Νίκος Φελέκης

Υπήρξαν εποχές που ο άνθρωπος κοίταζε τον ουρανό για να καταλάβει τον εαυτό του. Σήμερα κοιτάζει την οθόνη. Του κινητού, του laptop, του υπολογιστή. Στην εγχώρια Κεντροαριστερά κοιτάζουν ο ένας τον άλλον. Και επειδή αυτό που βλέπουν είτε δεν τους αρέσει, είτε δεν τους συμφέρει, είτε και τους φοβίζει, γυρίζουν την πλάτη. Και αντί να αναζητούν τους λόγους -της αναγκαίας- συνύπαρξης, ψάχνουν επιχειρήματα για να δικαιολογήσουν την άρνηση και τον φόβο τους για πολιτική και εκλογική συνεργασία προκειμένου να αντιμετωπίσουν αποτελεσματικά τη δεξιά παράταξη και να πραγματώσουν το -πλειοψηφικό στην κοινωνία- αίτημα για πολιτική αλλαγή. Δεν είναι τυχαίο ότι από το καλοκαίρι και μετά περισσότερο ασχολούνται με τα υπό ίδρυση κόμματα του Αλέξη Τσίπρα και της Μαρίας Καρυστιανού, με τα Λαϊκά Μέτωπα, τα κοινά εκλογικά ψηφοδέλτια και τις κομματικές καντρίλιες και λιγότερο με την ανάδειξη των κοινωνικών προβλημάτων, τη δημιουργία κινημάτων περί αυτά και τις απαραίτητες προγραμματικές επεξεργασίες προκειμένου να αποκτήσει δημοτικότητα μια εναλλακτική κυβερνητική πρόταση.

Μιλάνε για το μέλλον των παιδιών, αλλά είναι αιχμάλωτοι των γεροντικών εμμονών του παρελθόντος τους. Και επειδή το παρελθόν δεν ξέρεις τι σου επιφυλάσσει, είναι μάλλον λογικό να ταλαιπωρούνται -και πρωτίστως το ΠΑΣΟΚ, που είναι και η αξιωματική αντιπολίτευση και έχει κυβερνήσει για αρκετά χρόνια τη χώρα- από «αμαρτίες» στελεχών τους. Ενώ η κυβέρνηση βρίσκεται στριμωγμένη για τον ΟΠΕΚΕΠΕ, τα Τέμπη, τη διαχείριση του Ταμείου Ανάκαμψης και την καθημερινότητα των πολιτών με αιχμή την ακρίβεια, τα ενοίκια και τα τιμολόγια του ηλεκτρικού ρεύματος, η εικόνα αίφνης θολώνει επειδή εμφανίζεται ένας κουμπάρος του Ανδρουλάκη, ο Γιώργος Λαμπράκης, για τον ΟΠΕΚΕΠΕ, μετά έρχεται ο Γιάννης Παναγόπουλος για τη ΓΣΕΕ, ακολουθεί κάποια Χατζηδάκη, πρώην γραμματέας Οργανωτικού της Χαριλάου Τρικούπη, για τον ΟΠΕΚΑ. Και δεν ξέρουμε τι άλλο θα ακολουθήσει.

Συμψηφισμός ευθυνών

Κάποιος θα πει ότι αυτά είναι πταίσματα σε σχέση με τις καταγγελλόμενες ατασθαλίες, πρακτικές και συμπεριφορές κυβερνητικών στελεχών. Και γίνονται για αντιπερισπασμό. Ετσι είναι. Ομως το αποτέλεσμα του συμψηφισμού ευθυνών περισσότερο ζημιώνει την αντιπολίτευση καθώς εξαπλώνεται η αντίληψη «άσπρος σκύλος, μαύρος σκύλος, ούλοι οι σκύλοι μια γενιά», που είπε ο Νίκος Ζαχαριάδης, παραμονές των εκλογών του 1952, για να ενισχύσει το σύνθημα του ΚΚΕ «Τι Πλαστήρας, τι Παπάγος», που τελικά οδήγησε στη νίκη του δεξιού Εθνικού Συναγερμού. Και από αυτή την εξίσωση ωφελημένοι, σύμφωνα με τις δημοσκοπήσεις, είναι οι λεγόμενοι «αντισυστημικοί» παίκτες, όπως η Ζωή Κωνσταντοπούλου, ο Κυριάκος Βελόπουλος και οι ακραίοι, της μεν Αριστεράς ο Γιάνης Βαρουφάκης και της Δεξιάς η Αφροδίτη Λατινοπούλου. Πρόσκαιρα (;) ωφελημένη είναι και η Καρυστιανού, το υπό ίδρυση κόμμα της οποίας ξεπερνά σε ποσοστά το ΠΑΣΟΚ, αλλά και αυτό που θα ανακοινώσει το φθινόπωρο ο Τσίπρας.

Και επειδή αναφερθήκαμε στον Τσίπρα, να σημειώσουμε ότι ο πρώην πρωθυπουργός, σύμφωνα με όσα μεταδίδουν συνομιλητές του, δεν βιάζεται πλέον να ανακοινώσει την απόφασή του για το Μαζί, που είναι η νέα ονομασία -μετά την Ιθάκη και την Πυξίδα- με την οποία ορισμένοι βαφτίζουν το κόμμα του. Το πιθανότερο είναι να ανακοινώσει το κόμμα του -με άλλο όμως όνομα- τον Οκτώβριο. Και οι λόγοι είναι αρκετοί. Ο πρώτος σχετίζεται με τον Μητσοτάκη. Ο Τσίπρας θεωρούσε πως ο πρωθυπουργός δεν θα εξαντλήσει την τετραετία και θα κάνει εκλογές το πρώτο εξάμηνο του 2026. Ηθελε λοιπόν να είναι έτοιμος. Τώρα εμφανίζεται πεπεισμένος ότι οι εκλογές θα γίνουν τον Μάρτιο του 2027. Δεν έχει, λοιπόν, λόγο να βιαστεί. Και δεν θέλει να βιαστεί -και αυτός είναι ο δεύτερος λόγος- επειδή δεν είναι ακόμη έτοιμος. Τον Οκτώβριο του 2025 παραιτήθηκε από βουλευτής, τον Νοέμβριο παρουσίασε το βιβλίο του, άρχισε τις παρουσιάσεις και συνεργάτες του διέδιδαν ότι αμέσως μετά τις γιορτές, ενδεχομένως και στα μέσα Ιανουαρίου, θα ανακοίνωνε το κόμμα του. Ο ΣΥΡΙΖΑ πίστεψε τις παρασκηνιακές διαβεβαιώσεις και με απόφαση της Πολιτικής Γραμματείας του ουσιαστικά αυτοκαταργήθηκε θέτοντας την Κουμουνδούρου στη διάθεση του Αλέξη. Το ίδιο και η Νέα Αριστερά, η οποία διχάστηκε ανάμεσα στους «απορριπτικούς» και τους «πρόθυμους» για κοινή πορεία με τον Αλέξη. Τον Οκτώβριο συμπληρώνεται ένας χρόνος από την παραίτηση Τσίπρα από το βουλευτικό αξίωμα, ενώ συμπληρώνονται και 45 χρόνια από την Αλλαγή του 1981, με τη μεγαλειώδη νίκη, με 48%, του Ανδρέα Παπανδρέου. Στον Τσίπρα που αρέσουν οι συμβολισμοί θα ήθελε το κόμμα του να διεκδικήσει, όπως θα πει στη διακήρυξή του, τη Νέα Μεταπολίτευση και τη Νέα Αλλαγή. Η σύγκρισή του με τον Ανδρέα μπορεί να είναι αδόκιμη, ενδεχομένως και βέβηλη, όμως ο ίδιος υποστηρίζει πως αν η Αλλαγή του 1981 εξέφρασε τρία ρεύματα -την ΕΑΜική Αντίσταση, τον Ανένδοτο Αγώνα και την αντιδικτατορική πάλη με αιχμή το Πολυτεχνείο- η σύγχρονη Αλλαγή θα πρέπει να είναι το πάντρεμα της Πολιτικής Οικολογίας, της αριστερής Σοσιαλδημοκρατίας και της Ευρωπαϊκής, με ελεγχόμενο ριζοσπαστισμό, Αριστεράς.

Αφού δεν υπάρχουν πρόωρες εκλογές και κατάφερε να «ξεδοντιάσει» τους πρώην συντρόφους του, είναι λογικό -κι αυτός είναι ο τρίτος λόγος- να περιμένει για να δει αφενός πού θα κάτσει δημοσκοπικά το κόμμα Καρυστιανού και αφετέρου αν θα υπάρξουν εξελίξεις στο ΠΑΣΟΚ μετά το συνέδριό του.

Αντοχή

Προσώρας, η Καρυστιανού φθείρεται, αλλά δείχνει να αντέχει καθώς οι δημοσκοπήσεις τη δείχνουν πάνω από το κόμμα Τσίπρα και το ΠΑΣΟΚ. Παιχνίδι με τον χρόνο θα κάνει εφεξής ο Τσίπρας ελπίζοντας και στο «ξεφούσκωμα» της Καρυστιανού και σε φυγόκεντρες τάσεις στο ΠΑΣΟΚ εάν η «βελόνα» συνεχίσει να είναι κολλημένη και μετά το Πάσχα, που είναι το δεύτερο χρονικό όριο που έθεσε ο Παύλος Γερουλάνος προκειμένου να υπάρξουν αλλαγές, περιλαμβανομένης και της ηγεσίας, στην αξιωματική αντιπολίτευση. Σίγουρα, ο τέταρτος λόγος σχετίζεται με την ετοιμότητα του Τσίπρα να παρουσιάσει έναν αξιόπιστο εναλλακτικό φορέα εξουσίας με νέα πρόσωπα, νέο κυβερνητικό αφήγημα, νέο πολιτικό σχέδιο, νέες εθνικές προτεραιότητες. Σήμερα δεν είναι έτοιμος. Ούτε πολιτικά, ούτε προγραμματικά, ούτε οργανωτικά.

Με εξαίρεση τα πρόσωπα του Ινστιτούτου του, αυτοί που δηλώνουν πρόθυμοι να ακολουθήσουν τον Τσίπρα είναι πρόσωπα τα οποία είτε προέρχονται από τον ενιαίο ΣΥΡΙΖΑ, είτε έχουν περιορισμένη απήχηση στην Κεντροαριστερά, ενώ, όπως δείχνουν σχεδόν όλες οι δημοσκοπήσεις, με τελευταία αυτή της Metron Analysis, ελάχιστα συγκινεί τους ψηφοφόρους που δηλώνουν κεντρώοι και δεξιοί. Αν είναι απλώς να πάρει κάποιο ποσοστό, όχι όλο, από το 17,8%, που είχε πάρει στις εκλογές του Ιουνίου του 2023, είναι καλύτερα, αντί για τις οδηγίες του rebranding, να διαβάσει το έργο του Σαίξπηρ «Πολύ κακό για το τίποτα». Οι κατά τόπους σύνδεσμοι υποστήριξης του Τσίπρα που δημιουργούνται έχουν περιορισμένη κοινωνική απήχηση και κυρίως απαρτίζονται από απογοητευμένα στελέχη του ενιαίου και παλαιού (δηλαδή πριν από την κασσελάκεια «εύθυμη περίοδο» της Κουμουνδούρου) ΣΥΡΙΖΑ. Το επιτελείο Τσίπρα αξιοποιεί επικοινωνιακά τους τοπικούς «συνδέσμους στήριξης του Αλέξη», αλλά ξέρει ότι υπολείπονται των κοινωνικών και πολιτικών στηριγμάτων που χρειάζεται ο ίδιος προκειμένου να ευδοκιμήσει η περίφημη... επανασύστασή του στο εκλογικό σώμα και κυρίως ως ο βασικός αντίπαλος του Μητσοτάκη για τη διακυβέρνηση της χώρας.

Ερχόμαστε έτσι στον πέμπτο και βασικότερο λόγο για τον οποίο ο πρώην πρωθυπουργός προσανατολίζεται να ανακοινώσει το κόμμα του ή, όπως αλλιώς θα ονομάσει τη «λίστα Τσίπρα», τον Οκτώβριο. Χρειάζεται τουλάχιστον άλλους οκτώ μήνες... ωρίμανσης. Βέβαια, αν αφαιρέσουμε το Πάσχα και τουλάχιστον δύο μήνες από το καλοκαίρι (Ιούλιος και Αύγουστος), ο καθαρός χρόνος προετοιμασίας είναι πολύ μικρότερος. Το συμβόλαιό του με τις εκδόσεις Gutenberg προέβλεπε, εκτός από τη συγγραφή του βιβλίου «Ιθάκη», και πέντε παρουσιάσεις. Κάτι που έγινε. Αθήνα, Πάτρα, Θεσσαλονίκη, Γιάννενα, Λάρισα.

Πιθανώς θα κάνει άλλες δύο. Εκτός συμβολαίου αυτές. Για λόγους πολιτικού μάρκετινγκ. Για το υπό ίδρυση κόμμα του. Στο Ηράκλειο και την Ξάνθη ο ΣΥΡΙΖΑ, με επικεφαλής τον Τσίπρα, είχε πάρει μεγαλύτερο ποσοστό από το αντίστοιχο πανελλαδικό του. Ισως να είναι αυτές οι δύο πόλεις στις οποίες θα κλείσει ο κύκλος παρουσιάσεων του βιβλίου. Χωρίς να αποκλείεται και μια μεγάλη πόλη της Πελοποννήσου ή του Βορείου Αιγαίου, ή ακόμη και η Ιθάκη από τα Ιόνια νησιά για λόγους καθαρά συμβολισμού.

Στις εκδηλώσεις της ΔΕΘ

Το σίγουρο είναι ότι, αν δεν υπάρξουν δραματικές εξελίξεις, που μπορεί να αλλάξουν άρδην τα πολιτικά δεδομένα και να τροποποιήσουν τον εκλογικό σχεδιασμό του πρωθυπουργού, ο Τσίπρας θα έχει λιγότερο από πέντε μήνες (από τον Οκτώβριο μέχρι τον Μάρτιο) για να δει... τι ψάρια θα πιάσει η «λίστα» του.

Ορισμένοι εκ των συνεργατών του υποστήριζαν πως θα πρέπει να είναι έτοιμος τον Σεπτέμβριο προκειμένου να συμμετάσχει στις εκδηλώσεις της ΔΕΘ ως το αντίπαλο δέος του Μητσοτάκη. Ο αντίλογος όμως είναι ότι μπορεί να επαναληφθεί αυτό που έγινε στην περασμένη ΔΕΘ. Να λάβει δηλαδή μέρος σε κάποια εκδήλωση, όπως του «Economist», και να επιτεθεί από αυτό το βήμα στον Μητσοτάκη. Σε κάθε περίπτωση, η τακτική του Τσίπρα είναι να αντιπαρατίθεται με κάθε ευκαιρία στον Μητσοτάκη. Να δείχνει ότι είναι παρών είτε έχει είτε δεν έχει κόμμα. «Να παραμένει ζεστός και να είναι στην επικαιρότητα», όπως μας λέει χαρακτηριστικά συνομιλητής του, ο οποίος στο κόμμα Τσίπρα θα έχει, όπως πιθανολογείται, ξεχωριστή θέση. Και φυσικά, για να προετοιμαστεί καλύτερα για τη σύγκρουση αφενός με το ΠΑΣΟΚ, η οποία θα πρέπει να θεωρείται δεδομένη, εφόσον σε αυτό συνεχίσει να ηγείται ο Νίκος Ανδρουλάκης, με τον οποίο δεν ταιριάζουν τα χνότα τους, και αφετέρου με τον Παύλο Πολάκη, εάν ο βουλευτής Χανίων καταφέρει να κρατήσει τη σφραγίδα του ΣΥΡΙΖΑ και να ηγηθεί κόμματος της ριζοσπαστικής Αριστεράς. Σημειώνουμε ότι η διπλή σύγκρουση, με τον Ανδρουλάκη και τον Πολάκη, ίσως αποδειχθεί μοιραία για τον Τσίπρα και τη φιλοδοξία του να ηγεμονεύσει στην Κεντροαριστερά και να είναι αυτός που θα ηγηθεί της Προοδευτικής Παράταξης προκειμένου να υπάρξει πολιτική και κυβερνητική αλλαγή. Το ποσοστό του (υπό τον Πολάκη) ΣΥΡΙΖΑ, των «απορριπτικών» της Νέας Αριστεράς και των kasselistas αθροιστικά, ακόμη κι αν κανείς τους δεν μπει στη Βουλή, μπορεί να φτάσει στο 3%-4%. Και αυτό να το χάσει ο Τσίπρας. Θα είναι διαφορετικά για τον Αλέξη αν πάρει 12%-13% και διαφορετικά αν πάρει 8%-9%. Με 13% διεκδικείς τη δεύτερη θέση, με 9% το ψυχολογικό φορτίο είναι αρνητικό, ενώ θα βρεθείς να παλεύεις για την τρίτη ή και την έκτη θέση, καθώς οι δημοσκοπήσεις δείχνουν στην περιοχή του 10% να βρίσκονται η Κωνσταντοπούλου και ο Βελόπουλος και λίγο πιο πάνω ο Ανδρουλάκης και η Καρυστιανού.

Δεν θα ήταν υπερβολή αν λέγαμε ότι οι επόμενες εκλογές είναι για την «pole position» στην αντιπολίτευση, αλλά και στην Κεντροαριστερά ανάμεσα στον Ανδρουλάκη και τον Τσίπρα. Οποιος την κερδίσει μπορεί να έχει μέλλον. Οχι μόνο στην Κεντροαριστερά, αλλά και στο κυβερνητικό παιχνίδι. Αμεσα ως εταίρος και στρατηγικά ως επικεφαλής. Οποιος τη χάσει χάνεται. Ο Ανδρουλάκης θα αναγκαστεί να εγκαταλείψει την ηγεσία του ΠΑΣΟΚ. Ο Τσίπρας, εφόσον το κόμμα του είναι προσωποπαγές, μπορεί να συνεχίσει, αλλά με ψαλιδισμένα τα φτερά και με το μέλλον για επιστροφή στην πρωθυπουργία να απομακρύνεται.

Τα σενάρια

Ενδέχεται δε τα πράγματα να γίνουν δυσάρεστα και για τους δύο αν στις επόμενες εκλογές το αποτύπωμα των αντισυστημικών κομμάτων είναι τόσο έντονο που να μπορεί να επηρεάσει και το κυβερνητικό παιχνίδι. Εξυπακούεται ότι αν την pole position της αντιπολίτευσης την κερδίσει κάποιο από τα αντισυστημικά κόμματα (Καρυστιανού, Κωνσταντοπούλου, Βελόπουλος) -κάτι που δεν μπορεί να αποκλειστεί αφού το εκλογικό σώμα, σύμφωνα με τους δημοσκόπους, είναι «χυλός»-, τότε η διακυβέρνηση της χώρας, ενδεχομένως και ο δημόσιος βίος θα αντιμετωπίσουν σοβαρά προβλήματα, τα οποία αυτή τη στιγμή δεν μπορούν ούτε να περιγραφούν ούτε και να αξιολογηθούν.

Σε κάθε περίπτωση, το 15% φαίνεται να είναι ο πήχης της επιτυχίας για Ανδρουλάκη και Τσίπρα -με το κάτω από 13% να συνιστά αποτυχία-, ενώ για Καρυστιανού, Κωνσταντοπούλου και Βελόπουλο το διψήφιο ποσοστό. Ο Βελόπουλος με αυτό μπορεί να ηγεμονεύσει στον ακροδεξιό χώρο. Η Ζωή να καθιερωθεί ως η πρωθιέρεια του αντισυστημισμού. Και η Καρυστιανού να γίνει πολιτικός, που μπορεί να έχει και μέλλον εφόσον καταφέρει να βελτιωθεί και να καταλήξει στις πολιτικές ιδέες και τις θεσμικές και οικονομικές αλλαγές που θέλει να εκφράσει. Εξυπακούεται ότι σε περίπτωση αποτυχίας των Ανδρουλάκη και Τσίπρα να καταλάβουν την pole position της αντιπολίτευσης και εφόσον η Ν.Δ. δεν καταφέρει να λάβει έστω το ποσοστό των ευρωεκλογών -ή πέσει κάτω από το όριο του 25% για το μπόνους των εδρών εάν κάνει κόμμα και ο Αντώνης Σαμαράς-, η διακυβέρνηση της χώρας θα γίνει sudoku για πολύ δυνατούς λύτες καθώς οι πιέσεις που θα ασκηθούν σε Ν.Δ., ΠΑΣΟΚ και κόμμα Τσίπρα από τα λεγόμενα «γκρι κουστούμια» θα είναι μεγάλες προκειμένου να συνεργαστούν για να μην κινδυνεύσει η οικονομική, κοινωνική και θεσμική σταθερότητα, καθώς οι γεωπολιτικές ανατροπές που συντελούνται και οι κίνδυνοι που συνεπάγονται για τη Νοτιοανατολική Ευρώπη και την Εγγύς Μέση Ανατολή είναι πρωτοφανείς...