Πώς η Δανία μπορεί να παρακάμψει το ΝΑΤΟ και να «σώσει» τη Γροιλανδία από τις ΗΠΑ: Το κρυφό όπλο που υποχρεώνει τα κράτη-μέλη της ΕΕ να την συνδράμουν στρατιωτικά

Αν ο Ντόναλντ Τραμπ καταφύγει στη χρήση στρατιωτικής ισχύος για την κατάληψη της Γροιλανδίας, η Δανία θα μπορούσε να ενεργοποιήσει μια ελάχιστα γνωστή, αλλά κρίσιμη ρήτρα των ευρωπαϊκών Συνθηκών, πέρα από το ΝΑΤΟ, με πολιτικές, νομικές και γεωστρατηγικές συνέπειες για ολόκληρη την Ευρώπη.

Η ασφάλεια της Δανίας βασίζεται στον πυρήνα της Βορειοατλαντικής Συμμαχίας, ωστόσο αυτό είναι πιθανό να προσφέρει ελάχιστη προστασία σε μια αντιπαράθεση με τις Ηνωμένες Πολιτείες, δεδομένου ότι η Ουάσινγκτον κυριαρχεί στο ΝΑΤΟ. Αντί γι’ αυτό, σύμφωνα με το Politico, η Κοπεγχάγη θα μπορούσε να ενεργοποιήσει μία λιγότερο γνωστή διάταξη των Συνθηκών της Ευρωπαϊκής Ένωσης: το άρθρο 42.7 -ήτοι, τη ρήτρα αμοιβαίας άμυνας της ΕΕ.

Αν και ορισμένοι αναλυτές υποστηρίζουν ότι πρόκειται για διάταξη ισχυρότερη ακόμη και από το γνωστό άρθρο 5 του ΝΑΤΟ, το άρθρο 42.7 συνοδεύεται από σημαντικές επιφυλάξεις και ασάφειες. Τα ερωτήματα που προκύπτουν, είναι τα εξής:

1. Τι προβλέπει;

«Εάν ένα κράτος-μέλος δεχθεί ένοπλη επίθεση στο έδαφός του, τα λοιπά κράτη-μέλη οφείλουν να του παράσχουν βοήθεια και συνδρομή με όλα τα μέσα που διαθέτουν, σύμφωνα με το άρθρο 51 του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών. Αυτό δεν θίγει τον ιδιαίτερο χαρακτήρα της πολιτικής ασφάλειας και άμυνας ορισμένων κρατών-μελών».

Η ρήτρα ενσωματώθηκε στη Συνθήκη της Λισαβόνας το 2009, με στόχο να παρέχει στα κράτη-μέλη της ΕΕ προστασία παρόμοια με εκείνη του ΝΑΤΟ. Παράλληλα, αφήνει περιθώρια εξαίρεσης για ουδέτερες χώρες.

Για πολλούς αναλυτές, η ρήτρα αμοιβαίας συνδρομής της ΕΕ είναι «πιο δεσμευτική», καθώς κάνει λόγο για «υποχρέωση» παροχής «κάθε βοήθειας και συνδρομής με όλα τα διαθέσιμα μέσα». Αντίθετα, το άρθρο 5 του ΝΑΤΟ περιλαμβάνει τη φράση «όπως κρίνει αναγκαίο», αφήνοντας μεγαλύτερη διακριτική ευχέρεια στα κράτη.

Η ευρωπαϊκή εκδοχή «είναι ισχυρότερη σε επίπεδο διπλωματικής γλώσσας, αλλά διαθέτει μικρότερη δεξαμενή δυνάμεων σε σχέση με το πλαίσιο του ΝΑΤΟ» σημειώνει ο Αλεξάντερ Ματελάερ, αναπληρωτής καθηγητής διεθνούς ασφάλειας στη Σχολή Διακυβέρνησης του Ελεύθερου Πανεπιστημίου των Βρυξελλών.

2. Έχει χρησιμοποιηθεί ποτέ;

Μόνο μία φορά.

Το 2015, η Γαλλία ενεργοποίησε το άρθρο μετά τις τρομοκρατικές επιθέσεις του ISIS. Η διάταξη επέτρεψε στο Παρίσι να αναπτύξει στρατεύματα εντός της χώρας, αποσύροντας δυνάμεις από την Αφρική, ενώ κράτη της ΕΕ, όπως η Γερμανία, έστειλαν στρατιώτες σε αποστολές σε χώρες όπως το Μάλι.

Το αίτημα της Γαλλίας εγκρίθηκε ομόφωνα από τους υπουργούς Άμυνας της ΕΕ. Καθώς η Ένωση δεν διαθέτει δικό της στρατό, το Παρίσι χρειάστηκε να διαπραγματευτεί διμερώς με άλλα κράτη-μέλη για συγκεκριμένη στρατιωτική συνδρομή.

3. Πώς λειτουργεί;

Η ενεργοποίηση του άρθρου επαφίεται στη Δανία.

Στη συνέχεια, όπως συνέβη και με τη Γαλλία, απαιτείται ομόφωνη αποδοχή από όλα τα κράτη-μέλη. Αυτό όμως σημαίνει ότι η Κοπεγχάγη θα μπορούσε να αντιμετωπίσει εμπόδια, εάν χώρες όπως η Ουγγαρία μπλοκάρουν την απόφαση, σύμφωνα με δύο Ευρωπαίους διπλωμάτες.

«Δεν νομίζω ότι η Δανία θα το ενεργοποιούσε χωρίς να είναι βέβαιη για την ομοφωνία, γιατί θα ήταν τεράστιο ρίσκο» δήλωσε ο Αντόνιο Μισιρόλι, πρώην βοηθός Γενικός Γραμματέας του ΝΑΤΟ και πρώην στέλεχος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. «Θα έπαιρνε άραγε μια χώρα όπως η Ουγγαρία θέση απέναντι στις Ηνωμένες Πολιτείες;» συμπλήρωσε.

Υπάρχει επίσης ασάφεια ως προς το αν η ρήτρα θα εφαρμοζόταν σε κρίση που αφορά στη Γροιλανδία, η οποία αποχώρησε από τον προκάτοχο της ΕΕ το 1985, αν και εξακολουθεί να αποτελεί μέρος του Βασιλείου της Δανίας.

Την Κυριακή, ο επικεφαλής της ευρωπαϊκής άμυνας Άντριους Κουμπίλιους δήλωσε ότι το άρθρο 42.7 «σίγουρα» θα ίσχυε, με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να έχει διατυπώσει αντίστοιχη θέση και πέρυσι. Η εκπρόσωπος της Επιτροπής, Ανίτα Χίπερ, ανέφερε: «Η Γροιλανδία αποτελεί τμήμα της επικράτειας του Βασιλείου της Δανίας και ως εκ τούτου καλύπτεται κατ’ αρχήν από τη ρήτρα αμοιβαίας συνδρομής του άρθρου 42.7».

4. Τι θα ακολουθούσε;

Αν η Δανία ενεργοποιούσε επιτυχώς τη ρήτρα, αυτό θα έστελνε ένα «πολύ ισχυρό πολιτικό και νομικό μήνυμα», σύμφωνα με τον Σβεν Μπίσκοπ, γενικό διευθυντή του think tank Egmont Institute και ειδικό σε θέματα ευρωπαϊκής ασφάλειας.

Ο μηχανισμός δεν απαιτεί την άμεση εμπλοκή της ίδιας της ΕΕ, αφήνοντας τις αποφάσεις στα κράτη-μέλη και κυρίως στη χώρα που ενεργοποίησε τη διάταξη. Οι επιλογές κυμαίνονται από δηλώσεις αλληλεγγύης έως οικονομική βοήθεια και ακόμη και στρατιωτική στήριξη, σύμφωνα με Ευρωπαίο διπλωμάτη. Ο Μισιρόλι εκτίμησε ότι η Δανία θα μπορούσε να αξιοποιήσει το άρθρο, για να ζητήσει από άλλη χώρα να αναλάβει ρόλο διαμεσολαβητή.

Παρότι είναι «πολύ νωρίς για να ειπωθεί» πώς θα διαμορφωνόταν στην πράξη μια τέτοια αντίδραση, Ευρωπαίος κυβερνητικός αξιωματούχος σημείωσε ότι «θα προσφέρουμε τη στήριξη που θα θέλαμε να έχουμε» σε αντίστοιχο σενάριο.

Το άρθρο θα μπορούσε επίσης να θέσει το νομικό πλαίσιο για την επιβολή οικονομικών κυρώσεων, σύμφωνα με τον Μπίσκοπ.

Ο Γερμανός ευρωβουλευτής και αντιπρόεδρος της ομάδας των Πρασίνων, Σέργκεϊ Λαγοντίνσκι, δήλωσε ότι το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο θα πρέπει να προετοιμάσει έναν «κατάλογο πιθανών αντίμετρων» σε περίπτωση ενεργοποίησης του άρθρου 42.7, όπως η απομάκρυνση αμερικανικών στρατευμάτων από ευρωπαϊκές βάσεις, η απαγόρευση υπερπτήσεων αμερικανικών αεροσκαφών και ο περιορισμός της πρόσβασης αμερικανικών εταιρειών στις ευρωπαϊκές αγορές.

Η ενεργοποίηση της διάταξης θα μπορούσε να περιλαμβάνει και περιορισμένη ανάπτυξη δυνάμεων από τη στρατιωτική επιτροπή και το στρατιωτικό επιτελείο της ΕΕ -συμβουλευτικά όργανα που απαρτίζονται από ανώτατους αξιωματικούς και στρατιωτικούς εκπροσώπους στις Βρυξέλλες. Ωστόσο, οι αναλυτές συμφωνούν ότι η πιθανότητα πολέμου της ΕΕ με τις ΗΠΑ είναι μηδενική.

Ακόμη κι αν υπήρχε πολιτική βούληση, η ΕΕ διαθέτει μόλις «μερικές δεκάδες» στρατιωτικούς επιτελείς στις Βρυξέλλες, ένα περιορισμένο σύστημα διοίκησης ικανό να κατευθύνει «το πολύ» 3.000 στρατιώτες, με εμπειρία κυρίως σε ειρηνευτικές αποστολές. Παρ’ όλα αυτά, τα κράτη-μέλη θα μπορούσαν να αποφασίσουν πιο ουσιαστική στρατιωτική βοήθεια, αξιοποιώντας εθνικούς πόρους.

Οι υποχρεώσεις των κρατών παραμένουν ασαφείς, γεγονός που σημαίνει ότι η Δανία ενδέχεται να βρεθεί αντιμέτωπη με την «πολιτική πραγματικότητα» ορισμένων ευρωπαϊκών πρωτευουσών που θα περιοριστούν σε ελάχιστες δεσμεύσεις.

Λόγω αυτών των ασάφειων, ο Κουμπίλιους δήλωσε τον περασμένο μήνα στο POLITICO ότι επιθυμεί να ανοίξει φέτος συζήτηση για την «θεσμική ετοιμότητα άμυνας», η οποία θα μπορούσε να περιλαμβάνει αναθεώρηση του άρθρου 42.7, ώστε να καταστεί πλήρως λειτουργικό, με σαφείς διαδικασίες και ενιαία στρατιωτική διοίκηση.

5. Τι σημαίνει για το ΝΑΤΟ;

Η Δανία έχει προειδοποιήσει ότι μια αμερικανική προσάρτηση της Γροιλανδίας θα σήμαινε το τέλος της Συμμαχίας, άποψη με την οποία διαφωνεί ο Τραμπ.

Αν οι ΗΠΑ οργανώσουν μια τέτοια κατάληψη, «δεν σημαίνει κατ’ ανάγκη, τουλάχιστον νομικά, το τέλος του ΝΑΤΟ, αλλά θα σήμαινε πολιτικά την απογύμνωση της αξιοπιστίας του» δήλωσε ο Φαμπρίς Ποτιέ, διευθύνων σύμβουλος της Rasmussen Global. Αυτό θα μπορούσε να οδηγήσει «ορισμένα κράτη-μέλη της ΕΕ να στραφούν σε περισσότερες ευρωπαϊκές λύσεις, δίνοντας μεγαλύτερο βάρος στο άρθρο 42.7», συμπλήρωσε.

Ωστόσο, κάτι τέτοιο θα προϋπέθετε τη δημιουργία μιας νέας αρχιτεκτονικής ασφάλειας για την Ευρώπη χωρίς τις Ηνωμένες Πολιτείες, οι οποίες αποτελούν τον βασικό εγγυητή της ευρωπαϊκής ασφάλειας από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.

«Το ΝΑΤΟ είναι αρμόδιο για τη συλλογική άμυνα στον ευρωατλαντικό χώρο: διαθέτει τα αμυντικά σχέδια, τις δομές διοίκησης και ελέγχου και τους στόχους δυνατοτήτων» ανέφερε διπλωμάτης του ΝΑΤΟ. «Η ΕΕ, από την πλευρά της, φέρνει στο τραπέζι την οικονομική της ισχύ, τη βιομηχανική πολιτική και τη ρυθμιστική της δύναμη».