Τα απρόβλεπτα πλέγματα του Aubert Issachar: Εικαστική έκθεση στη Roma Gallery

Στην πρώτη ατομική του έκθεση στην Ελλάδα, στη Roma Gallery, ο Aubert Issachar μετατρέπει σταυρόλεξα, παλίνδρομα, χρησμούς, φροϋδικές επικράτειες και ακόμη και τα φαντάσματα του Pac-Man σε έναν παράξενο εικαστικό λαβύρινθο για την ταυτότητα, τη μνήμη και την αγωνία του σύγχρονου ανθρώπου.

Μοντέρνος, αφαιρετικός χαρακτήρας, ανατρεπτική διάθεση και έμφυτος κοσμοπολιτισμός είναι μερικά μόνο από τα χαρακτηριστικά της πρώτης ατομικής έκθεσης του Aubert Issachar στην Ελλάδα, μετά το Σάο Πάολο και το Λονδίνο. Το πολύχρωμο τοπίο και οι ανομολόγητες γκράφιτι εξάρσεις φέρνουν, εν πρώτοις στο νου, το εξπρεσιονιστικό κόσμο του Ρόθκο ή το επαναστατικό σύμπαν του Μπασκιά αλλά εδώ πρωταγωνιστικό ρόλο-και συνάμα κωδικοποιημένο-διαδραματίζει το πλέγμα.

Εν πρώτοις, η τάξη που επιφέρει το πλέγμα είναι άκρως καθησυχαστική: οι κάθετες και οι οριζόντιες γραμμές του αποκαλύπτουν μια ανάγκη και υπόσχεση για ταξινόμηση, τη δυνατότητα που έχει το καθετί να βρει τη θέση του και τη σωστή διασταύρωση με μια άλλη λέξη.

Εν ολίγοις, πίσω από το χάος της εμπειρίας, υπάρχει πάντα μια μυστική γεωμετρία, ικανή να βάλει τα πράγματα σε τάξη. Μόνο που, μπροστά στα έργα του Aubert Issachar στη Roma Gallery, αυτή η αρχική αίσθηση ασφάλειας πολύ σύντομα δίνει τη θέση της στην ανατροπή: οι λέξεις εμφανίζονται και εξαφανίζονται, οι μορφές εισβάλλουν η μία στην άλλη, οι γραμμές υπόσχονται ριζωματικές, όπως θα έλεγαν οι Ντελέζ-Γκατταρί όταν μιλούσαν για τον Τινγκελί, κατευθύνσεις- και εκεί όπου περιμένεις την ανακουφιστική σαφήνεια μιας απάντησης, προκύπτει ένα ακόμη γοητευτικό αίνιγμα.

Όλα αυτά αφορούν τις πρώτες εντυπώσεις που σου προκαλούν τα έργα που περιλαμβάνονται στην έκθεση Grids, την πρώτη, δηλαδή ατομική παρουσίαση του Issachar στην Ελλάδα, που φιλοξενείται έως τις 10 Οκτωβρίου στη Roma Gallery σε επιμέλεια της ιστορικού τέχνης Άλιας Τσαγκάρη: στο γεγονός ότι το πλέγμα δεν αντιμετωπίζεται απλώς ως μια μοντερνιστική φόρμα ή ένα ακόμη εργαλείο σύνθεσης, αλλά ως μια μεταφορά για τον τρόπο με τον οποίο οργανώνουμε τη ζωή μας -και συγχρόνως για τον τρόπο με τον οποίο αυτή η ζωή επιμένει να ξεφεύγει από τις ταξινομήσεις μας. Η έκθεση συγκεντρώνει τρεις πρόσφατες ενότητες, τα Ξεσπάσματα του 2025-2026 και τα Τοτεμικά πλέγματα και Τριαδικά πλέγματα του 2026.

Ο ίδιος ο Issachar μοιάζει, άλλωστε, να φέρει στη βιογραφία του αυτή την εμπειρία των πολλαπλών και αλληλοτεμνόμενων συστημάτων. Γεννήθηκε το 1979 στο Λονδίνο, μεγάλωσε στην Αθήνα με Αμερικανίδα μητέρα και Έλληνα πατέρα, φοίτησε στο γαλλικό λύκειο και σπούδασε στο Brown University, όπου άρχισε να ανακαλύπτει πιο συστηματικά τη σχέση του με τη ζωγραφική. Ακολούθησαν η Νέα Υόρκη, μεταπτυχιακές σπουδές στο London School of Economics, η επενδυτική τραπεζική και η διαχείριση περιουσίας στο Λονδίνο, ένα MBA στο INSEAD και κατόπιν η μετακίνησή του στο Σάο Πάολο, όπου συμμετείχε στην πρώιμη βραζιλιάνικη τεχνολογική σκηνή και στην εξέλιξη των startups. Το 2018 έκανε ένα διάλειμμα ενός χρόνου για να ζωγραφίσει αποκλειστικά-έως και δεκαπέντε ώρες την ημέρα, όπως έχει αναφέρει- παρουσιάζοντας τρεις εκθέσεις, δύο στο Σάο Πάολο και μία στο Λονδίνο. Σήμερα δείχνει να έχει επιστρέψει στην Αθήνα και να έχει αφοσιωθεί στη ζωγραφική.

Υπό αυτό το πρίσμα, η εμμονή του με τα συστήματα ταξινόμησης παύει να φαίνεται παράδοξη. Το πέρασμά του από τα οικονομικά, τις αγορές και την τεχνολογία, μαρτυρά βαθιά γνώση και επίγνωση του τρόπου που λειτουργεί η σύγχρονη πραγματικότητα, η οποία κατασκευάζεται από πίνακες, δεδομένα, αλγορίθμους, κατηγορίες και προβλέψεις - από αόρατα, δηλαδή grids που επιχειρούν διαρκώς να μετατρέψουν το απρόβλεπτο σε κάτι μετρήσιμο. Μόνο που στη ζωγραφική του το σύστημα εγκαθίσταται για να υπονομευθεί. Η τάξη γεννά την αταξία, η πληροφορία παράγει αμφισημία και η λέξη περιλαμβάνει κάτι κρυπτικό.

Στα Τοτεμικά πλέγματα και στα Τριαδικά πλέγματα αυτή η διαδικασία αποκτά σχεδόν αρχιτεκτονική υπόσταση. Παλίνδρομα, αμφιγράμματα, σταυρολεξικές δομές και, κάποιες φορές, το περίφημο τετράγωνο Sator-εκείνη η αρχαία λεκτική κατασκευή που μπορεί να διαβαστεί σε περισσότερες από μία κατευθύνσεις-μετατρέπουν τη γλώσσα σε εικόνα και την εικόνα σε αναγνωστικό προκείμενο. Το βλέμμα διαβάζει και αποκωδικοποιεί αναγκαζόμενο σε πολλαπλές στάσεις. Διέρχεται, δηλαδή, διαφορετικές λειτουργίες με την απαραίτητη ενδιάμεση καθυστέρηση, σαν ο καμβάς να αρνείται την ταχύτητα με την οποία έχουμε εκπαιδευτεί πλέον να καταναλώνουμε εικόνες.

Γιατί ο Issachar δεν μας δίνει ποτέ ολόκληρη τη λέξη ούτε, κατ' επέκταση, ολόκληρο το νόημα. Ζωγραφικές χειρονομίες, σχήματα και μορφές πέφτουν πάνω στα γράμματα, τα καλύπτουν, τα ακρωτηριάζουν, τα μετατρέπουν σε θραύσματα. Και το σταυρόλεξο, αυτή η κατεξοχήν νεωτερική υπόσχεση ότι κάθε κενό έχει μία λύση, μεταμορφώνεται σε λαβύρινθο χωρίς βέβαιη έξοδο. Δεν είναι τυχαίο ότι εδώ επιστρέφουν η Σφίγγα και οι Δελφοί: δύο αρχαίοι μηχανισμοί, σύμφωνα με τους οποίους η γλώσσα περιπλέκει ακόμα το νόημα και καθιστά λιγότερο σαφέστερο τον κόσμο φορτίζοντας τον με περισσότερες πιθανότητες. Ο χρησμός δεν λέει ψέματα-απλώς επιτρέπει περισσότερες ενδεχομενικότητες.

Στα Τριαδικά πλέγματα αυτή η διαρκής πάλη ανάμεσα στην ταξινόμηση και στο ανεξέλεγκτο μεταφέρεται στο εσωτερικό του ίδιου του ψυχισμού. Η ζωγραφική επιφάνεια οργανώνεται σύμφωνα με τη φροϋδική τριάδα: Υπερεγώ, Εγώ, Εκείνο. Πάνω βρίσκονται οι κανόνες, οι απαγορεύσεις, οι πολιτισμικοί κώδικες, οι φωνές που έχουμε ακούσει τόσο πολλές φορές που φτάσαμε να τις οικειοποιηθούμε ως δικές μας· στη μέση το Εγώ επιχειρεί να διαπραγματευτεί με τον πραγματικό κόσμο ενώ στο τέλος, στη βάση επιμένει το σώμα, η επιθυμία, το ένστικτο, εκείνο δηλαδή το κομμάτι που κανένα πλέγμα δεν καταφέρνει να συγκρατήσει οριστικά.

Και από αυτή την κατώτερη περιοχή μοιάζουν σχεδόν να εκρήγνυνται τα Ξεσπάσματα, ίσως η πιο άμεσα σωματική από τις τρεις ενότητες. Εδώ η αυστηρότητα της γεωμετρίας δίνει χώρο στην παρόρμηση: βιομορφικές φιγούρες, κατοπτρισμοί, επαναλήψεις και αφηρημένα ίχνη δημιουργούν την αίσθηση ενός σχεδιαστικού αυτοματισμού, ενός χεριού που προσπαθεί να προηγηθεί για λίγο του ελέγχου του μυαλού. Και τότε εμφανίζεται μία από τις πιο απρόσμενες παραστατικές συγγένειες της έκθεσης: οι μορφές αρχίζουν να θυμίζουν τα τέσσερα φαντάσματα του Pac-Man.

Η αναφορά θα μπορούσε εύκολα να λειτουργήσει ως ποπ αστείο ή ως νοσταλγικό κλείσιμο του ματιού στην πρώτη ψηφιακή εποχή. Εν προκειμένω, όμως, μετατρέπεται σε κάτι πιο ενδόμυχο, ίσως και σκοτεινό. Στο παιχνίδι, καθένα από τα τέσσερα φαντάσματα έχει διαφορετική συμπεριφορά και διαφορετική λογική καταδίωξης: άλλο κινείται επιθετικά, άλλο επιχειρεί να προβλέψει την πορεία του παίκτη, άλλο συμπεριφέρεται πιο ασταθώς. Και τότε αυτή η τόσο αναγνωρίσιμη εικόνα της παιδικής ψηφιακής μνήμης μετατρέπεται σε μια μικρή αλληγορία του φόβου- των διαφορετικών τρόπων με τους οποίους κάτι μπορεί να μας καταδιώκει.

Κυρίως όμως μετατρέπεται σε ερώτημα ταυτότητας. Διότι οι φιγούρες του Issachar δεν έχουν σταθερό φύλο ούτε έναν απολύτως καθορισμένο ρόλο, όπως ακριβώς και οι κοινωνικές ταυτότητες που κάποτε θεωρούνταν ακλόνητες σταδιακά γίνονται περισσότερο ρευστές και διαπραγματεύσιμες. Ο βασιλιάς, ο πολεμιστής, ο μάγος και ο εραστής των μεταγιουνγκιανών αρχετύπων μπορούν σήμερα να επιβιώνουν μέσα στον εργαζόμενο, στον σύντροφο, στον μαθητή, στον άνθρωπο που καλείται να αλλάζει συνεχώς ρόλους-συχνά μέσα στην ίδια ημέρα.

Εύλογα, λοιπόν, αντιλαμβάνεται κανείς ότι το Grids δεν αναδεικνύει τόσο το πλέγμα, όπως προοιωνίζεται ο τίτλος του, αλλά όλα όσα συμβαίνουν ανάμεσα στις γραμμές του-και που η τέχνη του Issachar επιτρέπει να συμβούν. Επιτρέπει εκείνη τη μικρή, ασταθή περιοχή όπου συναντώνται οι γλώσσες, οι πολιτισμοί, οι αναμνήσεις, οι επιθυμίες και οι κοινωνικές επιταγές χωρίς να ταυτίζονται απολύτως μεταξύ τους. Το σημείο τομής γίνεται έτσι τόπος του ανήκειν-όχι επειδή αποδεικνύει μια κοινή καταγωγή, αλλά επειδή αναδεικνύει τις διαφορετικές καταγωγές οδηγώντας τες σε έναν κοινό χωρόχρονο. Και για έναν καλλιτέχνη που γεννήθηκε στο Λονδίνο, μεγάλωσε στην Αθήνα, σπούδασε στην Αμερική, εργάστηκε στην Ευρώπη και έζησε και δημιούργησε στη Βραζιλία, όλα αυτά αποκτούν τον χαρακτήρα του βιώματος.

Γι' αυτό και φεύγοντας από το Grids μένει τελικά η διαρκής διερώτηση και η αίσθηση ότι παρότι εισέρχεσαι σε έναν κόσμο γεμάτο συστήματα αναζητώντας, σχεδόν αντανακλαστικά, τον κώδικα που θα τα ξεκλειδώσει, ανακαλύπτεις όλες τις γοητευτικές ενδεχομενικότητες που αναδεικνύει η τέχνη. Όπως στον λαβύρινθο, όπως στον χρησμό, όπως στο σταυρόλεξο, όπως στο Pac-Man, η κίνηση λειτουργεί σχεδόν ως προυπόθεση. Και η γοητεία βρίσκεται ακριβώς σε αυτή την ανοιχτή, ατελεύτητη πορεία.

Aubert Issachar: Grids

Επιμέλεια: Άλια Τσαγκάρη

Roma Gallery, Ρώμα 5, Κολωνάκι
Έως 10 Οκτωβρίου 2026. Η είσοδος είναι ελεύθερη