Γιατί η Δυτική Ευρώπη βιώνει διαδοχικούς καύσωνες, πώς επηρεάζεται η Ελλάδα

Δεύτερος καύσωνας μέσα σε λίγες εβδομάδες επηρεάζει τη Δυτική Ευρώπη, σε μια περίοδο κατά την οποία η ατμοσφαιρική κυκλοφορία πάνω από τον Βόρειο Ατλαντικό και την Ευρώπη ευνοεί την επαναλαμβανόμενη μεταφορά θερμών αερίων μαζών προς την περιοχή. Από το 2018 και μετά, σχεδόν κάθε καλοκαίρι έχει συνοδευτεί από ένα σοβαρό κύμα ζέστης στη δυτική πλευρά της ηπείρου: 2018, 2019, 2022, 2023, 2025 και τώρα 2026. Γιατί συμβαίνει αυτό;

Η βασική αιτία, σύμφωνα με το meteo, βρίσκεται στον συνδυασμό της ανθρωπογενούς κλιματικής αλλαγής με την ατμοσφαιρική κυκλοφορία. Η κλιματική αλλαγή ανεβάζει τον «πήχη» της θερμοκρασίας: οι αέριες μάζες είναι πλέον θερμότερες από ό,τι στο παρελθόν. Όταν, λοιπόν, διαμορφώνεται μια ευνοϊκή διάταξη στην ατμόσφαιρα, το αποτέλεσμα είναι πιο έντονο και με μεγαλύτερη διάρκεια από ό,τι στο παρελθόν.

Πρόσφατες έρευνες δείχνουν ότι οι καύσωνες στη Δυτική Ευρώπη αυξάνονται ιδιαίτερα γρήγορα και ότι αυτό συνδέεται, σε σημαντικό βαθμό, με αλλαγές στην ατμοσφαιρική κυκλοφορία. Σε αρκετά επεισόδια, όπως και φέτος στις αρχές του καλοκαιριού, ο Βόρειος Ατλαντικός εμφανίζει αυξημένη δραστηριότητα βαρομετρικών χαμηλών (υφέσεων). Αυτό συνδέεται με έντονες θερμοκρασιακές αντιθέσεις πάνω από τον ωκεανό: ψυχρότερες περιοχές προς τον κεντρικό και βόρειο Ατλαντικό συνυπάρχουν με θερμότερες υποτροπικές περιοχές νοτιότερα.

Αυτές οι αντιθέσεις τροφοδοτούν την ανάπτυξη υφέσεων και να επηρεάσουν την πορεία του αεροχειμάρρου, δηλαδή του ισχυρού ρεύματος ανέμων που κινείται ψηλά στην ατμόσφαιρα και καθοδηγεί τα συστήματα καιρού. Όταν ο αεροχείμαρρος γίνεται πιο κυματιστός, τα βαρομετρικά χαμηλά μπορούν να κινηθούν βορειότερα στον Ατλαντικό, ενώ ανατολικότερα αναπτύσσεται μια ράχη υψηλών πιέσεων πάνω από τη Δυτική και Κεντρική Ευρώπη.

Η διάταξη αυτή λειτουργεί σαν «θόλος ζέστης». Ο αέρας κατεβαίνει, συμπιέζεται και θερμαίνεται. Τα σύννεφα περιορίζονται, οι άνεμοι εξασθενούν και η ηλιακή ακτινοβολία θερμαίνει έντονα την επιφάνεια. Με απλά λόγια, η ατμόσφαιρα «μπλοκάρει»: τα συστήματα δεν μετακινούνται γρήγορα, η ανανέωση του αέρα περιορίζεται και η ζέστη διατηρείται για πολλές ημέρες.

Φέτος, η κατάσταση επιβαρύνεται και από τις πολύ θερμές θάλασσες γύρω από τη Δυτική Ευρώπη. Μετά τα προηγούμενα θερμά επεισόδια, τμήματα του βορειοανατολικού Ατλαντικού και των θαλασσών κοντά στη Βρετανία και τη Γαλλία παραμένουν ασυνήθιστα θερμά. Η θερμή θάλασσα δεν προκαλεί μόνη της τον καύσωνα, αλλά δυσκολεύει την υποχώρηση της θερμοκρασίας, ιδιαίτερα τη νύχτα και κυρίως στις παράκτιες περιοχές.

Επιπλέον, βρισκόμαστε κοντά στις ημέρες με τη μεγαλύτερη διάρκεια φωτός του έτους. Αυτό σημαίνει πολλές ώρες ηλιακής θέρμανσης και λιγότερο χρόνο για να ψυχθεί η επιφάνεια του εδάφους τη νύχτα. Γι’ αυτό οι καύσωνες του Ιουνίου μπορεί να είναι ιδιαίτερα επιβαρυντικοί, ειδικά όταν συνοδεύονται από θερμές νύχτες.

Τι σημαίνει αυτή η κυκλοφορία για την Ελλάδα;

Η Ελλάδα δεν επηρεάζεται πάντα με τον ίδιο τρόπο όταν η Δυτική Ευρώπη βρίσκεται κάτω από έναν θερμό θόλο. Αν η ράχη υψηλών πιέσεων παραμείνει δυτικότερα, η χώρα μας μπορεί να βρεθεί στην ανατολική πλευρά της κυκλοφορίας. Σε αυτή την περίπτωση είναι πιθανότερο να επικρατήσουν βόρειοι άνεμοι, κυρίως στο Αιγαίο, με ενίσχυση των μελτεμιών.

Αν όμως ο θερμός θόλος μετακινηθεί ανατολικότερα, τότε η Ελλάδα μπορεί να βρεθεί κάτω από την ίδια αντικυκλωνική επίδραση, με εξασθενημένους ανέμους, έντονη ηλιοφάνεια και μεταφορά θερμότερων αερίων μαζών.

Στην παρούσα περίπτωση, τα προγνωστικά στοιχεία δείχνουν ότι τις επόμενες ημέρες ο καιρός στην Ελλάδα θα διατηρηθεί άστατος στα ηπειρωτικά τμήματα, ενώ στη συνέχεια υπάρχουν ενδείξεις για άνοδο της θερμοκρασίας. Η ακριβής ένταση και διάρκεια αυτής της ανόδου θα εξαρτηθεί από το πόσο ανατολικά θα επεκταθεί η ράχη υψηλών πιέσεων πάνω από την Ευρώπη.