Η Ελλάδα διεκδικεί ρόλο διεθνούς ακαδημαϊκού κόμβου: Επενδύσεις, διεθνοποίηση και καινοτομία στο επίκεντρο

Τη στρατηγική της χώρας για τη μετατροπή της Ελλάδας σε έναν ισχυρό διεθνή εκπαιδευτικό και ερευνητικό προορισμό ανέδειξε η εκδήλωση με θέμα «Διεθνοποίηση και Εξωστρέφεια: Η Ελλάδα ως Ακαδημαϊκός Κόμβος του Μέλλοντος», που πραγματοποιήθηκε στο Αμφιθέατρο της Εθνικής Πινακοθήκης - Μουσείου Αλεξάνδρου Σούτσου την Τετάρτη 17 Ιουνίου, συγκεντρώνοντας εκπροσώπους της κυβέρνησης, της ακαδημαϊκής κοινότητας, διεθνών οργανισμών και κορυφαίων πανεπιστημίων.

«Φιλοδοξία μας είναι κάθε νέος άνθρωπος, από οποιοδήποτε σημείο του κόσμου, να μπορεί να λέει “διάλεξα την Ελλάδα για να σπουδάσω”» ανέφερε από το βήμα η υπουργός Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού, Σοφία Ζαχαράκη, στο πλαίσιο της εκδήλωσης.

Στο επίκεντρο των παρεμβάσεων βρέθηκαν η αναβάθμιση της ανώτατης εκπαίδευσης, η ενίσχυση της διεθνούς παρουσίας των ελληνικών πανεπιστημίων, η αξιοποίηση των ευρωπαϊκών χρηματοδοτικών εργαλείων, αλλά και η προσαρμογή του ακαδημαϊκού συστήματος στις προκλήσεις της τεχνητής νοημοσύνης και της νέας ψηφιακής εποχής.

Ανοίγοντας τη συζήτηση για το μέλλον της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, η υπουργός Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού Σοφία Ζαχαράκη υπογράμμισε ότι η κυβερνητική επιδίωξη είναι να καταστεί η Ελλάδα ένας προορισμός που θα επιλέγουν οι νέοι διεθνώς για τις σπουδές τους.

Όπως ανέφερε, η χώρα εργάζεται συστηματικά ώστε να αναδειχθεί σε περιφερειακό ακαδημαϊκό κέντρο με διεθνή απήχηση, ικανό να προσελκύει φοιτητές από το εξωτερικό και ταυτόχρονα να ενισχύει την εμπιστοσύνη των Ελλήνων στα εγχώρια πανεπιστήμια. «Στόχος είναι», είπε, «η δημιουργία ενός πιο ανοιχτού, εξωστρεφούς, ανταγωνιστικού και διεθνούς πανεπιστημίου που θα παράγει γνώση, θα συμμετέχει ενεργά στα ευρωπαϊκά ερευνητικά δίκτυα και θα συμβάλλει ουσιαστικά στην οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη της χώρας».

Παρουσιάζοντας έναν απολογισμό των παρεμβάσεων που υλοποιούνται μέσω του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, η υπουργός ανέφερε ότι έχουν δεσμευθεί 70 εκατ. ευρώ για τη διεθνοποίηση των ελληνικών ΑΕΙ, 106,5 εκατ. ευρώ για το πρόγραμμα «Πανεπιστήμια Αριστείας», 88,3 εκατ. ευρώ για συμπράξεις ερευνητικής αριστείας, 18,2 εκατ. ευρώ για την ανάπτυξη ψηφιακών ερευνητικών υποδομών και 13,5 εκατ. ευρώ για το Ψηφιακό Φοιτητολόγιο και τον εκσυγχρονισμό των διοικητικών λειτουργιών των ιδρυμάτων.

Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε και στην ανάπτυξη νέων ξενόγλωσσων προγραμμάτων σπουδών, κοινών και διπλών μεταπτυχιακών τίτλων, καθώς και στην ενίσχυση των διεθνών ακαδημαϊκών συνεργασιών.

Παράλληλα, αναφέρθηκε στις φοιτητικές υποδομές, σημειώνοντας ότι μέσω έργων Σύμπραξης Δημοσίου και Ιδιωτικού Τομέα προγραμματίζεται η δημιουργία 8.600 νέων κλινών σε φοιτητικές εστίες μέσα στην επόμενη πενταετία, κυρίως στην περιφέρεια. Επιπλέον, έχουν ήδη δρομολογηθεί παρεμβάσεις ύψους 224 εκατ. ευρώ για την ανακαίνιση και ενεργειακή αναβάθμιση 17 κτιρίων φοιτητικών εστιών.

Η αμερικανική οπτική: Η Ελλάδα στους κορυφαίους εκπαιδευτικούς προορισμούς

Η πρέσβης των ΗΠΑ στην Ελλάδα, Κίμπερλι Γκιλφόιλ, στάθηκε στις δυνατότητες της χώρας να εξελιχθεί σε διεθνές κέντρο εκπαίδευσης και ανταλλαγής γνώσης. Επισήμανε ότι η γεωστρατηγική θέση της Ελλάδας, σε συνδυασμό με το υψηλού επιπέδου ακαδημαϊκό της δυναμικό, συνιστούν σημαντικά συγκριτικά πλεονεκτήματα.

Όπως ανέφερε, η Ελλάδα κατατάσσεται ήδη στην όγδοη θέση παγκοσμίως μεταξύ των εκπαιδευτικών προορισμών που επιλέγουν οι Αμερικανοί φοιτητές, ενώ τόνισε ότι η ενίσχυση των εκπαιδευτικών δεσμών Ελλάδας και ΗΠΑ δημιουργεί νέες δυνατότητες κινητικότητας, ανταλλαγών και συνεργασιών ανάμεσα στα πανεπιστημιακά ιδρύματα των δύο χωρών, ενισχύοντας τη διασύνδεση των ακαδημαϊκών ιδρυμάτων και την κινητικότητα μεταξύ των δύο χωρών.

Κωστής Χατζηδάκης: Τα πανεπιστήμια ως μοχλοί ανάπτυξης και καινοτομίας

Κεντρικό μήνυμα της παρέμβασης του αντιπροέδρου της κυβέρνησης, Κωστή Χατζηδάκη, ήταν ότι η ανώτατη εκπαίδευση δεν μπορεί πλέον να αντιμετωπίζεται αποκλειστικά ως χώρος διδασκαλίας, αλλά ως βασικός πυλώνας παραγωγής καινοτομίας, ανταγωνιστικότητας και οικονομικής ανάπτυξης.

Ο αντιπρόεδρος της κυβέρνησης παρουσίασε τις προοπτικές που ανοίγονται για την Ελλάδα μέσω του νέου Ευρωπαϊκού Ταμείου Ανταγωνιστικότητας της περιόδου 2028-2034, συνολικού ύψους 420 δισ. ευρώ. Όπως εξήγησε, πρόκειται για ένα εντελώς διαφορετικό χρηματοδοτικό εργαλείο από εκείνα των προηγούμενων δεκαετιών, καθώς θα στηρίζει δράσεις έρευνας, τεχνολογίας και συνεργασίας επιχειρήσεων, πανεπιστημίων και ερευνητικών κέντρων.

Με βάση πληθυσμιακά δεδομένα, εκτίμησε ότι η Ελλάδα θα μπορούσε να διεκδικήσει από 8 έως 10 δισ. ευρώ από το νέο ταμείο, ποσό που αντιστοιχεί περίπου στο μισό του σημερινού Ταμείου Ανάκαμψης. Ωστόσο, διευκρίνισε ότι η κατανομή δεν θα γίνει με εθνικές ποσοστώσεις αλλά με βάση την ποιότητα και την ανταγωνιστικότητα των προτάσεων που θα κατατεθούν.

Στο πλαίσιο αυτό, υπογράμμισε την ανάγκη αλλαγής νοοτροπίας τόσο στην ακαδημαϊκή όσο και στην επιχειρηματική κοινότητα, τονίζοντας ότι τα πανεπιστήμια του μέλλοντος –κρατικά και μη κρατικά– θα λειτουργούν ως κόμβοι παραγωγής γνώσης, καινοτομίας και προστιθέμενης αξίας για τις τοπικές κοινωνίες και την εθνική οικονομία.

Ο κ. Χατζηδάκης απέρριψε επίσης τις εκτιμήσεις περί χρηματοδοτικού κενού μετά την ολοκλήρωση του Ταμείου Ανάκαμψης, επισημαίνοντας ότι, σύμφωνα με τις έως τώρα ευρωπαϊκές διαπραγματεύσεις, η Ελλάδα αναμένεται να έχει στη διάθεσή της 49,5 δισ. ευρώ την επόμενη προγραμματική περίοδο, επιπλέον των δανειακών εργαλείων και των πόρων που θα προκύψουν από το νέο Ταμείο Ανταγωνιστικότητας.

Αναφερόμενος στις μεταρρυθμίσεις της τελευταίας περιόδου, χαρακτήρισε ως ιδιαίτερα σημαντικές την αξιολόγηση των πανεπιστημίων μέσω της Εθνικής Αρχής Ανώτατης Εκπαίδευσης, καθώς και τη συνύπαρξη κρατικών και μη κρατικών πανεπιστημίων, η οποία, όπως υποστήριξε, ενισχύει τον ανταγωνισμό και δημιουργεί νέες προοπτικές για το ακαδημαϊκό σύστημα.

Ιδιαίτερη μνεία έκανε και στον θεσμό των βιομηχανικών διδακτορικών, που συνδέουν την πανεπιστημιακή έρευνα με τις ανάγκες της παραγωγής, ενώ άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο ανάπτυξης αντίστοιχων βιομηχανικών μεταπτυχιακών προγραμμάτων.

Παράλληλα, ανέδειξε την πρόοδο που καταγράφεται στην προσέλκυση ξένων φοιτητών, σημειώνοντας ότι ήδη έχουν αναπτυχθεί συνεργασίες ελληνικών πανεπιστημίων με αμερικανικά ιδρύματα, ενώ φοιτητές από την Κίνα επιλέγουν την Ελλάδα για σπουδές στην αρχαία ελληνική φιλολογία. Όπως υποστήριξε, υπάρχουν ακόμη μεγαλύτερα περιθώρια ανάπτυξης μέσω θερινών προγραμμάτων που θα μπορούσαν να φιλοξενούνται σε πανεπιστημιακές εγκαταστάσεις νησιωτικών και τουριστικών περιοχών κατά τους θερινούς μήνες, όταν αυτές παραμένουν ανενεργές.

Ο αντιπρόεδρος της κυβέρνησης αναφέρθηκε επίσης στο αποτύπωμα του Ταμείου Ανάκαμψης, σημειώνοντας ότι τα οφέλη του δεν περιορίστηκαν στις μεγάλες επιχειρήσεις αλλά επεκτάθηκαν σε δεκάδες χιλιάδες μικρομεσαίες επιχειρήσεις και σε κρίσιμους τομείς κοινωνικής πολιτικής, όπως η Υγεία και η Παιδεία. Ειδικότερα, έκανε λόγο για χρηματοδότηση νέων υποδομών υγείας, διαδραστικών πινάκων στα σχολεία, έργων εκσυγχρονισμού στην πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση, καθώς και δράσεων εξωστρέφειας και ανάπτυξης νέων μεταπτυχιακών προγραμμάτων στα πανεπιστήμια.

Η Υγεία ως πεδίο διεθνούς εκπαιδευτικής ανάπτυξης

Από την πλευρά του, ο υπουργός Υγείας Άδωνις Γεωργιάδης παρουσίασε το όραμα για τη μετατροπή της Ελλάδας σε διεθνές εκπαιδευτικό κέντρο στον χώρο της υγείας.

Όπως υποστήριξε, η χώρα μπορεί να αξιοποιήσει τα συγκριτικά της πλεονεκτήματα για να εξελιχθεί σε σημείο αναφοράς στην εκπαίδευση επαγγελματιών υγείας, με ιδιαίτερη έμφαση στη νοσηλευτική εκπαίδευση. Παράλληλα, έκανε λόγο για στενότερη συνεργασία δημόσιου και ιδιωτικού τομέα, υποστηρίζοντας ότι τα μη κρατικά μη κερδοσκοπικά πανεπιστήμια μπορούν να λειτουργήσουν συμπληρωματικά προς το δημόσιο σύστημα, ενισχύοντας τον ανταγωνισμό και την ποιότητα των σπουδών.

Ο υπουργός στάθηκε επίσης στις προοπτικές που δημιουργούν η τεχνητή νοημοσύνη και η αξιοποίηση δεδομένων στον τομέα της υγείας, επισημαίνοντας ότι οι νέες τεχνολογίες θα μεταμορφώσουν τόσο τις υπηρεσίες υγείας όσο και την εκπαίδευση, χωρίς ωστόσο να υποκαθιστούν τον ανθρώπινο παράγοντα.

Η διεθνοποίηση περνά από τη θεωρία στην πράξη

Στις δυνατότητες της Ελλάδας να εξελιχθεί σε διεθνή κόμβο εκπαίδευσης και έρευνας αναφέρθηκαν και οι εκπρόσωποι της ακαδημαϊκής κοινότητας.

Ο João Breda από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας υπογράμμισε ότι η χώρα διαθέτει τις προϋποθέσεις για να διαδραματίσει ρόλο όχι μόνο σε ευρωπαϊκό αλλά και σε παγκόσμιο επίπεδο. Ο πρόεδρος της Ιατρικής Σχολής του ΕΚΠΑ, Νικόλαος Αρκαδόπουλος, τόνισε ότι η διεθνοποίηση των ελληνικών πανεπιστημίων αποτελεί πλέον απτή πραγματικότητα, ενώ η αντιπρύτανης του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας Χρυσή Λασπίδου ανέδειξε τη σημασία των περιφερειακών πανεπιστημίων στη δημιουργία οικοσυστημάτων γνώσης και καινοτομίας.

Ο καθηγητής του Yale Βασίλης Βασιλείου σημείωσε ότι οι συνεργασίες μεταξύ ελληνικών και ξένων πανεπιστημίων, καθώς και τα κοινά μεταπτυχιακά προγράμματα, παράγουν ήδη μετρήσιμα αποτελέσματα σε επίπεδο έρευνας και εκπαίδευσης.

Τεχνητή νοημοσύνη και νέες δεξιότητες

Ξεχωριστή ενότητα της εκδήλωσης αφιερώθηκε στον μετασχηματισμό που επιφέρει η τεχνητή νοημοσύνη στην ανώτατη εκπαίδευση.

Ο υφυπουργός Ανώτατης Εκπαίδευσης Νικόλαος Παπαϊωάννου υποστήριξε ότι η διεθνοποίηση των πανεπιστημίων συνδέεται άρρηκτα με την αξιοποίηση των νέων τεχνολογιών. Ο Γιάννης Μαστρογεωργίου, Ειδικός Γραμματέας Μακροπρόθεσμου Σχεδιασμού της Προεδρίας της Κυβέρνησης, επεσήμανε ότι το υψηλό επίπεδο του ελληνικού επιστημονικού δυναμικού εξηγεί το αυξανόμενο ενδιαφέρον μεγάλων διεθνών τεχνολογικών εταιρειών για επενδύσεις στη χώρα.

Η διευθύντρια του British Council για Ελλάδα και Κύπρο, Αναστασία Ανδρίτσου, υπογράμμισε ότι η τεχνητή νοημοσύνη αποτελεί ήδη μέρος της καθημερινότητας των πανεπιστημίων, ενώ η πρύτανης του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Άννα Μπατιστάτου σημείωσε ότι η εξέλιξη αυτή μεταβάλλει θεμελιωδώς τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε την πανεπιστημιακή εκπαίδευση.

Από την πλευρά της , η Πέγκυ Αντωνάκου, Περιφερειακή Γενική Διευθύντρια Νοτιοανατολικής Ευρώπης της Google, επεσήμανε ότι οι νέοι στην Ελλάδα συγκαταλέγονται μεταξύ των πιο εξοικειωμένων χρηστών εργαλείων τεχνητής νοημοσύνης στην Ευρώπη.

Νέες μορφές συνεργασίας και διεθνείς γέφυρες γνώσης

Η συζήτηση ολοκληρώθηκε με έμφαση στις νέες μορφές διεθνούς ακαδημαϊκής συνεργασίας. Ο πρύτανης του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης Κυριάκος Αναστασιάδης ανέδειξε τον ρόλο των microcredentials ως εργαλείου διεθνοποίησης, ενώ η Σοφία Ζυγά από το Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου υπογράμμισε τη συμβολή των περιφερειακών ιδρυμάτων στην προσέλκυση διεθνών συνεργασιών.

Ο Matthieu Abgrall από το Γαλλικό Ινστιτούτο Ελλάδος παρουσίασε τις κοινές ελληνογαλλικές πρωτοβουλίες στον χώρο της ανώτατης εκπαίδευσης, ενώ ο Stefanos Gandolfo του Athens Columbia Global Center τόνισε ότι η διεθνοποίηση των ελληνικών πανεπιστημίων έχει πλέον περάσει από το στάδιο των σχεδιασμών στην υλοποίηση.

Τέλος, για τη συμμετοχή του στο πρόγραμμα συνεργασίας του ΕΚΠΑ με το Πανεπιστήμιο του Σινσινάτι, τονίζοντας τα οφέλη που προσφέρουν οι διεθνείς ακαδημαϊκές εμπειρίες στους νέους ερευνητές μίλησε ο Υποψήφιος Διδάκτωρ Κλασικής Πρόσληψης του ΕΚΠΑ και Εκπαιδευτικός Ιστορίας, Χρήστος Αργυρόπουλος ενώ η φοιτήτρια του Τμήματος Φιλοσοφίας του ΕΚΠΑ και μέλος του CIVIS Student Council, Πηνελόπη Μιχαέλα Νάτση υπογράμμισε τη σημασία της συμμετοχής των φοιτητών σε ευρωπαϊκά δίκτυα συνεργασίας και έρευνας.

Ο υποψήφιος διδάκτορας του ΕΚΠΑ Χρήστος Αργυρόπουλος μίλησε για τα οφέλη που αποκομίζουν οι νέοι ερευνητές από τα διεθνή προγράμματα συνεργασίας, ενώ η φοιτήτρια του ΕΚΠΑ και μέλος του CIVIS Student Council, Πηνελόπη Μιχαέλα Νάτση, ανέδειξε τη σημασία της συμμετοχής των φοιτητών σε ευρωπαϊκά δίκτυα έρευνας και ακαδημαϊκής συνεργασίας.

Η Ελλάδα επιχειρεί να μεταβεί σε ένα νέο μοντέλο ανώτατης εκπαίδευσης, όπου η διεθνοποίηση, η έρευνα, η καινοτομία και η σύνδεση με την οικονομία συνιστούν τους βασικούς πυλώνες ανάπτυξης. Όπως προέκυψε δε από όσους συμμετείχαν στην εκδήλωση, με ισχυρή χρηματοδοτική στήριξη, διευρυμένες διεθνείς συνεργασίες και αξιοποίηση των νέων τεχνολογιών, η χώρα φιλοδοξεί να διεκδικήσει πρωταγωνιστικό ρόλο στον παγκόσμιο ακαδημαϊκό χάρτη τα επόμενα χρόνια.