Σύνοδος Κορυφής: Τελεσίγραφο Μακρόν για τον προϋπολογισμό της ΕΕ, ρήγμα στους «27» για την ενέργεια, δημοσιονομική ευελιξία ζητά η Αθήνα

Σε σκληρό πολιτικό και οικονομικό παζάρι εξελίσσεται η Σύνοδος Κορυφής της Ευρωπαϊκής Ένωσης στις Βρυξέλλες, με τους «27» να εμφανίζονται βαθιά διχασμένοι για τον επόμενο επταετή προϋπολογισμό και τα μέτρα αντιμετώπισης της ενεργειακής κρίσης.

Οι διαβουλεύσεις βρίσκονται σε εξέλιξη, με τον Γάλλο πρόεδρο Εμανουέλ Μακρόν να προειδοποιεί ότι η συμφωνία για τον προϋπολογισμό πρέπει να επιτευχθεί μέχρι το τέλος του 2026, καθώς οι προεδρικές εκλογές του Απριλίου του 2027 στη Γαλλία θα καταστήσουν πολιτικά αδύνατη την ολοκλήρωση των διαπραγματεύσεων.

Σύμφωνα με τέσσερις Ευρωπαίους διπλωμάτες, τους οποίους επικαλείται το Politico, ο Μακρόν ξεκαθάρισε στους υπόλοιπους ηγέτες, κατά τη διάρκεια της κλειστής συνεδρίασης το βράδυ της Πέμπτης, ότι δεν διαθέτει την πολιτική εντολή να υπογράψει μια τέτοια συμφωνία, όταν η χώρα του θα βρίσκεται πλέον σε προεκλογική περίοδο.

«Ο Γάλλος πρόεδρος είπε ότι, από τον Ιανουάριο και μετά, δεν θα υπάρχει πολιτικό περιθώριο» για την ολοκλήρωση της συμφωνίας, ανέφερε χαρακτηριστικά ένας από τους διπλωμάτες. Η παρέμβαση Μακρόν αυξάνει την πίεση προς τους Ευρωπαίους ηγέτες να ξεπεράσουν τις διαφωνίες τους και να καταλήξουν σε συμβιβασμό κατά τη Σύνοδο Κορυφής του Δεκεμβρίου.

Στα δύο η Ευρώπη για τον προϋπολογισμό των 1,622 τρισ. ευρώ

Στο επίκεντρο της αντιπαράθεσης βρίσκεται το νέο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο της ΕΕ για την περίοδο 2028-2034, το οποίο θα καθορίσει τη χρηματοδότηση της αγροτικής πολιτικής, της περιφερειακής ανάπτυξης, της άμυνας, της ανταγωνιστικότητας και της στήριξης προς την Ουκρανία.

Η συμβιβαστική πρόταση που παρουσίασε η ιρλανδική προεδρία προβλέπει προϋπολογισμό ύψους 1,622 τρισ. ευρώ, μειωμένο κατά 141 δισ. ευρώ σε σχέση με την αρχική πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Παρά τις περικοπές, η πρόταση έχει προκαλέσει αντιδράσεις τόσο από τις χώρες που ζητούν περιορισμό των ευρωπαϊκών δαπανών όσο και από εκείνες που επιδιώκουν μεγαλύτερη χρηματοδότηση των παραδοσιακών πολιτικών της Ένωσης.

Σε αυτό το πλαίσιο, η πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, Ρομπέρτα Μέτσολα, εξαπέλυσε «πυρά» προς τους Ευρωπαίους ηγέτες, τονίζοντας ότι η Ευρώπη δεν μπορεί να συμφωνεί σε φιλόδοξους στόχους και στη συνέχεια να περιορίζει τους πόρους που απαιτούνται για την υλοποίησή τους. «Δεν μπορούμε να συμφωνούμε και μετά να περικόπτουμε» ανέφερε χαρακτηριστικά.

Η Γερμανία, η Σουηδία και η Ολλανδία βρίσκονται στην πλευρά των λεγόμενων «φειδωλών», υποστηρίζοντας ότι οι ευρωπαϊκές δαπάνες πρέπει να συγκρατηθούν, ιδιαίτερα σε μια περίοδο κατά την οποία οι εθνικοί προϋπολογισμοί δέχονται ισχυρές πιέσεις. Από την άλλη πλευρά, η Γαλλία, η Ιταλία, η Ισπανία και άλλες χώρες θεωρούν ότι οι προτεινόμενες περικοπές περιορίζουν τη δυνατότητα της ΕΕ να ανταποκριθεί στις οικονομικές και γεωπολιτικές προκλήσεις.

Ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς προειδοποίησε ότι οι διαπραγματεύσεις θα είναι εξαιρετικά δύσκολες, τονίζοντας πως οι Ευρωπαίοι ηγέτες βρίσκονται ακόμη πολύ μακριά από μια συμφωνία. Μάλιστα, εκτίμησε ότι οι συνομιλίες του Δεκεμβρίου μπορεί να αποδειχθούν ιδιαίτερα χρονοβόρες, σχολιάζοντας χαρακτηριστικά ότι οι συμμετέχοντες θα πρέπει να έχουν μαζί τους περισσότερα πουκάμισα από όσα συνήθως.

Η Σουηδία απέρριψε το προτεινόμενο πλαίσιο διαπραγμάτευσης, ενώ ο Ισπανός πρωθυπουργός Πέδρο Σάντσεθ χαρακτήρισε την πρόταση «σαφώς ανεπαρκή» και «απαράδεκτη για την Ισπανία». Οι αντίθετες αυτές τοποθετήσεις αποτυπώνουν το μέγεθος του χάσματος ανάμεσα στα κράτη-μέλη, με τους Ευρωπαίους ηγέτες να καλούνται να συμφωνήσουν όχι μόνο για το συνολικό ύψος του προϋπολογισμού, αλλά και για την κατανομή των κονδυλίων.

Η πίεση για συμφωνία πριν τα Χριστούγεννα εντείνεται εξαιτίας του πολιτικού ημερολογίου του 2027, με τις προεδρικές εκλογές στη Γαλλία να αποτελούν τον σημαντικότερο παράγοντα αβεβαιότητας. Η τοποθέτηση Μακρόν αποτελεί σαφές μήνυμα ότι μια παράταση των συνομιλιών μέσα στην επόμενη χρονιά θα μπορούσε να οδηγήσει σε ακόμη μεγαλύτερο αδιέξοδο.

Η ελληνική πρόταση για επιδοτήσεις από τα πρόσθετα έσοδα του πληθωρισμού

Παράλληλα με τη μάχη για τον προϋπολογισμό, οι Ευρωπαίοι ηγέτες αναζητούν κοινή απάντηση στην ενεργειακή κρίση, η οποία εξακολουθεί να επιβαρύνει νοικοκυριά και επιχειρήσεις, υπό το βάρος των διεθνών αναταράξεων και των εξελίξεων στη Μέση Ανατολή.

Στη συζήτηση παρενέβη ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης, ζητώντας χαλάρωση των ευρωπαϊκών δημοσιονομικών κανόνων ώστε οι κυβερνήσεις να μπορούν να χρηματοδοτούν επιδοτήσεις και μέτρα εξοικονόμησης ενέργειας, αξιοποιώντας τα πρόσθετα κρατικά έσοδα που προκύπτουν από τον υψηλό πληθωρισμό.

Όπως σχολιάζει το Politico, η ελληνική πρόταση αποσκοπεί στη δημιουργία μεγαλύτερου δημοσιονομικού περιθωρίου για την αντιμετώπιση των συνεπειών της ενεργειακής ακρίβειας, χωρίς να παραβιάζονται οι γενικότεροι στόχοι δημοσιονομικής σταθερότητας.

Η Αθήνα επιδιώκει να αξιοποιήσει τα πρόσθετα φορολογικά έσοδα που δημιουργεί η άνοδος των τιμών, ώστε να επιστρέψει μέρος αυτών των πόρων στην οικονομία μέσω στοχευμένων παρεμβάσεων. Το πρόβλημα, σύμφωνα με την ελληνική προσέγγιση, είναι ότι τα ισχύοντα ευρωπαϊκά όρια δαπανών περιορίζουν τις δυνατότητες των κυβερνήσεων να χρησιμοποιήσουν αυτά τα χρήματα, ακόμη και όταν υπάρχουν διαθέσιμοι δημοσιονομικοί πόροι.

Η ελληνική πρωτοβουλία συναντά, ωστόσο, τις επιφυλάξεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η οποία έχει ήδη απορρίψει αιτήματα της Αθήνας και της Ρώμης για πρόσθετη δημοσιονομική ευελιξία. Οι Βρυξέλλες υποστηρίζουν ότι οι συνέπειες του πληθωρισμού λαμβάνονται ήδη υπόψη στους υφιστάμενους κανόνες και προειδοποιούν ότι νέες εξαιρέσεις θα μπορούσαν να αποδυναμώσουν τη δημοσιονομική πειθαρχία στην ΕΕ.

Η Αυστρία ζητά διαφάνεια στον τρόπο καθορισμού της τιμής του ρεύματος

Στη συζήτηση για την ενέργεια παρενέβη και ο Αυστριακός καγκελάριος Κρίστιαν Στόκερ, επαναφέροντας πρόταση που είχε παρουσιάσει για πρώτη φορά τον Ιούνιο και αφορά στη μεγαλύτερη διαφάνεια στις ευρωπαϊκές αγορές ηλεκτρικής ενέργειας.

Η αυστριακή πρωτοβουλία επικεντρώνεται στον μηχανισμό διαμόρφωσης των τιμών, καθώς το φυσικό αέριο συχνά καθορίζει την τιμή του ηλεκτρικού ρεύματος στη χονδρεμπορική αγορά, ακόμη και όταν σημαντικό μέρος της παραγωγής προέρχεται από φθηνότερες πηγές.

«Μόνο εάν γνωρίζουμε ακριβώς πώς διαμορφώνονται οι τιμές της ενέργειας μπορούμε να προχωρήσουμε στα επόμενα βήματα», ανέφερε Ευρωπαίος διπλωμάτης, περιγράφοντας την πρόταση του Στόκερ.

Οι διαφωνίες επεκτείνονται και στο ευρωπαϊκό σύστημα εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών ρύπων, με ορισμένα κράτη-μέλη να ζητούν προσωρινές αλλαγές για να περιοριστεί το ενεργειακό κόστος και άλλα να προειδοποιούν ότι η αποδυνάμωσή του θα μπορούσε να υπονομεύσει τις επενδύσεις στην καθαρή ενέργεια.

Στο τραπέζι βρίσκονται επίσης προτάσεις για φορολόγηση των έκτακτων κερδών των ενεργειακών εταιρειών, μειώσεις φορολογικών επιβαρύνσεων και στοχευμένες κρατικές ενισχύσεις, χωρίς μέχρι στιγμής να έχει διαμορφωθεί κοινή γραμμή για το εύρος και τη χρηματοδότηση των παρεμβάσεων.

Στην ατζέντα της Συνόδου βρίσκεται και η συνέχιση της οικονομικής και στρατιωτικής υποστήριξης προς την Ουκρανία, με τους Ευρωπαίους ηγέτες να καλούνται να διασφαλίσουν τη χρηματοδότηση των αναγκών του Κιέβου, την ώρα που ο πόλεμος με τη Ρωσία συνεχίζεται.

Η ΕΕ έχει συμφωνήσει σε δάνειο ύψους 90 δισ. ευρώ για τη διετία 2026-2027, από τα οποία 60 δισ. προορίζονται για στρατιωτική βοήθεια και 30 δισ. για δημοσιονομική στήριξη. Ωστόσο, παραμένουν ανοιχτά ζητήματα σχετικά με τη χρηματοδότηση των αναγκών του 2027, ενώ οι αυξημένες απαιτήσεις για την ευρωπαϊκή άμυνα προσθέτουν ακόμη μεγαλύτερη πίεση στις διαπραγματεύσεις για τον επόμενο προϋπολογισμό.

Με τις διαφωνίες να παραμένουν μεγάλες, η προσπάθεια επίτευξης συμφωνίας μετατρέπεται πλέον σε αγώνα δρόμου εν όψει της Συνόδου Κορυφής του Δεκεμβρίου.

Η προειδοποίηση Μακρόν ότι από τον Ιανουάριο δεν θα υπάρχει πολιτικό περιθώριο για συμφωνία, σε συνδυασμό με τις αντιδράσεις των κρατών-μελών και τις διαφωνίες για την ενεργειακή κρίση, καθιστά τους επόμενους δύο μήνες καθοριστικούς για τις οικονομικές και πολιτικές προτεραιότητες της Ευρωπαϊκής Ένωσης μέχρι το 2034.