Μπάμπης Κούτρας

Εκείνη που κρατάει μια αίσθηση αμεσότητας, μια ζεστασιά, χωρίς πολλά στολίδια και υπερβολές. Δεν έχει την ανάγκη να αποδείξει ότι είναι πολυτελής, γιατί είναι με τον τρόπο της. Και ακριβώς επειδή είναι, κινδυνεύει. Παράδειγμα, η Μήλος που έγινε ξανά πρωτοσέλιδο. Οχι για την ακτογραμμή της, ούτε για το φως της, αλλά για το τσιμέντο και τις οικοδομικές άδειες. Για τις «νόμιμες» επεκτάσεις σε περιοχές που θα έπρεπε να είναι αυτονόητα αδιαπραγμάτευτες.

Και πώς γίνεται αυτό; Με τον γνωστό τρόπο. Με αλληλοεπικαλύψεις αρμοδιοτήτων, με παραθυράκια και «ερμηνείες». Με χρονισμούς εγγράφων που βολεύουν. Με δρόμους που δεν είναι δρόμοι, αλλά βαφτίζονται πρόσβαση για να περάσει η «ανάπτυξη». Με fast track διαδικασίες όπου η άδεια δεν περνά από ουσιαστικό έλεγχο, αλλά εκδίδεται ψηφιακά, με ευθύνη ιδιώτη. Ενα «ό,τι δηλώσεις είσαι» έγινε θεσμός εδώ και δεκαετίες και τώρα το βαφτίσαμε μεταρρύθμιση.

Η Πολεοδομία δεν ελέγχει συστηματικά, δεν προλαβαίνει και δεν έχει προσωπικό. Ούτε εντολές έχει, ούτε εργαλεία. Κι όταν έχει, δεν εφαρμόζονται. Κάποιες υπηρεσίες εκδίδουν, άλλες δεν εκδίδουν. Κάποιες αρμοδιότητες είναι στους δήμους, άλλες στην Αποκεντρωμένη Διοίκηση. Οι κατεδαφίσεις «ταξιδεύουν» από γραφείο σε γραφείο, μέχρι να χαθούν στον χρόνο. Ετσι η παρανομία κερδίζει επειδή είναι επίμονη και έχεις τις… άκρες της.

Και το πιο ωραίο; Δεν μιλάμε για μεμονωμένες παραφωνίες. Μιλάμε για τον κανόνα. Μήλος, Σαντορίνη, Μύκονος, Ιος, Πάρος, Αντίπαρος, Σέριφος, Σίφνος, παραλίες, ακρωτήρια, υγροβιότοποι. Νέες μονάδες που πολλές φορές πιέζουν, καταπατούν, αλλοιώνουν. Μπροστά τους, η τοπική και κεντρική διοίκηση συχνά μοιάζουν θεατές, κάποτε αμήχανοι, ίσως και βολικοί.

Το πραγματικό πρόβλημα, όμως, δεν είναι το κάθε έργο. Είναι η έλλειψη σχεδίου και πολιτικής βούλησης, που θα έλεγε και ο Ανδρέας Παπανδρέου. Για τη Μήλο, Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο δεν υφίσταται, ενώ έπρεπε να υπάρχει εδώ και χρόνια. Οι άδειες τρέχουν στο… κενό. Ερήμην της φέρουσας ικανότητας, του νερού, της αποκομιδής των απορριμμάτων, της υγείας και τελικά των κατοίκων.

Τα νούμερα είναι αμείλικτα. Περίπου 50 νέες τουριστικές επενδύσεις είναι σε εξέλιξη ή έγκριση. Από όσες έχουν ήδη άδεια ή προέγκριση, προστίθενται πάνω από 75 στρέμματα δομημένου χώρου και πάνω από 2.000 νέες κλίνες. Σήμερα λειτουργούν πάνω από 40 μονάδες με περίπου 1.800 κλίνες. Αρα μιλάμε για υπερδιπλασιασμό της δυναμικότητας σε λίγα χρόνια, σε ένα νησί με μόνιμο πληθυσμό περίπου 5.300 κατοίκους. Αυτό δεν είναι «ανάπτυξη», είναι αλλαγή μεγέθους. Είναι μετάβαση σε προορισμό μαζικής φιλοξενίας, με συνέπειες που δύσκολα αναστρέφονται.

Τι είδους Κυκλάδες θέλουμε; Κι άλλες Μυκόνους κι άλλα Φαληράκια; Μια Κόστα δελ Σολ σε ελληνική μετάφραση με τσιμεντοποίηση, απώλεια της αυθεντικότητας, περιβαλλοντική επιβάρυνση και κοινωνικές επιπτώσεις; Ή νησιά που κρατούν την κλίμακα, την αίσθηση, την αυθεντικότητα; Η απάντηση είναι προφανής, αλλά δεν είναι κερδοφόρα για όλους. Και σίγουρα δεν τιμά το κράτος που λειτουργεί πυροσβεστικά.

Το ειρωνικό είναι ότι το «ακριβό» τουριστικό αφήγημα χτίζεται πάνω στο «φτηνό». Μια ταβέρνα στο κύμα, ένα καφενείο που δεν έχει concept, ένα μπαρ που αντέχει, ένα τυροκομείο που δεν έγινε... μπουτίκ ή ένα μονοπάτι που δεν έγινε δρόμος. Αυτά ζητούν οι ταξιδιώτες που έρχονται, τουλάχιστον η μεγάλη πλειονότητά τους. Κι όμως, αυτά είναι τα πρώτα που ισοπεδώνονται όταν η γη πιέζεται, όταν το νερό σπανίζει, όταν η στέγαση γίνεται απαγορευτική, όταν όλα μετριούνται σε τετραγωνικά προς εκμετάλλευση.

Χωρίς σύγχρονο, δεσμευτικό Χωροταξικό για τον τουρισμό, τα νησιά αντιμετωπίζονται ως ενιαία αποθέματα γης προς αξιοποίηση. Ο μόνος πραγματικός περιορισμός είναι η αντοχή της αγοράς, όχι του περιβάλλοντος. Κι όταν το περιβάλλον «φωνάζει», εμείς το βαφτίζουμε «εμπόδιο». Μέχρι να γίνει η καταστροφή. Τότε το βαφτίζουμε «ακραίο φαινόμενο». Υπάρχουν μελέτες για προστατευόμενες περιοχές. Υπάρχουν εκτιμήσεις για τα όρια, υπάρχουν εκκρεμείς περιβαλλοντικές μελέτες από το 2020 για μεγάλο μέρος της επικράτειας. Αλλά λείπουν κρίσιμοι κανόνες που μεταφράζουν τα δεδομένα σε απαγορεύσεις, σε ζώνες με σαφείς κόκκινες γραμμές. Οχι σε «θα παρουσιαστεί την άνοιξη». Ως γνωστόν, στα νησιά η άνοιξη έρχεται πάντα, το σχέδιο της πολιτείας όχι.

Αντιμετωπίζουμε την επικίνδυνη ψευδαίσθηση ότι ο τουρισμός είναι ανεξάντλητος. Πως ό,τι χτίσουμε θα γεμίσει. Οτι η Ελλάδα θα πουλάει για πάντα, ό,τι κι αν της κάνουμε. Λάθος. Ο τουρισμός είναι ανταγωνισμός. Και το ανταγωνιστικό μας πλεονέκτημα δεν είναι η ποσότητα κλινών. Είναι η διαφορά, το τοπίο, η ακτογραμμή, η εμπειρία που δεν μοιάζει με οπουδήποτε. Αν το κάνουμε να μοιάζει με οπουδήποτε, θα πάρουμε και τον αντίστοιχο τουρισμό. Τουρίστες που έρχονται «μία φορά». Για τη φωτογραφία, για τα social. Κι όταν η μόδα αλλάξει, θα μείνουμε με τις πισίνες.

Το χωροταξικό χάος δεν είναι τεχνική λεπτομέρεια. Βλάπτει τον τουρισμό γιατί υπονομεύει το προϊόν του. Καταστρέφει αυτό που πουλάει. Φθείρει την εμπειρία. Ακριβαίνει τη ζωή των κατοίκων. Πιέζει υποδομές που δεν αναβαθμίζονται. Και μετατρέπει το νησί σε εργοτάξιο με θέα. Αν θέλουμε να μιλάμε σοβαρά για τουρισμό, πρέπει να κάνουμε το βαρετό. Ειδικά Χωροταξικά Πλαίσια ανά νησί. Με φέρουσα ικανότητα, με αυστηρή συγκέντρωση δόμησης εντός ορίων, με πραγματικούς ελέγχους, όχι τυχαίο 30%, με στελέχωση υπηρεσιών, με καθαρές αρμοδιότητες. Αλλιώς θα συνεχίσουμε να ανακαλύπτουμε «κορυφές του παγόβουνου» και να χάνουμε τον... πάγο. Μαζί και το Αιγαίο, που θεωρούμε δεδομένο και ανεξάντλητο.