Μιχάλης Στούκας

Τον τελευταίο καιρό παρατηρώ μια στροφή των Ελλήνων και των Ελληνίδων προς τη μελέτη ιστορικών άρθρων και της Ιστορίας γενικότερα. Δεν είναι μόνο το protothema.gr, που πρώτο καθιέρωσε τη δημοσίευση ιστορικών άρθρων και τα υπόλοιπα μεγάλα σάιτ που ακολούθησαν, αλλά και μικρότερα σάιτ και φυσικά πολλά ΜΜΕ, που πλέον φροντίζουν να έχουν εκπομπές ή άρθρα (τα έντυπα) για ιστορικά θέματα.

Πρόκειται για κάτι πραγματικά πολύ ενθαρρυντικό. Σημαντική συμβολή έχουν σε αυτό νεότεροι ιστορικοί και ερευνητές, με βιβλία για «σκοτεινές» μέχρι πριν λίγα χρόνια εποχές, ακόμα και μεταπτυχιακοί φοιτητές με τις εργασίες τους, ορισμένες από τις οποίες φέρνουν στο φως άκρως ενδιαφέρουσες πληροφορίες.

Δυστυχώς, οι γνώσεις που παρέχουν τα σχολικά βιβλία Ιστορίας στη χώρα μας είναι περιορισμένες. Σπάνια οι εκπαιδευτικοί θα ξεφύγουν από τα πλαίσια των βιβλίων, ενώ ακόμα πιο σπάνια κάποια παιδιά θα ενδιαφερθούν περισσότερο για την Ιστορία. Βέβαια, το ίδιο συμβαίνει και με σχεδόν όλα τα υπόλοιπα μαθήματα… Αυτό είναι μια άλλη, πονεμένη ...ιστορία.

Έστω πάντως και με κάποια καθυστέρηση, πολλοί και πολλές αρχίζουν να ασχολούνται ενδελεχώς με την Ιστορία όπως παρατηρώ από την ανταπόκριση των σχετικών άρθρων στο protothema.gr, αλλά και από τα σόσιαλ μίντια, όπου διεξάγεται ιδιαίτερα για τα άρθρα που αφορούν τις σχέσεις μας με τις γειτονικές χώρες, ένας πραγματικά «ακήρυχτος πόλεμος» στα σχόλια. Να αναφέρω και μια προσωπική εμπειρία. Ένα σάιτ, όχι πολύ γνωστό, αλλά με βαρύγδουπο όνομα, κάτι σχετικό με φιλοσοφία, είχε αντιγράψει άρθρο μου για το πόσοι ήταν οι Έλληνες στη Μ. Ασία το 1920, χωρίς αναφορά του ονόματός μου και με πηγή: protothema.gr (ανενεργό λινκ). Ζήτησα, ευγενέστατα, να ενεργοποιηθεί ο σύνδεσμος, αναφέροντας ότι είμαι ο συγγραφέας του άρθρου. Δεν συγκινήθηκε κάποιος, εκτός από έναν Τούρκο (!) που μου απάντησε: «Δεν μας τα λες καλά φίλε». Για να μπορέσω να τα λέω, έστω και άσχημα, δεν έδωσα συνέχεια στη διαδικτυακή συνομιλία και την αναπάντεχη απάντηση που έλαβα.

Ας επιστρέψουμε τώρα στο κεφάλαιο Ιστορία. Με αφορμή την, πραγματικά πολυσυζητημένη, ταινία του Γιάννη Σμαραγδή για τον Ιωάννη Καποδίστρια (που ειρήσθω εν παρόδω έχει ξεπεράσει τα 760.000 εισιτήρια), άνθρωποι που αγνοούσαν στοιχειώδη στοιχεία για τον Κυβερνήτη έμαθαν, τουλάχιστον τα βασικά πράγματα γι’ αυτόν. Πριν την προβολή της ταινίας, αλλά και στη συνέχεια, ειδικοί και λιγότερο ειδικοί διασταύρωναν τα ξίφη τους σε διάφορα ΜΜΕ. Κάποιοι που παρακολούθησαν την ταινία μιλούσαν απαξιωτικά γι’ αυτήν, άλλοι δάκρυζαν και χειροκροτούσαν μέσα στις αίθουσες, σχετικοί και μη, αποθέωναν τον Σμαραγδή ή τον «σταύρωναν».

Εκείνο που έχει σημασία, κατά τη γνώμη μου, είναι ότι παρά τις ατέλειες (και αφέλειες ενίοτε…) η ταινία έφερε σχεδόν 800.000 Ελληνίδες και Έλληνες στους κινηματογράφους και σίγουρα τους έμαθε πράγματα που αγνοούσαν για τον Καποδίστρια. Όπως έχω τονίσει και σε παλαιότερα άρθρα, το ελληνικό κράτος δεν χρηματοδοτεί ταινίες με ιστορικό περιεχόμενο. Είναι βέβαια και κοστοβόρες, αλλά η χρηματοδότηση περιορίζεται σε (θολο)κουλτουριάρικες ταινίες και σε μέτρια τηλεοπτικά σίριαλ. Ως αποτέλεσμα, έρχονται ξένες κινηματογραφικές παραγωγές, με μαύρη Κλεοπάτρα, μαύρη Ωραία Ελένη, όπως φημολογείται, σφαγέα Μέγα Αλέξανδρο, με πολύ «στενές σχέσεις» με τον Ηφαιστίωνα κ.ά. Όσο για την έρευνα στον τομέα της Ιστορίας περιορίζεται απλά στη βούληση και την οικονομική δυνατότητα των μη κρατικών φορέων και των εκδοτών, καθώς το κράτος απουσιάζει.

Κυρίες και κύριοι, αν δεν γράψουμε εμείς οι Έλληνες την ιστορία του τόπου μας, όπως είναι στην πραγματικότητα, θα την γράψουν οι ξένοι όπως θέλουν αυτοί. Δεν είμαστε μόνοι μας στη Γη και μάλιστα έχουμε και κακούς γείτονες που οικειοποιούνται καθετί ελληνικό. Οι Αλβανοί, που ούτε καν με τους Ιλλυριούς έχουν σχέση εμφανίζουν ως δικά τους όλα τα ευρήματα στη Βόρειο Ήπειρο και ανάγουν τα ονόματα θεών και ηρώων της αρχαίας Ελλάδας, με κάποιες φαιδρές υποθέσεις και συσχετισμούς που κάνουν, σε αλβανικά. Θεωρούν φυσικά ότι και ο Μέγας Αλέξανδρος ήταν Αλβανός, στερώντας έτσι το μονοπώλιο στην απάτη που είχαν για χρόνια οι Σκοπιανοί. Και οι Τούρκοι, με τη "γαλάζια πατρίδα" αναφέρουν ότι οι πρόγονοί τους κατοικούσαν πριν χιλιάδες χρόνια στη Μικρά Ασία, ονειρεύονται αυτοκρατορίες κ.λπ. Αν η Ελλάδα δεν προβάλλει, με ατράνταχτες αποδείξεις, την αλήθεια, οι υπόλοιποι θα αλωνίζουν διεθνώς…

Ναι, υπάρχουν στιγμές της Ιστορίας μας για τις οποίες δεν είμαστε καθόλου περήφανοι. Πρόσφατες περιπτώσεις; Ο εθνικός διχασμός και η μικρασιατική καταστροφή, ο εμφύλιος πόλεμος, η χούντα, η τουρκική εισβολή στην Κύπρο κ.ά. Σίγουρα κάποιοι θα στεναχωρηθούν, κάποιοι θα ενοχληθούν, άλλοι θα πουν «μην τα σκαλίζετε αυτά τώρα» κ.ά. Καμία επιστήμη όμως δεν μπορεί να γράφεται α λα καρτ. Με ενοχλεί το χ σημείο, το προσπερνώ. Η Ιστορία είναι καθρέφτης της ίδιας της ζωής. Δεν είναι γεμάτη μόνο από χαρές, αλλά και από λύπες. Τις ζούμε και πηγαίνουμε παρακάτω. Ακόμα και από δυσάρεστα γεγονότα, μπορούμε να γίνουμε πιο δυνατοί. Δεν νομίζω ότι υπάρχει άνθρωπος που δεν έχει διδαχθεί από τα λάθη του. Έστω κι αν τα πλήρωσε, έστω και αν τα ξανακάνει.

Ο σκοπός όσων επιστημόνων(να επαναλάβω ότι ποτέ δεν ισχυρίστηκα ότι είμαι ιστορικός) δεν μελετούν «ενοχλητικές» περιόδους της νεότερης ελληνικής ιστορίας, δεν είναι να αρχίσουν εκ νέου οι εμφύλιες συγκρούσεις, αλλά να έρθουν στο φως άγνωστα γεγονότα και να μην επαναλάβουμε τα λάθη του παρελθόντος. Σίγουρα, κάποιοι ενοχλούνται, αλλά οτιδήποτε είναι αποδεδειγμένο και ατράνταχτα τεκμηριωμένο πρέπει να το δεχτούμε. Δυστυχώς, οι αυτόπτες μάρτυρες σημαντικών γεγονότων της νεότερης ελληνικής ιστορίας είναι ελάχιστοι πλέον. Η πρόσβαση σε αρχεία δεν είναι πάντα εφικτή. Υπάρχουν έγγραφα, τα οποία παραμένουν απόρρητα. Η διασταύρωση των στοιχείων, κι αυτή κάποιες φορές, δεν μπορεί να γίνει. Ακόμα και για τον αριθμό των θυμάτων μιας μάχης υπάρχουν διάφορες εκδοχές. Κάθε φορά που ανατρέχουμε σ’ ένα βιβλίο ανακύπτουν ερωτήματα ή έρχονται στην επιφάνεια καινούρια πράγματα.

Στην τραγωδία «Αντιόπη» του Ευριπίδη, που παρουσιάστηκε γύρω στο 410 π.Χ. υπάρχει η φράση: «Όλβιος όστις ιστορίας έσχε(ν) μάθησιν» («Ευτυχισμένος είναι όποιος απέκτησε γνώση της ιστορίας»). Από την "Αντιόπη" σώθηκαν λίγα αποσπάσματα. Και φυσικά, σχεδόν 2.500 χρόνια μετά η φράση αυτή παραμένει επίκαιρη και αποτελεί διαχρονικό δείγμα σοφίας. Αν κάποιοι, για δικούς τους λόγους δεν θέλουν να μάθουν περισσότερα για το πλούσιο παρελθόν του τόπου τους είναι αναφαίρετο δικαίωμά τους. Αν κάποιοι άλλοι θεωρούν ότι τα πράγματα δεν είναι έτσι όπως αποδεικνύεται σήμερα, αλλά όπως τα ξέρουν εκείνοι, αποτελεί επίσης δικαίωμά τους. Γράφουν κάποιοι, άλλα μας ενδιαφέρουν: η ακρίβεια, τα Τέμπη, ο ΟΠΕΚΕΠΕ, τα διάφορα άλλα σκάνδαλα κ.λπ. Αφήστε την Ιστορία, να πάμε παρακάτω. Μα έτσι κι αλλιώς, «τα πάντα ρει» είτε αφήνοντας την Ιστορία, είτε όχι. Η ζωή προχωρά. Η γνώση όμως είναι δύναμη. Και μόνο μέσα από αυτή μπορούμε να γίνουμε καλύτεροι. Αν αφήσουμε την Ελληνική Ιστορία στην άκρη, όπως βλέπουμε, υπάρχουν πολλοί πρόθυμοι καλοθελητές να την οικειοποιηθούν-καπηλευτούν ή να την παραποιήσουν προς το εκάστοτε συμφέρον τους…

Η Ελλάδα υπάρχει εδώ και χιλιάδες χρόνια, παρά τις αμέτρητες επιδρομές που έχει δεχθεί, παρά τις εμφύλιες διαμάχες, παρά τις προδοσίες και τις αδικίες κι από τους ίδιους τους κατά καιρούς συμμάχους της. Ο στρουθοκαμηλισμός και η αποφυγή αναφοράς σε κακές στιγμές του παρελθόντος, δεν λύνουν κανένα πρόβλημα. Αντίθετα, πρέπει να μας παραδειγματίζουν, να μας κάνουν ακόμα πιο δυνατούς και να μας βοηθούν να πάρουμε τις σωστές αποφάσεις στο μέλλον. Γιατί δεν είναι μόνο όλβιος, αλλά και ισχυρός, όποιος έχει γνώση της Ιστορίας του…