Η περιοδεία Ερντογάν σε Ριάντ και Κάιρο: Μπίζνες, συμμαχίες και παιχνίδια εξουσίας στη Μέση Ανατολή

Η περιοδεία του Ταγίπ Ερντογάν σε Σαουδική Αραβία και Αίγυπτο, δύο χώρες που μέχρι πριν από δύο χρόνια αποτελούσαν μεγάλους περιφερειακούς ανταγωνιστές της Άγκυρας, σηματοδοτεί την αφετηρία μεγάλων αλλαγών στις μέχρι τώρα ισορροπίες στη Μέση Ανατολή και στον μουσουλμανικό κόσμο, καθώς δρομολογείται μια νέα αρχιτεκτονική ασφάλειας στην περιοχή, με πρωταγωνιστές αποκλειστικά τοπικές δυνάμεις, με συγκολλητική ουσία, προς το παρόν, την «απειλή» του Ισραήλ.

Και αυτές οι διεργασίες εξελίσσονται υπό τη σκιά της κρίσης με το Ιράν, την οποία καμία από τις χώρες της περιοχής δεν θέλει να δει να εξελίσσεται σε σύγκρουση που τελικά θα θέσει τις ίδιες στο στόχαστρο των αντιποίνων της Τεχεράνης.

Ο πόλεμος στη Γάζα και η σκληρή γραμμή που ακολούθησε το Ισραήλ λειτούργησαν ως καταλύτης στις εσωτερικές διεργασίες του αραβικού και μουσουλμανικού κόσμου, όπου, μετά και την εκλογή του προέδρου Τραμπ στις ΗΠΑ, αναζητούνται νέες ισορροπίες σε έναν ανταγωνισμό ισχύος που έχει ξεσπάσει με πρωταγωνιστές τη Σαουδική Αραβία, τα ΗΑΕ, το Κατάρ, το Πακιστάν, την Αίγυπτο και την Τουρκία, έχοντας φυσικά δίπλα και το Ιράν.

Ήδη, μετά τα δείγματα γραφής του Ντόναλντ Τραμπ και παρά το γεγονός ότι χώρες όπως η Σαουδική Αραβία, τα ΗΑΕ και το Κατάρ έχουν προνομιακές σχέσεις μαζί του και λόγω των επενδύσεων που πραγματοποιούν σε οικογενειακές επιχειρήσεις του Αμερικανού προέδρου, οι χώρες του Κόλπου, η Αίγυπτος και η Τουρκία (αν και μέλος του ΝΑΤΟ) έχουν πολύ μικρή εμπιστοσύνη στην αξιοπιστία των εγγυήσεων ασφάλειας που παρείχαν για την περιοχή τις προηγούμενες δεκαετίες οι ΗΠΑ.

Αυτό τις υποχρεώνει να αναζητήσουν μια αρχιτεκτονική ασφάλειας, η οποία θα στηρίζεται σε τοπικούς περιφερειακούς παίκτες και θα μπορεί να εξασφαλίσει ασφάλεια και συγχρόνως ανάπτυξη και ευημερία, με ίδια μέσα και χωρίς εξωγενείς επιβολές και χωρίς όρους και προϋποθέσεις από δυνάμεις εκτός περιοχής. Βεβαίως, η πλήρης απεξάρτηση από τις ΗΠΑ δεν είναι εύκολη, όμως οι ηγέτες των χωρών αυτών θα προσπαθήσουν να εμφανίσουν τις κινήσεις αυτές ως συμπληρωματικές.

Η Τουρκία επιχειρεί να εκμεταλλευθεί αυτή τη συγκυρία, μετατρέποντάς τη σε στρατηγική ευκαιρία για την ανάδειξή της σε περιφερειακό παίκτη. Έχοντας όλο το προηγούμενο διάστημα επιδείξει ιδιαίτερη δραστηριότητα ως μεσολαβητής και ως …πάροχος ασφάλειας (στην Ουκρανία και στη Μαύρη Θάλασσα, στη Συρία, στο Ιράκ, στον Καύκασο και τώρα στο Ιράν), η Άγκυρα «πουλάει» ακριβώς αυτό σε Ριάντ και Κάιρο.

Και χωρίς να απαιτηθεί ιδιαίτερος κόπος, πείθει τους συνομιλητές της ότι περιφερειακά προβλήματα, στα οποία ήδη η Τουρκία έχει παρέμβει διπλωματικά, μπορούν και απαιτούν να βρουν «τοπικές λύσεις», δείχνοντας ως προτεραιότητες τη Συρία, τη Γάζα, το Σουδάν…

Αν και έχει διαψευσθεί ότι επίκειται άμεσα η δημιουργία μιας ευρείας στρατιωτικής συμμαχίας στον μουσουλμανικό κόσμο, η Τουρκία, παρά τις δεσμεύσεις που έχει από τη συμμετοχή της στο ΝΑΤΟ, δεν είναι αδιάφορη απέναντι στην κυοφορούμενη συμμαχία Σαουδικής Αραβίας - Πακιστάν, η οποία, σύμφωνα με τα αρχικά σενάρια, θα μπορούσε να συμπεριλάβει και την Αίγυπτο, δημιουργώντας έναν ισχυρότατο στρατιωτικό και οικονομικό άξονα από την Κεντρική Ασία μέχρι τη Μεσόγειο. Έναν άξονα ο οποίος, διαθέτοντας και υψηλού επιπέδου αμυντική βιομηχανία, θα μπορούσε να επιβάλει μια νέα αρχιτεκτονική ασφάλειας σε ολόκληρη αυτή την κρίσιμη περιοχή.

Η Τουρκία, με τις επισκέψεις σε Ριάντ και Κάιρο, φαίνεται να εξασφαλίζει κάτι ακόμη: δύο πολύ σημαντικές αγορές για τα πιο δημοφιλή εξαγώγιμα προϊόντα της, τα UAV που παράγει πλέον μαζικά η τουρκική αμυντική βιομηχανία, δημιουργώντας έτσι και επιπλέον αλληλεξάρτηση με τις δύο χώρες.

Το ανακοινωθέν που εκδόθηκε μετά τις συνομιλίες του Ερντογάν με τον πρίγκηπα διάδοχο του θρόνου Μουχάμαντ μπιν Σαλμαν είναι εστιασμένο στην στρατιωτική συνεργασία και επισημαίνει ότι τα δύο μέρη συμφώνησαν να ενεργοποιήσουν τις υφιστάμενες συμφωνίες αμυντικής συνεργασίας, δεσμεύονται για την ενίσχυση των αμυντικών σχέσεων μέσω πολυμερών πλατφορμών για την περιφερειακή ασφάλεια και σταθερότητα και θα συνεργάζονται για την καταπολέμηση του εγκλήματος, του εξτρεμισμού, της τρομοκρατίας αλλα και στον τομέα της κυβερνοασφάλειας.

Οι δύο χώρες εξέφρασαν κοινή στάση στη Γάζα, τη Συρία και τη Σομαλία (όπου καταδίκασαν την αναγνώριση της Σομαλιλάνδης από το Ισραήλ), καθώς και στην Υεμένη, ενώ έχει ενδιαφέρον ότι στο ανακοινωθέν αναφέρεται και η συμφωνία για την ηλεκτρική διασύνδεση των δύο χωρών, καθώς στο πρόσφατο παρελθόν είχε συζητηθεί το ενδεχόμενο η Σαουδική Αραβία να συνδεθεί ηλεκτρικά με την Ευρώπη, μέσω Αιγύπτου και Ελλάδας…

Πριν από μερικά χρόνια, η Τουρκία και η Σαουδική Αραβία βρίσκονταν σε βαθιά αντιπαράθεση και ανταγωνισμό, που επιδεινώθηκε με τη δολοφονία του αντικαθεστωτικού Σαουδάραβα δημοσιογράφου στο προξενείο της Σαουδικής Αραβίας στην Κωνσταντινούπολη.

Συγχρόνως, ο περιφερειακός ανταγωνισμός με την Αίγυπτο βρισκόταν στο «κόκκινο», κυρίως μετά την ανατροπή του καθεστώτος Μόρσι από τον στρατηγό Αλ Σίσι, που έδωσε τέλος στο καθεστώς των Αδελφών Μουσουλμάνων στην Αίγυπτο. Όμως, η υιοθέτηση των Αδελφών Μουσουλμάνων από τον «πνευματικό αδελφό» Ερντογάν ήταν ο πυρήνας της σφοδρής αντιπαράθεσης που ακολούθησε μεταξύ Ριάντ, Αμπού Ντάμπι και Καΐρου με την Άγκυρα.

Πλέον, όμως, οι τελευταίες κινήσεις δείχνουν ότι οι νέες συνεργασίες και συμμαχίες που διαμορφώνονται δεν έχουν σχέση με «ιδεολογικά» ή «πολιτικά» μπλοκ. Για την Τουρκία, επίσης, είναι σημαντικό ότι ανοίγουν μεγάλες αγορές, ενώ αποκτά και ισχυρή στρατηγική μόχλευση έναντι του μεγάλου περιφερειακού αντιπάλου της, του Ισραήλ.

Η Τουρκία βρίσκεται σε πλήρη σύμπραξη με Σαουδική Αραβία και Αίγυπτο για τη Συρία, τη Σομαλία, το Σουδάν και φυσικά τη Γάζα, ενώ προσδοκά ότι μέσω αυτής της διαδικασίας θα αποκτήσει ακόμη μεγαλύτερη συνεννόηση με την Αίγυπτο και για την Ανατολική Μεσόγειο.

Και αυτό είναι κάτι που αφορά άμεσα όχι μόνο το Ισραήλ, αλλά και την Ελλάδα, και καθιστά αναγκαιότητα τη διαρκή και άμεση παρακολούθηση αυτής της σχέσης που αναπτύσσεται και μπορεί να εξελιχθεί προβληματικά για τα ελληνικά συμφέροντα.