Γ. Χ. Παπαγεωργίου

Η πρόεδρος της Κομισιόν Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν υπερθεμάτισε σε πολεμική ρητορική προαναγγέλλοντας μάλιστα και γρήγορη ήττα της Μόσχας, η οποία βέβαια ουδέποτε ήταν στον ορίζοντα.

Σήμερα το τοπίο έχει γυρίσει ανάποδα, καθώς η κυβέρνηση των ΗΠΑ υπό τον πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ εμφανίζεται πλέον με νέο δόγμα και νέα στρατηγική για τις σχέσεις με την Ευρώπη, ενώ προαναγγέλλει συμφωνία με τη Ρωσία για την Ουκρανία και ξεκινά διαπραγματεύσεις ερήμην της Ευρώπης.

Οι Ευρωπαίοι δηλώνουν σοκαρισμένοι και στην πραγματικότητα ακόμη δεν έχουν καταλάβει τι ακριβώς συμβαίνει. Είναι φανερό ότι οι κινήσεις είναι σπασμωδικές. Ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν, μετά την απαξιωτική για τους Ευρωπαίους ηγέτες ομιλία του Αμερικανού αντιπροέδρου Τζέι Ντι Βανς, συγκάλεσε Σύνοδο Κορυφής μόνο ορισμένων επιλεγμένων χωρών την περασμένη εβδομάδα.

Πέραν του γεγονότος ότι οι ηγέτες που προσκλήθηκαν είναι εξαιρετικά αποδυναμωμένοι πολιτικά, η κίνηση αναδεικνύει και τα διχαστικά ρεφλέξ από τα οποία κατατρύχεται η Ευρώπη. Αντί να συγκροτήσει το μέτωπο αντι-Τραμπ, όπως προφανώς επιχειρούσε, ο Μακρόν με τις επιλεκτικές προσκλήσεις δυσαρέστησε -και δικαίως- τις υπόλοιπες χώρες. Στην πραγματικότητα, οι ευρωπαϊκές ηγεσίες είναι διχασμένες απέναντι στον «οδοστρωτήρα» Τραμπ, με ορισμένες κυβερνήσεις να προσβλέπουν σε απευθείας προνομιακή επαφή με τον Λευκό Οίκο.

Αλλά και οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι η κοινή γνώμη στην Ευρώπη στρέφεται όχι μόνο προς τα δεξιά, αλλά και προς τη ρητορική και τις αξίες που εκφράζει ο Τραμπ. Φαίνεται μάλιστα ότι η τάση αυτή θα επιβεβαιωθεί στις γερμανικές εκλογές, όπου οι δημοσκοπήσεις φέρνουν πρώτους τους Χριστιανοδημοκράτες και δεύτερο το ακροδεξιό AfD.

Οι εξελίξεις αυτές δεν θα έπρεπε να εκπλήσσουν τις ευρωπαϊκές ηγεσίες, διότι στην πραγματικότητα είναι εκείνες που τις προκάλεσαν.
Οι Ευρωπαίοι πολίτες νιώθουν απογοήτευση από τις ηγεσίες, αλλά και από την Κομισιόν, όπου η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν παρά τις αποτυχίες της επιβραβεύτηκε με δεύτερη θητεία.

Τρία χρόνια πολέμου, ενεργειακής κρίσης και πληθωρισμού έχουν δυσαρεστήσει τους πολίτες - και αυτό το εκφράζουν με την ψήφο τους. Ακόμα κι αν ο Τραμπ προωθεί το τέλος του πολέμου στην Ουκρανία και την προσέγγιση με τη Ρωσία για τελείως διαφορετικούς, δικούς του λόγους, το μήνυμα δεν παύει να βρίσκει ευήκοα ώτα στην Ευρώπη.

Υπάρχουν βέβαια ορισμένες εμφανείς αντιφάσεις σε όσα συμβαίνουν.

Εχει γίνει πλέον ξεκάθαρο ότι τα συμφέροντα των ΗΠΑ και της Ε.Ε. δεν ταυτίζονται.

Από την έναρξη του πολέμου στην Ουκρανία μέχρι σήμερα η Ευρώπη έχασε το φθηνό ρωσικό αέριο και το υποκατέστησε με ακριβότερο υγροποιημένο φυσικό αέριο LNG, ενώ δαπάνησε δεκάδες δισεκατομμύρια ευρώ σε πολεμικό υλικό, το μεγαλύτερο μέρος του οποίου καλύφθηκε από Αμερικανούς προμηθευτές. Η ευρωπαϊκή οικονομία σέρνεται τα τρία τελευταία χρόνια, η Γερμανία καταρρέει, οι τιμές της ενέργειας είναι τριπλάσιες στη Γηραιά Ηπειρο σε σχέση με τις ΗΠΑ, ενώ η αμερικανική οικονομία αναπτύσσεται σταθερά και γοργά.

Αλλά και οι βαθύτερες αιτίες του πολέμου στην Ουκρανία ανάγονται στην πολιτική επέκτασης του ΝΑΤΟ προς τα ανατολικά, την οποία προώθησαν τη δεκαετία του 2000 τα «γεράκια» της Ουάσινγκτον.

Η διάσταση συμφερόντων μεταξύ ΗΠΑ και Ε.Ε. προϋπήρχε και η σχέση ήταν πάντα ετεροβαρής αλλά πιο ισορροπημένη.

Ο Τραμπ αλλάζει ριζικά τη στρατηγική της Ουάσινγκτον με σκοπό, όπως φαίνεται, να αποσύρει τη χώρα του από τον ρόλο του παγκόσμιου χωροφύλακα και να την αναδείξει σε ηγεμονική δύναμη σε μια πιο περιορισμένη γεωγραφικά ζώνη επιρροής. Στην αμερικανική ζώνη επιρροής περιλαμβάνονται το Μεξικό, ο Καναδάς, αλλά και η Ευρώπη, η οποία όμως από ισότιμος διατλαντικός εταίρος αντιμετωπίζεται πλέον ως υποτελής, ως βασάλος, στην καλύτερη περίπτωση ως ένα πιόνι στη σκακιέρα και όχι ως ένας γεωπολιτικός παίκτης.

Οι διαπραγματεύσεις Τραμπ και Πούτιν για την Ουκρανία αποτελούν ήδη μια πρώτη ήττα της Ευρώπης, ενώ στην πραγματικότητα δεν αφορούν μόνο τη λήξη του πολέμου, αλλά είναι και ένα πρώτο βήμα για τη μοιρασιά των ζωνών επιρροής - και βέβαια των ενεργειακών πόρων του πλανήτη.

Η Ε.Ε. δεν έχει επιλογές. Σε κάθε περίπτωση θα πρέπει να λειτουργήσει αντανακλαστικά ένας ευρωπαϊκός εθνικισμός γιατί είναι θέμα επιβίωσης.

Η σωστή πλευρά της Ιστορίας δεν είναι με τις ΗΠΑ ή με τη Ρωσία, αλλά με την Ευρώπη, η οποία όμως πρέπει να δράσει προτού διαλυθεί.