Αλήθειες για τους λαγοκέφαλους: Είναι καταστροφικοί για την αλιεία, για την ώρα δεν υπάρχουν περιστατικά επίθεσης σε λουόμενους καταγεγραμμένα στα νοσοκομεία

Σαν να πρόκειται για... ναυμαχία, ένας στόλος περίπου 11.000 αλιευτικών με την ελληνική σημαία ετοιμάζεται να καλάρει για να πιάσει λαγοκέφαλους. Μετά την επικήρυξη των εν λόγω ψαριών οι ψαράδες ανασύρουν τα πιο αποτελεσματικά από τα... όπλα τους (ή επενδύουν σε αυτά αγοράζοντας καινούρια), όπως συρμάτινα παράμαλλα, καθετές κ.ά. για να πιάσουν το ξενικό ψάρι που απειλεί τη βιωσιμότητα όχι μόνο του ελληνικού θαλάσσιου περιβάλλοντος, αλλά και της αλιείας της ίδιας.

Παρά τα εντυπωσιακά βίντεο, ωστόσο, που δείχνουν τα... σαγόνια του λαγοκέφαλου, περιστατικό τραυματισμού λουόμενου από δάγκωμα του λεσεψιανού μετανάστη στις ελληνικές θάλασσες δεν έχει καταγραφεί σε νοσοκομείο.


Η «επικήρυξη» του λαγοκέφαλου ξεκινά πιλοτικά από τις Περιφέρειες Νοτίου Αιγαίου και Κρήτης και φτάνει έως και τα 5,33 ευρώ το κιλό, ενώ η πρακτική έχει ήδη εφαρμοστεί στην Κύπρο και την Τουρκία - εκεί, μάλιστα, το ψάρεμά τους επιδοτείται μόνο από Σεπτέμβριο έως τον Δεκέμβριο.

Ο πόλεμος στον λαγοκέφαλο ξεκίνησε και στο Αιγαίο, σχεδόν 20 χρόνια μετά την πρώτη φορά που καταγράφηκε η παρουσία του στα ελληνικά νερά από τον Υδροβιολογικό Σταθμό της Ρόδου.

«Πόλεμος» στον γόνο

Παρά το γεγονός ότι στα ελληνικά νερά εντοπίζονται λαγοκέφαλοι οι οποίοι φτάνουν ως και τα 10 κιλά (!), γεγονός που αποδεικνύει ότι ευδοκιμούν ελλείψει φυσικών θηρευτών, οι ψαράδες ετοιμάζονται να βγουν με...το χαμόγελο στα χείλη: όπως αναφέρουν αλιευτικοί παράγοντες στο «ΘΕΜΑ», μπορεί η επιδότηση του ψαρέματος λαγοκέφαλων (στην τιμή των 5,33 ευρώ το κιλό) να μην εξαφανίσει το ψάρι από τα νερά μας, «όμως σίγουρα θα πιέσει τους πληθυσμούς του. Πιστεύουμε ότι θα καταφέρουμε να τον εξαλείψουμε κατά 70%-80%, προστατεύοντας και το δημόσιο συμφέρον, αφού είναι για καλό ακόμα και των λουόμενων στις παραλίες».

Οι ψαράδες μπορεί να μην πήραν ποσό άνω των 6 ευρώ, όπως ζητούσαν, όμως αναγνωρίζουν ότι τα μέτρα είναι στη σωστή κατεύθυνση, ιδιαίτερα με βάση και το γεγονός ότι η μέγιστη καθαρή αμοιβή για την αλίευσή του είναι ως και 52% αυξημένη σε σχέση με το προηγούμενο ευρωπαϊκό ανώτερο ποσό, αυτό της Κύπρου, όπου η επιδότηση φτάνει τα 4,73 ευρώ το κιλό. Αυτό για το οποίο γκρινιάζουν είναι ότι η εφαρμογή του περιορίζεται σε συγκεκριμένες γεωγραφικές περιοχές και δεν καλύπτει το σύνολο των επαγγελματιών που αντιμετωπίζουν αντίστοιχα προβλήματα.

Στην Κύπρο γνωρίζουμε πως ψαρεύονται 35-40 τόνοι λαγοκέφαλων ετησίως, με τους ψαράδες να έχουν αναπτύξει μεθόδους για να τους συλλέγουν μαζικά. Οταν λοιπόν ψαρέψουν ικανό αριθμό, τους μεταφέρουν στην περιοχή της Κοφίνου, όπου ζυγίζονται και καίγονται σε ειδικό καυστήρα.

Στην Τουρκία η επικήρυξη του ψαριού (από το μακρινό 2000 ακόμα!) ήταν στις 5 λίρες (περίπου 0,094 ευρώ) όχι ανά κεφάλι, αλλά ανά ουρά. Αργότερα, η πληρωμή ορίστηκε στις 5 λίρες ανά ουρά λαγοκέφαλου, εκτός από τον πιο επικίνδυνο και μεγαλύτερο, τον Lagocephalus sceleratus, που πληρώνεται 12,5 λίρες (0,24 ευρώ).

Οι ψαράδες παραδίδουν στην αρμόδια υπηρεσία τις ουρές (ή ολόκληρα τα ψάρια) και πληρώνονται. Η εφημερίδα «Hurriyet» ανέφερε ότι το ψάρι είχε επικηρυχθεί αφού έκοψε το δάχτυλο ενός παιδιού στη Μερσίνη και χαρακτήριζε τον λαγοκέφαλο «εφιάλτη», καθώς «οι λαγοκέφαλοι επιτίθενται στους ανθρώπους αφού εξολοθρεύσουν τα τοπικά είδη και κόβουν τα δίχτυα των ψαράδων».

Στη γείτονα, πάντως, όπου και μόνο με τη φήμη ότι κάποιοι θα εξέτρεφαν λαγοκέφαλους για να βγάλουν λεφτά (κάτι το οποίο είναι αδύνατο λόγω της ακραία επιθετικής και κανιβαλιστικής συμπεριφοράς αυτών των ψαριών, αλλά και του γεγονότος ότι απλώς θα έκοβαν τους κλωβούς με τα δόντια τους, όπως κάνουν με τα δίχτυα), θεσπίστηκαν εξοντωτικά πρόστιμα (η κατοχή, μεταφορά ή εμπορία λαγοκέφαλου χωρίς ειδική άδεια επιφέρει άμεσα διοικητικά πρόστιμα άνω των 37.000-75.000 λιρών).

Για όσους ευνοούν την αναπαραγωγή του τοξικού ψαριού, οι επαγγελματίες αλιείς έχουν ενισχυθεί σε μεγάλο βαθμό. Και αυτό παρά το γεγονός ότι το ψάρεμα του λαγοκέφαλου επιδοτείται μόνο στην περίοδο από τον Σεπτέμβριο μέχρι και τις 31 Δεκεμβρίου κάθε χρόνο.

Μόνο σε μια επαρχία, την Αττάλεια, η ποσόστωση αφορούσε την παράδοση 1,2 εκατομμυρίου λαγοκέφαλων και οι τουρκικές αρχές αναφέρουν ότι βλέπουν θετικά αποτελέσματα.

Δηλητηριάσεις

Στην Αίγυπτο, η αλιεία και η πώληση λαγοκέφαλου απαγορεύονται αυστηρά με νόμο. Το σκάνδαλο που απασχολεί συχνά τις Αρχές αφορά ασυνείδητους ψαράδες και εμπόρους οι οποίοι ψαρεύουν λαγοκέφαλους από την ελεύθερη θάλασσα (όπου υπάρχουν σε αφθονία).

Τους γδέρνουν, αφαιρούν το κεφάλι, το δέρμα και τα τοξικά σπλάχνα και πουλάνε το κρέας τους παράνομα ως «φιλέτο άλλων ψαριών» σε ανυποψίαστους καταναλωτές. Αυτή η πρακτική οδηγεί συχνά σε μαζικές δηλητηριάσεις και θανάτους ολόκληρων οικογενειών (όπως σε γνωστά περιστατικά στο Πορτ Σάιντ και την Αλεξάνδρεια), κινητοποιώντας το αιγυπτιακό υπουργείο Υγείας.

Στη χώρα μας, τώρα, οι επαγγελματίες αλιείς αναμένουν τις λεπτομέρειες για να ξεκινήσουν το κυνήγι του λαγοκέφαλου. Σύμφωνα με πληροφορίες, οι ελληνικές αρχές αξιολογούν τα επιστημονικά δεδομένα που έχουν συλλεχθεί ως τώρα, διαδικασία που θα συνεχιστεί από τους συνεργαζόμενους επιστημονικούς φορείς οι οποίοι θα δρουν συμβουλευτικά στην πιλοτική δράση, δίνοντας τις απαραίτητες πληροφορίες ώστε να χαράζονται οι κατευθυντήριες γραμμές από το υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων.

Οπως και να ’χει, εξετάζεται η δράση να επιδοτείται σε μέρη όπου θα καταγράφεται μεγάλη αύξηση του πληθυσμού του λαγοκέφαλου, αλλά και σε περιοχές και εποχές όπου γίνεται η αναπαραγωγή. Αφού ο λαγοκέφαλος είναι ένα ψάρι που μπορεί να εναποθέσει ως και 1 εκατομμύριο αυγά τον χρόνο, η εξολόθρευση του γόνου και η προστασία των άλλων ψαριών που κινδυνεύουν με εξαφάνιση λόγω του ξενικού είδους είναι το ζητούμενο.

Σε πρώτη φάση, έχει αποφασιστεί οι ποσότητες των λαγοκέφαλων που θα ψαρεύουν οι αλιείς, αφού πρώτα θα ζυγίζονται και θα ελέγχονται με αυστηρές διαδικασίες, να μεταφέρονται με ειδικά οχήματα σε υψικαμίνους για να καούν.

Η ελπίδα είναι να προχωρήσει το πρόγραμμα «Lagomeal» της Ε.Ε. που μετατρέπει τους λαγοκέφαλους σε ιχθυάλευρα που θα κατευθύνονται σε ιχθυοκαλλιέργειες. Με αυτόν τον τρόπο, θα παραμένει υπό έλεγχο και πίεση ο πληθυσμός του λαγοκέφαλου στα ελληνικά νερά από τη συνεχή εξαλίευσή του και θα υπάρχει κίνητρο, αλλά και σανίδα σωτηρίας για τους επαγγελματίες αλιείς, οι οποίοι περνούν δύσκολα λόγω της μείωσης του αριθμού των ψαριών και της αύξησης του κοστολογίου τους. Επίσης, θα σταματήσει η υπεραλίευση άλλων ειδών που σήμερα βρίσκονται υπό πίεση.

Δύσκολη αποστολή

Πάντως, αυτό που προβληματίζει ιδιαίτερα τους ψαράδες είναι η σκληροτράχηλη φύση του λαγοκέφαλου. Χαρακτηριστική είναι η διήγηση του προέδρου του Συλλόγου Αλιέων Ρόδου Μιχάλη Λυμπέρη, ο οποίος χαρακτηρίζει μάστιγα αυτά τα ψάρια.

«Εχει τύχει να κάνω τομή σε ένα από αυτά τα ψάρια και να βρω στην κοιλιά του 40-50 αγκίστρια. Αυτό δείχνει ότι τρώει τα πάντα και δεν παθαίνει τίποτε. Συνήθως σκίζει τα δίκτυα και τρώει τα δολώματα και ό,τι ψάρια βρίσκει μέσα στα δίχτυα. Αυτό είναι πια μάστιγα», είπε ο πρόεδρος του Συλλόγου Αλιέων.

«Τα συγκεκριμένα ψάρια τα απεχθάνονται ακόμη και οι γλάροι όσο πεινασμένοι και να είναι», πρόσθεσε. Το γεγονός ότι τρώει τα πάντα οδηγεί και σε ένα άλλο φαινόμενο: την αύξηση όχι μόνο του πληθυσμού του τοξικού ψαριού, αλλά και του μεγέθους του, μαζί με την αλλαγή της συμπεριφοράς του, που γίνεται πιο χωροκτητική και επιθετική, αφού φαίνεται πως θριαμβεύει στα ολοένα και θερμότερα ελληνικά νερά.


Το τελευταίο διάστημα αλιεύονται διαρκώς λαγοκέφαλοι της οικογένειας Lagocephalus sceleratus που ξεπερνούν τα 5 κιλά σε βάρος και φτάνουν το ένα μέτρο σε μήκος. Στη χώρα μας αλιεύτηκε και λαγοκέφαλος βάρους 10 κιλών. Από αυτό γίνεται σαφές ότι περιορίζονται ακόμα περισσότερο τα είδη που μπορούν να αντιπαρατεθούν μαζί του, όπως η ζαργάνα, ο κυνηγός, η καρέτα-καρέτα, η φώκια μονάχους-μονάχους, ο ροφός, η σμέρνα, ο καρχαρίας.

Η ζημιά που έχει γίνει στο θαλάσσιο περιβάλλον είναι ήδη μεγάλη, καθώς οι ψαράδες αναφέρουν τεράστια μείωση των αλιευμάτων, ενώ σε επίπεδο καταστροφής έχουν φέρει οι λαγοκέφαλοι τα μαλάκια. Καλαμάρια, σουπιές, αλλά και χταπόδια αποτελούν τους αγαπημένους «μεζέδες» του λαγοκέφαλου, ενώ το μεγαλύτερο κακό είναι ότι τρώνε τα αυγά αυτών των ειδών, οδηγώντας τα στο χείλος της εξαφάνισης.

Η άνοδος της θερμοκρασίας

Τις τελευταίες δεκαετίες δύο περισσότερα από 65 ξενικά είδη έχουν εγκατασταθεί στις ελληνικές θάλασσες, ενώ αθροιστικά τα ψάρια και θαλασσινοί εισβολείς είναι περίπου 1.000. Πληθυσμοί ειδών όπως ο λαγοκέφαλος είναι συνεχώς αυξανόμενοι, αφού εκείνοι πέρασαν στη Μεσόγειο από το Σουέζ, αλλά δεν συνέβη το ίδιο και με τους θηρευτές τους.

Ετσι, ενώ στον Ινδικό ήταν μέρος ενός οικοσυστήματος και μιας αλυσίδας που τους περιελάμβανε ως κυνηγούς και θηράματα, στη Μεσόγειο δεν συμβαίνει το ίδιο. Σημειώνεται ότι ο λαγοκέφαλος είναι ένας από τους λεγόμενους «λεσεψιανούς μετανάστες» από τον Γάλλο μηχανικό Λεσέψ που σχεδίασε τη Διώρυγα του Σουέζ.

Πρόκειται για τροπικό και θερμόφιλο ψάρι, του οποίου η προσαρμογή ευνοήθηκε στο νέο περιβάλλον από την άνοδο της θερμοκρασίας και της αλατότητας της Μεσογείου συνεπεία της κλιματικής αλλαγής.

Η επέλαση του λαγοκέφαλου και περισσότερων από 1.000 ξενικών ειδών, σε συνδυασμό με την υπεραλιεία, η οποία είχε κάνει ήδη μεγάλη ζημιά στις θάλασσές μας, έφεραν την κατάσταση σε οριακό σημείο.

Οι επιστήμονες, οι οποίοι λένε ότι η προτιμότερη λύση είναι να μπει ένα μορατόριουμ -προφανώς επιδοτούμενο- στην αλιεία, ζητούν να πληρώνονται οι αλιείς για να μη... βγαίνουν για ψάρεμα ώστε να αφεθεί η φύση να κάνει το θαύμα της. Να αναπαραχθούν ικανοί αριθμοί των ειδών που προαναφέραμε ώστε να πιέσουν με τη σειρά τους τον πληθυσμό των λαγοκέφαλων και να αποκαταστήσουν την ισορροπία στα ελληνικά νερά.