Καμία εγγύηση για τις καταθέσεις

Ο ιός της ανασφάλειας προσβάλλει την ευρωζώνη μετά το αδιανόητο -μέχρι και τη συνεδρίαση του Εurogroup της 15ης Μαρτίου- κούρεμα των καταθέσεων στην Κύπρο. Με τις χώρες του Νότου βυθισμένες στην οικονομική κρίση και την ανάπτυξη στην ευρωζώνη σε συρρίκνωση 0,5% το 2012, η Ευρώπη φαίνεται πιο διχασμένη από κάθε άλλη φορά, μετά και τις δραματικές αποφάσεις που «έκαψαν» περιουσίες και οικονομίες μιας ζωής στην Κύπρο σε ένα μόλις βράδυ.

Ολοι ρωτούν ανήσυχοι πόσο ασφαλείς είναι πλέον οι καταθέσεις, ενώ, όπως έδειξε σχετική έρευνα, η αβεβαιότητα και η ανασφάλεια αγγίζουν ακόμη και το 54% των ισχυρών Γερμανών. Πόσο μάλλον στην Ελλάδα, η οποία εφαρμόζει ένα αυστηρότατο πρόγραμμα δημοσιονομικής προσαρμογής και η οικονομική τραγωδία της Κύπρου επηρεάζει άμεσα την οικονομία της. Οι διαβεβαιώσεις ότι δεν υπάρχει κανένας κίνδυνος εκφράστηκαν τόσο από τον υπουργό Οικονομικών κ. Γιάννη Στουρνάρα όσο και από άλλα επίσημα χείλη.

Ωστόσο, υπάρχει μία… λεπτομέρεια: η κρατική εγγύηση των 100.000 ευρώ ισχύει στην Ευρώπη για τους καταθέτες των τραπεζών που χρεοκοπούν. Οχι όμως και για την επιβολή φόρων και έκτακτων εισφορών. Δηλαδή, ένα άλλο Εurogroup στο μέλλον μπορεί να αποφασίσει και πάλι την επιβολή ενός φόρου στις καταθέσεις, ανεξαρτήτως ύψους, σε ένα δημοσιονομικά απείθαρχο κράτος-μέλος. Ο πρόεδρος της Κύπρου κ. Νίκος Αναστασιάδης, στο δραματικό Εurogroup της 15ης Μαρτίου που προκάλεσε το «όχι», βρέθηκε με την πλάτη στον τοίχο δεχόμενος τρομακτικές πιέσεις. Είναι βέβαιο ότι δεν είχε την ισχύ να πείσει τους εταίρους για επιβολή φόρου 6,75% από το πρώτο ευρώ και 9,90% για τα μεγαλύτερα ποσά.

Την απόφαση για το καθολικό κούρεμα των καταθέσεων πήραν οι Ευρωπαίοι, ανοίγοντας έτσι το κουτί της Πανδώρας στην ευρωζώνη. Κάτω από αυτή την ασφυκτική πίεση, ο κ. Αναστασιάδης δεν μπορούσε να θέσει όρους. Πώς ήταν δυνατόν να επιβάλει τις προτάσεις του; Το Εurogroup πήρε το βάρος της απόφασης και επέβαλε το κούρεμα των καταθέσεων, χωρίς να γλιτώσουν το μαχαίρι ούτε οι εγγυημένες, υποτίθεται, καταθέσεις.

Υπάρχει όμως ένας βάσιμος αντίλογος όσον αφορά στην ασφάλεια των καταθέσεων στην Ελλάδα:
Α) Το μνημόνιο εγγυάται τις καταθέσεις.
Β) Οι Ευρωπαίοι έδωσαν 50 δισ. για την ανακεφαλαιοποίηση των ελληνικών τραπεζών και θωράκισαν το τραπεζικό σύστημα.
Γ) Το μνημόνιο προβλέπει, σε περίπτωση αστοχίας του προγράμματος, ότι τα νέα μέτρα θα προέλθουν από την περικοπή δαπανών.

Δ) Το ελληνικό ΑΕΠ είναι περίπου 50 δισ. μεγαλύτερο από τις καταθέσεις.

Υπάρχει και ένα ακόμη ισχυρό επιχείρημα: στην Ελλάδα περίπου το 90% των καταθετών διατηρεί καταθέσεις μικρότερες από 100.000 ευρώ. Καθώς τo Eurogroup δημιούργησε προηγούμενο με την Κύπρο με το όριο των 100.000 ευρώ, ένα ανάλογο μέτρο στην Ελλάδα θα είναι αμφίβολης αποτελεσματικότητας - λογικά επιχειρήματα για μια παράλογη όμως απόφαση που πήρε η Ευρώπη για την Κύπρο. Και το ερώτημα είναι αν ληφθεί παρόμοια απόφαση για την Ελλάδα θα αφορά μόνο τις καταθέσεις άνω των «εγγυημένων» 100.000 ή, λόγω του μικρού αριθμού τους, η φορολογία θα αφορά και τις μικρότερες;
Οι καταθέτες βαφτίζονται επενδυτές
Ολες οι βάσεις πάνω στις οποίες λειτουργούσε το τραπεζικό σύστημα τα τελευταία 60 χρόνια ανατράπηκαν βίαια το βράδυ της 15ης Μαρτίου στο Εurogroup. Πώς μπορεί ο καταθέτης να αντιμετωπίζεται ως επενδυτής; Αν είχε κατάθεση πάνω από 1 εκατ. ευρώ ή κάποιο άλλο σεβαστό ποσό, το «κούρεμα» μπορεί να έβγαζε νόημα. Με ποια λογική ένας άνθρωπος που έχει, για παράδειγμα, 200.000 ευρώ σε μια τράπεζα γνωρίζει τι πραγματικά συμβαίνει μέσα στην τράπεζα;

Πώς ένας καταθέτης μπορεί να γνωρίζει αν ο τραπεζίτης δίνει χαριστικά δάνεια σε φίλους και γνωστούς που θα ρίξουν έξω την τράπεζα; Εστω κι αν κάποιος έχει τις γνώσεις και τον χρόνο να διαβάσει και να ασχοληθεί, στην Ελλάδα ούτε οι εσωτερικές εκθέσεις της Τραπέζης της Ελλάδος δημοσιοποιούνται, αλλά ούτε και οι αναλυτικές εκθέσεις των ορκωτών ελεγκτών. Ποιος είναι ο ρόλος της εποπτείας που ασκούν οι κεντρικές τράπεζες σε ένα μέλλον όπου οι καταθέτες βαφτίζονται επενδυτές;

Εως 60% το «κούρεμα» στην Κύπρο

Οδυνηρές έως δραματικές είναι οι επιπτώσεις και για τους καταθέτες της Τράπεζας Κύπρου καθώς «κουρεύονται» ή και δεσμεύονται άτοκα για άγνωστο χρονικό διάστημα όλα τα ποσά πάνω από τις 100.000. Το διάταγμα της Κεντρικής Τράπεζας Κύπρου που εκδόθηκε το βράδυ της Παρασκευής προβλέπει ότι «κουρεύονται» άμεσα όλες οι καταθέσεις άνω των 100.000 ευρώ κατά 37,5% και μετατρέπονται σε μετοχές κατηγορίας Α μη μεταβιβάσιμες.

Επιπλέον ποσοστό 22,5% της κατάθεσης θα παραμείνει κλειδωμένο για διάστημα 90 ημερών μετά την αποτίμηση των περιουσιακών στοιχείων της νέας τράπεζας. Η διαδικασία της αποτίμησης δεν έχει ξεκινήσει και σε κάθε περίπτωση πρόκειται για χρονοβόρα διαδικασία. Ανάλογα με την αποτίμηση της τράπεζας και τις κεφαλαιακές ανάγκες που θα προκύψουν, τότε θα αποφασιστεί αν τμήμα ή και το σύνολο του 22,5% θα μετατραπεί επίσης σε μετοχές κατηγορίας Α.

Δηλαδή το «κούρεμα» σε πρώτη φάση μπορεί να φτάσει έως και το 60% της κατάθεσης πάνω από τις 100.000. Το υπόλοιπο 40% μετατρέπεται σε ειδικό καταθετικό τίτλο που δεν θα μπορέσει να αποσύρει ο καταθέτης ακόμη κι αν αρθούν οι περιορισμοί στην κίνηση κεφαλαίων. Η τράπεζα δεν έχει υποχρέωση καταβολής τόκων για το 40% και ο καταθέτης αναμένει την Αρχή Εξυγίανσης να αποφασίσει στο μέλλον τη μετατροπή του τίτλου σε κατάθεση. Είναι πιθανόν, αν οι κεφαλαιακές ανάγκες της Τράπεζας Κύπρου αυξηθούν, η Αρχή Εξυγίανσης να μετατρέψει μέρος μόνο του 40% σε κατάθεση. Αν με το 60% «κούρεμα» καλύπτονται  οι κεφαλαιακές ανάγκες, τότε θα μετατραπεί το σύνολο του 40%.

Ούτε ο τίτλος του 22,5%, ούτε ο τίτλος του 40% της κατάθεσης, ούτε και οι μετοχές κατηγορίας Α είναι μεταβιβάσιμες. Η διάκριση των μετοχών σε τέσσερις κατηγορίες δηλώνει την προτεραιότητα στα δικαιώματα. Οι ομολογιούχοι, ανάλογα με τον βαθμό εξασφάλισης των τίτλων τους, παίρνουν διαφορετικής κατηγορίας μετοχές. Οι παλιοί μέτοχοι εντάσσονται στην κατηγορία Δ. Οπου υφίσταται ταυτόχρονα δάνειο και κατάθεση σε έναν πελάτη γίνεται συμψηφισμός.

Η νέα οικονομική τάξη

Οι αποφάσεις για την Κύπρο άνοιξαν την πόρτα σε έναν καινούριο κόσμο και είναι βέβαιο ότι ούτε οι Γερμανοί, που πήραν την οικονομική ηγεμονία της Ευρώπης, γνωρίζουν πού θα οδηγήσει. Υπάρχουν απόψεις ότι τώρα ξεκινά η σοβαρή κρίση στην ευρωζώνη. Η Κύπρος, που αντιπροσωπεύει το 0,2% της ευρωπαϊκής οικονομίας, αντιμετωπίστηκε ως ένα σχετικά ασφαλές πεδίο εφαρμογής της νέας οικονομικής τάξης στην Ευρώπη. Η τελευταία όμως έχει μπροστά της τις ισπανικές και τις ιταλικές τράπεζες.

Είναι γνωστό ότι οι αμερικανικές πολυεθνικές κρατούν για φορολογικούς λόγους διαθέσιμα κεφάλαια στις θυγατρικές τους ανά τον κόσμο. Τα διοικητικά συμβούλια αυτών των κολοσσών θα συνεχίσουν να τηρούν πλέον κεφάλαια π.χ. στις ιταλικές τράπεζες ή θα προτιμήσουν να κοιμούνται ήσυχοι; Οι αναλυτές ήδη μιλάνε για slow bleeding, δηλαδή σταδιακή μετακίνηση κεφαλαίων από τις πιθανώς επισφαλείς χώρες. Πώς θα ανακάμψει ο ευρωπαϊκός Νότος αν τα κεφάλαια αρχίσουν να  «μεταναστεύουν» σε άλλους προορισμούς;

Εκτιμάται ότι φέτος ο ρυθμός ανάπτυξης στην ευρωζώνη θα είναι ασθενικός. Αν τα πράγματα χειροτερέψουν και διαμορφωθούν συνθήκες ύφεσης, πώς θα αντιμετωπίσουν οι Γερμανοί τις άλλες χώρες-μέλη; Με κατανόηση;

Το ΙΙF σχολίασε τις αποφάσεις του Εurogroup σε έκθεσή του με τον εύγλωττο τίτλο «Η εποχή μετά την (σ.σ.: ευρωπαϊκή) αλληλεγγύη». Η UBS επεσήμανε τον κίνδυνο μαζικής φυγής καταθέσεων από τις χώρες της περιφέρειας. Η Societe Generale σε έκθεσή της κατέληξε στο συμπέρασμα ότι «η ευρωζώνη λειτουργεί μια χαρά… αλλά μόνο για τη Γερμανία» και διατύπωσε την εκτίμηση πως η ευρωζώνη θα οδηγηθεί τελικά σε διάσπαση. Η Μοrgan Stanley πρόβλεψε υποχώρηση σε ένα προς ένα του ευρώ με το δολάριο τα επόμενα δυόμισι χρόνια.

Ακόμη και αυτοί που πιστεύουν ότι οι πρόσφατες εξελίξεις στην Κύπρο θα οδηγήσουν σε μεγαλύτερες και ισχυρότερες τράπεζες στην Ευρώπη έχουν απέναντί τους την εμπειρία της κρίσης του 2008, όπου τραπεζικοί κολοσσοί κινδύνευσαν άμεσα με πτώχευση. Οι ΗΠΑ χρειάστηκε να στηρίξουν τη Citigroup, η Ελβετία τη UBS, η Αγγλία την RBS κ.λπ. για να μην καταρρεύσουν. Ποιος μπορεί να αισθάνεται ασφαλής σε ένα τέτοιο οικονομικό περιβάλλον, με τη Γερμανία να κρατά το πηδάλιο της Ευρώπης;

Πάντως ο διάσημος επενδυτής κ. Τζιμ Ρότζερς δεν νιώθει ασφαλής και μιλώντας στο CNBC προέτρεψε τους επενδυτές «να πάρουν τα βουνά». Ο άνθρωπος που ξεκίνησε το Quantum Group με τον κ. Τζορτζ Σόρος και προέβλεψε το ράλι των εμπορευμάτων είπε: «Θέλω να είμαι σίγουρος ότι δεν θα παγιδευτώ. Σκεφθείτε όλες τις άμοιρες ψυχές που νόμιζαν ότι δεν είχαν παρά έναν απλό καταθετικό λογαριασμό. Τώρα μαθαίνουν ότι κάνουν μια “συνεισφορά” στη σταθερότητα της Κύπρου. Τι χολή από τους πολιτικούς!».

Tι ισχύει

Πόση ασφάλεια παρέχουν οι θυρίδες

Ούτε οι τραπεζικές θυρίδες προσφέρουν πλήρη ασφάλεια στους κατόχους τους. Ο πελάτης νοικιάζει τη θυρίδα από την τράπεζα η οποία δεν μπορεί να καταγράψει το περιεχόμενό της καθώς αυτή είναι στην αποκλειστική κυριότητα του πελάτη. Γι’ αυτό και υπό φυσιολογικές συνθήκες, η θυρίδα ανοίγει χωρίς τη θέληση του κατόχου της μόνον με εισαγγελική παραγγελία ή δικαστική απόφαση.

Ωστόσο, σε έκτακτη περίπτωση, π.χ. πτώχευσης της χώρας, επιβολής ειδικών μέτρων κ.λπ., είναι πιθανόν οι Αρχές να αντιμετωπίσουν τις θυρίδες ως περιουσιακό στοιχείο και να επιβάλουν το άνοιγμά τους παρουσία εισαγγελέα. Σε περίπτωση πτώχευσης της τράπεζας, οι θυρίδες δεν έχουν πρόβλημα. Μόλις τοποθετηθεί επίτροπος και αρχίσει η εκκαθάριση ή η επαναλειτουργία της  τράπεζας, οι πελάτες αποκτούν και πάλι πρόσβαση σε αυτές. Στην περίπτωση της Λαϊκής Τράπεζας οι θυρίδες εντάχθηκαν στην «καλή» τράπεζα και οι πελάτες τις χρησιμοποιούν και πάλι.