επαναφορά του ενεργειακού συστήματος του Κόλπου σε μια στοιχειώδη κανονικότητα παραμένει εξαιρετικά αβέβαιο για έναν λόγο και μόνο: ο πόλεμος είναι σε «παύση» και αυτή η παύση, αν όλα πάνε καλά, θα διαρκέσει δύο εβδομάδες… για το μετά εγγυήσεις δεν υπάρχουν από κανέναν και για κανέναν.

Στη συμφωνία κατάπαυσης του πυρός, την οποία ανακοίνωσε ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ το βράδυ της Τρίτης, το Ιράν συμφώνησε να επιτρέψει τη διέλευση πλοίων από τα Στενά, χωρίς να δέχονται επιθέσεις. Νωρίτερα την ίδια ημέρα, ο Τραμπ είχε δηλώσει πως αν η θαλάσσια οδός παρέμενε κλειστή, «ένας ολόκληρος πολιτισμός θα εξαφανιζόταν». Παράλληλα, έχει επανειλημμένως απειλήσει ότι θα πλήξει ιρανικά εργοστάσια ηλεκτροπαραγωγής και άλλες κρίσιμες υποδομές, εάν η Τεχεράνη δεν επιτρέψει τη διέλευση πλοίων από τα Στενά, ενέργειες που θα μπορούσαν να θεωρηθούν εγκλήματα πολέμου.

Οι επιθέσεις σε ενεργειακές εγκαταστάσεις συνεχίστηκαν και τις ημέρες που προηγήθηκαν της εκεχειρίας, μεταξύ άλλων σε διυλιστήριο πετρελαίου στο Κουβέιτ και σε πετροχημικά συγκροτήματα στο Ιράν. Το μέγεθος των ζημιών που έχει ήδη υποστεί η περιφερειακή ενεργειακή υποδομή παραμένει δύσκολο να αποτιμηθεί, καθώς πολλές χώρες έχουν δημοσιοποιήσει ελάχιστες πληροφορίες.

Μόλις οι εταιρείες πειστούν ότι τα πλοία τους μπορούν να περάσουν με ασφάλεια από αυτό το στενό θαλάσσιο πέρασμα ανάμεσα στο Ιράν και την Αραβική Χερσόνησο, η πρώτη προτεραιότητα θα είναι πιθανότατα η εξαγωγή πετρελαίου και άλλων καυσίμων που έχουν αποθηκευθεί σε δεξαμενές κοντά στα Στενά. Στη συνέχεια, εφόσον δεν υπάρξει νέα ανάφλεξη, ορισμένες γεωτρήσεις εκτιμάται ότι θα μπορέσουν να τεθούν και πάλι σε λειτουργία μέσα σε ημέρες ή εβδομάδες, σύμφωνα με αναλυτές του κλάδου και στελέχη πετρελαϊκών εταιρειών του Κόλπου.

Ωστόσο, προειδοποιούν ότι μια πληρέστερη αποκατάσταση θα απαιτήσει πολλούς μήνες. Και ακόμη κι έτσι, ορισμένες υποδομές που έχουν υποστεί εκτεταμένες ζημιές αναμένεται να χρειαστούν χρόνια μέχρι να επισκευαστούν.

Για τους καταναλωτές, αυτό σημαίνει ότι οι τιμές των καυσίμων στα πρατήρια -οι οποίες πρόσφατα ξεπέρασαν κατά μέσο όρο τα 4 δολάρια το γαλόνι στις Ηνωμένες Πολιτείες- δύσκολα θα επιστρέψουν σύντομα στα προπολεμικά επίπεδα, ακόμη κι αν οι διεθνείς τιμές του πετρελαίου υποχώρησαν αισθητά αργά το βράδυ της Τρίτης. Οι χώρες καταναλώνουν ήδη τα ενεργειακά αποθέματα που διέθεταν πριν από τον πόλεμο, συνεπώς όσο περισσότερο παρατείνεται η κρίση τόσο πιο επίμονες αναμένεται να αποδειχθούν οι υψηλές τιμές.

Η διακοπή λειτουργίας πετρελαιοπηγών έχει και άλλες συνέπειες. Όταν μια πετρελαιοπηγή ή μια γεώτρηση φυσικού αερίου τεθεί εκτός λειτουργίας, η επανεκκίνησή της μπορεί να αποδειχθεί δύσκολη. Και όσο περισσότερο παραμένει κλειστή, τόσο μεγαλύτερες είναι οι δυσκολίες για τις εταιρείες που θα επιχειρήσουν να την επαναφέρουν.

Η πίεση στο υπέδαφος μπορεί να απορρυθμιστεί όσο οι γεωτρήσεις παραμένουν ανενεργές, ενώ είναι πιθανό να συσσωρευτεί νερό. Αν η παύση διαρκέσει πολύ, ο εξοπλισμός μπορεί να διαβρωθεί έπειτα από παρατεταμένη έκθεση σε υδρόθειο. Το τοξικό αυτό αέριο εντοπίζεται συχνά αναμεμειγμένο με πετρέλαιο και φυσικό αέριο. Η Σαουδική Αραβία και το Ιράκ διοχετεύουν αέριο ή νερό σε πολλές από τις γεωτρήσεις τους για να ενισχύσουν την άντληση πετρελαίου, προσθέτοντας ακόμη ένα επίπεδο πολυπλοκότητας στην αποκατάσταση της σωστής πίεσης, όταν έρθει η ώρα της επανέναρξης.

Το Κουβέιτ, που βρίσκεται «σφηνωμένο» ανάμεσα στη Σαουδική Αραβία και το Ιράκ, στην άκρη του Περσικού Κόλπου, είναι ο δέκατος μεγαλύτερος παραγωγός πετρελαίου στον κόσμο. Πριν από την Παρασκευή, όταν το διυλιστήριο Μίνα αλ Αχμάντι χτυπήθηκε από drone, ο διευθύνων σύμβουλος της κρατικής Kuwait Petroleum είχε δηλώσει πως ανέμενε ότι θα μπορούσε να «επαναφέρει άμεσα σημαντικό μέρος της παραγωγής, μέσα σε λίγες ημέρες» από το τέλος του πολέμου.

Ο σεΐχης Ναουάφ αλ Σαμπάχ είχε προσθέσει, μιλώντας στα τέλη του περασμένου μήνα στο ενεργειακό συνέδριο CERAWeek by S&P Global στο Χιούστον, ότι «η πλήρης παραγωγή θα επανέλθει μέσα σε τρεις ή τέσσερις μήνες».

Το μεγάλο ερώτημα είναι πόσες ζημιές έχουν υποστεί συνολικά όλες οι υποδομές που απαιτούνται για να φτάσουν το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο από τα σημεία εξόρυξης στις διεθνείς αγορές. Οι αναλυτές εκτιμούν ότι λίγες εγκαταστάσεις φαίνεται να έχουν υποστεί καταστροφικά πλήγματα, ωστόσο εργάζονται με περιορισμένα στοιχεία για τις περισσότερες από αυτές.

Ένα από τα σημαντικότερα ενεργειακά περιουσιακά στοιχεία της περιοχής είναι το εξαγωγικό συγκρότημα φυσικού αερίου Ρας Λαφάν στο Κατάρ. Η εγκατάσταση, που εκτείνεται σε τουλάχιστον οκτώ τετραγωνικά χιλιόμετρα μέσα σε μια μεγάλη βιομηχανική πόλη, τροφοδοτεί χώρες σε όλη την Ασία και την Ευρώπη με φυσικό αέριο που χρησιμοποιείται για θέρμανση και παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας.

Προτού φορτωθεί σε πλοίο, το φυσικό αέριο πρέπει να μετατραπεί σε υγρή μορφή μέσω ψύξης, περίπου στους -162 βαθμούς Κελσίου. Το Κατάρ σταμάτησε να παράγει αυτό το υγροποιημένο φυσικό αέριο, το γνωστό LNG, στις πρώτες ημέρες του πολέμου. Αργότερα, πύραυλοι έθεσαν εκτός λειτουργίας το 17% της δυναμικότητας της εγκατάστασης.

Τα τμήματα της μονάδας που δεν έχουν υποστεί ζημιές θα επανεκκινήσουν πρώτα, πιθανότατα μέσα σε εβδομάδες ή μήνες. Η διαδικασία περιλαμβάνει την επαναλειτουργία των υπεράκτιων γεωτρήσεων αερίου που τροφοδοτούν τον εξαγωγικό τερματικό σταθμό, την αποκατάσταση βοηθητικών συστημάτων που είχαν τεθεί εκτός λειτουργίας, την αναπλήρωση των αποθεμάτων καυσίμων που χρησιμοποιούνται για την ψύξη του αερίου -τα λεγόμενα ψυκτικά- και στη συνέχεια την ίδια τη διαδικασία ψύξης, εξήγησε ο Μεχντί Τουίλ, ο οποίος εργάστηκε για περισσότερα από δέκα χρόνια στο Ρας Λαφάν και σήμερα είναι επικεφαλής ειδικός LNG στην εταιρεία Calypso Commodities με έδρα το Βερολίνο.

Τα τμήματα που έχουν υποστεί ζημιές είναι άλλη υπόθεση. Η QatarEnergy, που διαχειρίζεται το Ρας Λαφάν, έχει αναφέρει ότι θα χρειαστούν αρκετά χρόνια για να επισκευαστούν αυτές οι ζώνες και να επανενταχθούν στο δίκτυο παραγωγής. Η εταιρεία δεν απάντησε σε αιτήματα για σχόλιο.

Το Ρας Λαφάν διαθέτει 14 μονάδες παραγωγής LNG. Οι επιθέσεις του περασμένου μήνα κατέστρεψαν τον πυρήνα δύο εξ αυτών -τις γιγαντιαίες εγκαταστάσεις όπου πραγματοποιείται η ψύξη του αερίου- όπως δήλωσε στο Reuters ο διευθύνων σύμβουλος της QatarEnergy. Πρόκειται για εξοπλισμό που μπορεί να έχει ύψος όσο ένα κτίριο 18 ορόφων, ενώ ο χρόνος παράδοσης για μια νέα μονάδα μπορεί να φτάσει τα δύο χρόνια ή και περισσότερο, σύμφωνα με αξιωματούχους του κλάδου.

Πολύ λιγότερα είναι γνωστά για την έκταση των ζημιών στις εγκαταστάσεις επεξεργασίας πετρελαίου σε ολόκληρη την περιοχή. Ένα διυλιστήριο στη δυτική ακτή της Σαουδικής Αραβίας λειτουργούσε σε πολύ χαμηλότερα επίπεδα, έπειτα από επίθεση με drone στα μέσα Μαρτίου, σύμφωνα με τη συμβουλευτική εταιρεία Rystad Energy, με έδρα το Όσλο. Η Rystad εκτιμά ότι το συγκεκριμένο διυλιστήριο πιθανότατα θα μπορούσε να αποκατασταθεί πλήρως μέσα σε έναν χρόνο.

Το Ιράν έχει επίσης δεχθεί επιθέσεις στις ενεργειακές του υποδομές, μεταξύ άλλων πλήγματα σε αποθήκες πετρελαίου στην Τεχεράνη που μαύρισαν τον ουρανό πάνω από την πρωτεύουσα.

Ένας ακόμη λόγος ανησυχίας για την ανοικοδόμηση είναι ότι οι εφοδιαστικές αλυσίδες για ορισμένα εξειδικευμένα εξαρτήματα είναι ήδη υπερφορτωμένες. Η παγκόσμια κούρσα για την κατασκευή data centers τεχνητής νοημοσύνης έχει αυξήσει τη ζήτηση για μονάδες ηλεκτροπαραγωγής με καύση αερίου και άλλες ενεργειακές υποδομές. Πολλές από αυτές βασίζονται σε εξοπλισμό, όπως οι αεριοστρόβιλοι, που ενδέχεται να είναι απαραίτητος και για τις επισκευές στον Κόλπο.

Σε κάθε περίπτωση, όποια κι αν είναι η τελική έκβαση της σύγκρουσης, οι αναλυτές εκτιμούν ότι οι τιμές της ενέργειας θα αποκλιμακωθούν τελικά από τα επίπεδα πολέμου, αλλά θα παραμείνουν υψηλότερες από εκείνες που θα επικρατούσαν, αν δεν είχε υπάρξει σύρραξη.

Αναλυτές της γαλλικής Société Générale ανέφεραν πρόσφατα ότι αναμένουν το πετρέλαιο να διαμορφωθεί γύρω στα 80 δολάρια το βαρέλι στο τέλος του 2026, έναντι προηγούμενης εκτίμησης για 65 δολάρια. Οι αγορές θα συνεχίσουν να τιμολογούν με αυξημένο κίνδυνο γεωπολιτικής αναταραχής και στο μέλλον και αυτό δεδομένα θα πλήξει και πάλι τις οικονομίες του πλανήτη.