Η άγνωστη αρχαία πόλη της Κρήτης που αποκαλύπτεται: Η Ονιθέ βγαίνει από τη λήθη μετά από 70 χρόνια

Για χρόνια μια μικρή πινακίδα σε έναν δρόμο του Ηρακλείου Κρήτης προκαλούσε απορίες στους κατοίκους της περιοχής. Έγραφε «Ονυθέ», ένα όνομα άγνωστο στους περισσότερους, που πολλοί θεωρούσαν απλώς μια τοπική ιδιαιτερότητα ή μια επιλογή χωρίς ιδιαίτερη σημασία.

Η πραγματικότητα, όμως, ήταν πολύ διαφορετική, όπως αναφέρει η τοπική ιστοσελίδα creta24.gr. Η Ονιθέ δεν ήταν ένα τυχαίο τοπωνύμιο, αλλά το όνομα μιας αρχαίας πόλης της Κρήτης, ενός σημαντικού οικιστικού κέντρου που για χρόνια παρέμενε στη σκιά, παρά τη σπουδαιότητά του.

Ο αρχαιολογικός χώρος βρίσκεται νότια και ανατολικά του Ρεθύμνου, πάνω από το χωριό Γουλεδιανά, σε μια θέση με μοναδική θέα που επιτρέπει στον επισκέπτη να παρατηρεί μεγάλο μέρος της κεντρικής Κρήτης.

Οι ανασκαφές που συνεχίζονται τα τελευταία χρόνια αποκαλύπτουν σταδιακά μια πόλη με μακρά ιστορία, η οποία φαίνεται πως αποτέλεσε σημαντικό κέντρο ήδη από τα αρχαϊκά χρόνια και παρέμεινε ενεργή έως τη ρωμαιοκρατία.

Μια πόλη με ιστορία χιλιάδων ετών

Η ανθρώπινη παρουσία στην περιοχή χρονολογείται ήδη από τη Νεολιθική εποχή, την 4η χιλιετία π.Χ., ενώ τα σημαντικότερα ευρήματα συνδέονται με την περίοδο ακμής της πόλης κατά τους αρχαϊκούς χρόνους.

Οι αρχαιολόγοι γνώριζαν τη θέση από τον 19ο αιώνα, ωστόσο οι πρώτες οργανωμένες ανασκαφές πραγματοποιήθηκαν το 1952 από τον σπουδαίο αρχαιολόγο Νικόλαο Πλάτωνα.

Τότε ήρθαν στο φως δύο μεγάλα αρχαϊκά οικοδομήματα, γνωστά ως «Οικία Α» και «Οικία Β», με την πρώτη να θεωρείται ένα από τα σημαντικότερα δείγματα αρχαϊκής οικιστικής αρχιτεκτονικής στην Κρήτη.

Μετά από δεκαετίες παύσης, η συστηματική αρχαιολογική έρευνα ξεκίνησε ξανά το 2018 από την Εφορεία Αρχαιοτήτων Ρεθύμνου και συνεχίζεται μέχρι σήμερα.

 Τα νέα ευρήματα

Την ανασκαφική προσπάθεια διευθύνει ο αρχαιολόγος Κυριάκος Ψαρουδάκης, ο οποίος συνεχίζει ουσιαστικά το έργο που ξεκίνησε ο Νικόλαος Πλάτων. Όπως εξηγεί, το επίκεντρο της έρευνας είναι ένα μεγάλο συγκρότημα της αρχαϊκής περιόδου, το οποίο χρονολογείται στον 7ο αιώνα π.Χ.

«Πρόκειται για ένα εκτεταμένο οικοδομικό σύνολο, το οποίο σύμφωνα με τα μέχρι σήμερα ανασκαφικά δεδομένα φαίνεται πως είχε δημόσιο ή κοινοτικό χαρακτήρα», ανέφερε ο κ. Ψαρουδάκης, σημειώνοντας ότι το συγκρότημα συνδέεται με τις πρώιμες διαδικασίες αστικοποίησης και τη διαμόρφωση της πόλης-κράτους στην αρχαία Κρήτη.

«Προσπαθούμε να συνεχίσουμε την ανασκαφή από εκεί που τη σταμάτησε ο Πλάτων και φιλοδοξούμε μέσα από το πενταετές πρόγραμμα να αποκαλύψουμε ένα σημαντικό τμήμα αυτής της πόλης», τόνισε.

Στον χώρο έχουν ήδη εντοπιστεί σημαντικά κατάλοιπα, μεταξύ των οποίων παλαιοχριστιανική βασιλική του 6ου αιώνα μ.Χ., αρχαία κρήνη, αλλά και τμήματα πύργου στην ακρόπολη που χρονολογούνται στον 4ο αιώνα π.Χ.

Οι κάτοικοι αναδεικνύουν την Ονιθέ

Στην προσπάθεια ανάδειξης του αρχαιολογικού χώρου συμμετέχουν ενεργά και οι κάτοικοι της περιοχής, οι οποίοι δημιούργησαν την «Εταιρεία Φίλων της Ονιθές».

Στόχος του συλλόγου είναι να κάνει γνωστή στο ευρύ κοινό την ιστορία της περιοχής και να φέρει τους επισκέπτες πιο κοντά στα ευρήματα.

Όπως ανέφερε ο Μανούσος Ψαρουδάκης, εκ μέρους του συλλόγου, έχει δημιουργηθεί ψηφιακή πλατφόρμα μέσω της οποίας οι επισκέπτες μπορούν να ενημερώνονται για τα σημεία του αρχαιολογικού χώρου, τις ανασκαφές και τα ευρήματα.

Η συστηματική αρχαιολογική έρευνα πραγματοποιείται από την Εφορεία Αρχαιοτήτων Ρεθύμνου, με τη συμμετοχή συντηρητών, φοιτητών από ελληνικά και αμερικανικά πανεπιστήμια, ενώ υποστηρίζεται οικονομικά από την Περιφέρεια Κρήτης μέσω της Προγραμματικής Σύμβασης Πολιτισμού 2026-2027, που έχει υπογραφεί με το υπουργείο Πολιτισμού και τον Δήμο Ρεθύμνου.