Ζωή Στραβοπόδη

Το χιούμορ, η τρυφερότητα και η ειλικρίνεια με την οποία προσέγγισε ο σεναριογράφος το ζήτημα, παρότι από την πλειοψηφία των θεατών εκθειάστηκαν, δεν ήταν αρκετά για να σταματήσουν τη διαμάχη που ξέσπασε. Λογικό, θα σκεφτεί κανείς, αφού το ζήτημα των διεμφυλικών ατόμων είναι στην καρδιά της καυτής διαπραγμάτευσης που μας έχει συνεπάρει τον τελευταίο καιρό παγκοσμίως σχετικά με το «πόσα είναι τα φύλα».

Οι «έχετε ατζέντα και θέλετε να μας περάσετε την ανωμαλία για φυσιολογική» παρατάχθηκαν απένταντι στους «όποιος δεν αγκαλιάζει την διαφορετικότητα είναι φασίστας, άσχετος και οπισθοδρομικός» και στις πιο «ψαγμένες» περιπτώσεις οι «το φύλο είναι δυαδικό, υπάρχει μόνο αρσενικό και θηλυκό» παρατάχθηκαν απέναντι στους «το φύλο είναι φάσμα, υπάρχουν τόσα φύλα όσα και άνθρωποι» και η μάχη ξεκίνησε.

Το γνωστό ερώτημα «πόσα είναι τα φύλα;» τέθηκε ξανά, αυτή τη φορά εμπλουτισμένο με λεπτομέρειες σχετικά με το αν τα διεμφυλικά άτομα αποτελούν παθολογία ή φυσιολογικότητα. Τα “όπλα” παρατάχθηκαν και από τις δύο πλευρές: έρευνες (αξιόπιστες και αμφιλεγόμενες), παραπομπές, επιχειρήματα, συναισθηματισμοί, εποικοδομητική κριτική και αισχρές επιθέσεις, απόψεις και «αποψάρες». Όλοι να βιάζονται να πάρουν θέση και να αποδείξουν ποιος είναι ο πιο έξυπνος.

Και μέσα σ’ όλο αυτό τον χαμό, κανείς να μην κάθεται να αναρωτηθεί: «Μα καλά, γιατί κάνω έτσι;». Κανείς να μη γυρίζει τον φακό στον εαυτό του, μήπως και ψηλαφίσει τους δικούς του φόβους, τα δικά του κίνητρα να βιαστεί να πάρει θέση επί του θέματος. Άρχισα λοιπόν να αναρωτιέμαι τι να είναι άραγε αυτό που μας ερεθίζει τόσο πολύ στο θέμα του προσδιορισμού του φύλου. Ποιοι να είναι οι λόγοι που μας ωθούν να μπαίνουμε τόσο ενεργά σε μια διαμάχη για ένα ζήτημα που φαινομενικά - τους περισσότερους από εμάς τουλάχιστον - δεν μας αφορά προσωπικά;

Αν το ψάξει κανείς λίγο βαθύτερα, οι “μεν” και οι “δε” δεν είναι τόσο διαφορετικοί όσο νομίζουν.

Οι πρώτοι – αυτοί που επιμένουν ότι το φύλο είναι δυαδικό – στηρίζονται στην ανάγκη τους για σταθερότητα. Θέλουν να ξέρουν πού πατάνε. Το “άνδρας – γυναίκα” είναι η πρώτη κατηγορία με την οποία μαθαίνουμε να οργανώνουμε τον κόσμο και την ταυτότητα μας. Όταν αυτή αμφισβητείται, απειλείται η αίσθηση ασφάλειας, η αίσθηση της ταυτότητας μας, όχι η ηθική.

Οι δεύτεροι – όσοι βλέπουν το φύλο ως φάσμα – θέλουν χώρο να αναπνεύσουν. Θέλουν να εκφραστούν χωρίς να νιώθουν λάθος, να μην πρέπει να κόψουν κομμάτια του εαυτού τους για να χωρέσουν σε ένα κουτί. Θέλουν αυθεντικότητα και αναγνώριση.

Οι μεν προσπαθούν να προστατεύσουν τη σταθερότητα, οι δε την ελευθερία. Και οι δύο κινούνται από φόβο. Απλώς διαφορετικό. Ο φόβος είναι η ρίζα της επιθετικότητας που ωθεί τους πρώτους να εκφράζονται απάνθρωπα και να απορρίπτουν τις διαφορετικές αποχρώσεις της ψυχής και τους δεύτερους να διαστρεβλώνουν τη βιολογία και την κοινή λογική.

Πέρα όμως από το προσωπικό ψυχολογικό επίπεδο του καθενός (που αυτογνωστικά χρήσιμο θα ήταν ο καθένας να ψάξει για τον εαυτό του) όλη αυτή η διαμάχη έχει πάρει και πολιτικές διαστάσεις — και ούτε γι’ αυτό δείχνει να αναρωτιέται κανείς τους λόγους.

Η αλήθεια είναι ότι το φύλο είναι ο πρώτος μηχανισμός με τον οποίο ορίζονται οι κοινωνίες και οι κανόνες τους ανά τους αιώνες. Κάθε αλλαγή έχει τεράστιες προεκτάσεις:

στις κοινωνικές δομές, στην εκπαίδευση, στην ιατρική, στον στρατό, στον αθλητισμό, στη γλώσσα. Από το σχολείο μέχρι το δικαστήριο, από τα αποδυτήρια μέχρι τα νομοσχέδια.

Έτσι, γίνεται πολιτικό θέμα, γιατί αγγίζει τον τρόπο με τον οποίο είναι χτισμένοι οι θεσμοί. Αν επιχειρήσουμε να αλλάξουμε τον ορισμό του φύλου θα ξεπηδήσουν από παντού προβλήματα: από το «σε ποια τουαλέτα θα πηγαίνουμε» μέχρι το «ποιος θα πηγαίνει στο στρατό» και το αν «δικαιούται η Κελίφ να δέρνει γυναίκες στο ρινγκ και να παίρνει ολυμπιακά μετάλλια».

Ξαφνικά, η απάντηση στο ερώτημα αρχίζει να μας αφορά όλους — είτε το θέλουμε είτε όχι.

Και φυσικά, εκεί που υπάρχει εξουσία, υπάρχει και πολιτική. Όποιος κερδίσει τη μάχη να ορίσει το φύλο, κερδίζει στην πραγματικότητα τη μάχη για να ορίσει την κοινωνία.

Η προσωπική μου άποψη είναι ότι είτε σε προσωπικό επίπεδο είτε σε πολιτικό, είναι χρήσιμο να προσπαθήσουμε να δημιουργήσουμε χώρο για κάθε άνθρωπο και κάθε εμπειρία χωρίς να χρειάζεται να αλλάξουμε τους ορισμούς της πραγματικότητας.