Δημήτρης Παγαδάκης

Η λέξη φαντάζει καθαρή, σχεδόν ηθική Πλάθει μια σκηνή οργάνωσης και εντιμότητας μέσα σε ένα θέατρο σύγχυσης και πελατειακότητας. Δείχνει πολιτική τάξη και θεσμική υγεία. Αλλά η προσέγγιση της δεν εγγυάται αρμονία. Αυτή προϋποθέτει σαφήνεια, τεκμηρίωση και αποτελεσματική δράση.

Η αλήθεια είναι ότι η σύμπτωση του αξιώματος του βουλευτή και του υπουργού στο ίδιο πρόσωπο προκαλεί δυσλειτουργίες στο κοινοβουλευτικό σύστημα. Η εισήγηση του πρωθυπουργού για το διαχωρισμό των δυο ιδιοτήτων είναι σαφής. Υπερασπίζεται τη διάκριση που προβλέπει το Σύνταγμα.

Άλλο νομοθετική κι άλλο εκτελεστική εξουσία. Άλλο βουλευτής και άλλο υπουργός. Το ίδιο εκλεγμένο πρόσωπο ή θα εκπροσωπεί το πολίτη ή θα κυβερνά. Ή θα νομοθετεί και θα ελέγχει ή θα διοικεί και θα αποφασίζει.

Με δυο λόγια δεν χωράνε δυο καρπούζια κάτω από την ίδια μασχάλη. Δεν αντέχουν να συνυπάρχουν δύο ρόλοι στο ίδιο σώμα. Η απάλειψη της διαχρονικής αυτής διφυούς υπόστασης κρίνεται ότι ενισχύει τις διαδικασίες αντιπροσωπευτικότητας, διαφάνειας και αξιοκρατίας. Προάγει την λογοδοσία των πολιτικών στη Βουλή και απέναντι στον λαό.

Μόνο που ο διάβολος κρύβεται στις λεπτομέρειες. Όσο τολμηρή, αποδεκτή και χρήσιμη είναι η συγκεκριμένη ρύθμιση η εφαρμογή της πρωτοβουλίας κρύβει τεχνικές περιπλοκές. Στις οποίες χωράει κουβέντα και ερμηνείες.

Εξάλλου ένας υπουργός σχεδόν πάντα προέρχεται από την ίδια πολιτική δεξαμενή του κυβερνώντος κόμματος. Έχει υπάρξει βουλευτής ή θα ξαναγίνει. Οι σχέσεις, οι υποχρεώσεις και οι εξαρτήσεις του δεν εξαφανίζονται με την αλλαγή ιδιότητας.

Κουβαλάει τους σταυρούς προτίμησης μιας περιφέρειας και τη μικρή γεωγραφία των προσδοκιών της. Έχει διασχίζει βουνά, λαγκάδια και πλατείες, σφίξει χέρια πόρτα πόρτα , υποσχεθεί, βραχνιάσει, ιδρώσει και ξοδευτεί για την έδρα στη Βουλή.

Επωμίζεται, ακόμη, τους κομματάρχες και το πελατειακό του μηχανισμό που φροντίζουν για βολέματα, χάρες, διευκολύνσεις των ψηφοφόρων του. Τα λεγόμενα ρουσφέτια. Ωστόσο για να εξαργυρώσει την υπεροχή της δημοφιλίας του και να επιλεχτεί πλέον για υπουργός πρέπει αποποιηθεί τη βουλευτική ασυλία. Για όσο διάστημα θα διαρκέσει η θητεία του.

Οφείλει επί πλέον να παραδώσει την έδρα του στο επιλαχόντα του κομματικού ψηφοδελτίου. Ο όποιος είναι συνήθως ο επικρατέστερος ενδοπαραταξιακά τοπικός ανταγωνιστής του. Αναπόφευκτα εκείνος ενισχύει σταυροθηρικά τη θέση του στις επόμενες εκλογές απέναντι στον συντοπίτη του υπουργό.

Δεδομένου, υποτίθεται, ότι ο τελευταίος δεν κάνει πλέον εξυπηρετήσεις αποφορτισμένος από την πίεση όσων τον εξέλεξαν βουλευτή. Άρα οι «ανυπεράσπιστοι» ψηφοφόροι του σπεύδουν αναγκαστικά για συνδρομή στον αντικαταστάτη τον όποιο οι ίδιοι δεν προτίμησαν στις κάλπες για το αξίωμα.

Ο τραγέλαφος τείνει στο αλαλούμ, από τη στιγμή που ο υπουργός ανασχηματίζεται ή αποπέμπεται από το κυβερνητικό σχήμα. Επιστρέφει τότε στα βουλευτικά του καθήκοντα καθώς η πολιτική του διαδρομή δεν τερματίζεται μετά την αποχώρησή από το υπουργικό αξίωμα. Αναγκαστικά ο αναπληρωτής του ως προσωρινός βουλευτής γυρίζει στη επισφαλή κατάταξη του επιλαχόντα.

Στο μεσοδιάστημα η σύνθεση της Βουλής ενδέχεται να αλλοιωθεί Μπορεί ακόμη να περιορίζει και την άσκηση κοινοβουλευτικού ελέγχου. Πώς, ας πούμε, να εξετάσει εξονυχιστικά τη διαχείριση ή να ψηφίσει πρόταση μομφής κατά υπουργού που τα έχει κάνει μαντάρα ο ιδιοτελώς σκεπτόμενος αντικαταστατής του;

Πόσο μάλλον όταν ισχύει η κομματική πειθαρχία, ενώ η παύση ή η παραίτησή του τον επαναφέρει στη Βουλή και ο εφεδρικός βουλευτής χάνει το πόστο του. Χώρια που ο κρατικός κορβανάς θα πρέπει να εξυπηρετεί οικονομικά τόσο τα πολυπληθή υπουργικά σχήματα από πρώην βουλευτές, όσο και τους αντίστοιχους αναπληρωτές τους.

Λογικά ο ευσυνείδητος καθημερινός πολίτης διερωτάται γιατί το παράδειγμα του αυστηρού ασυμβίβαστου που ισχύει σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες δεν μπορεί να εφαρμοστεί και εδώ; Ασφαλώς και μπορεί.

Αρκεί το πολιτικό σύστημα της χώρας να το επιθυμεί ειλικρινά. Δεν είναι και το ευκολότερο. Γιατί πέρα από το θεσμικό πολιτικό φίλτρο είναι απαραίτητο και ένα ηλεκτροσόκ σε παρωχημένες αντιλήψεις και πάγιες αντιδράσεις.

Παρόμοιες εξαγγελίες είχαν κάνει στο παρελθόν και ο Γιώργος Παπανδρέου και ο Αντώνης Σαμαράς. Πέρασαν ντούκου. Έμειναν μετέωρες σε μια μακροχρόνια γκρίζα ζώνη. Αιχμαλωτίστηκαν στην ομίχλη ξεπερασμένων συμφεροντολογικών κλίσε και εξατμίστηκαν στο διάβα του χρόνου.

Απαιτείται, επομένως, ανασυγκρότηση των κομμάτων για να ανταποκριθούν σε καινούργια εκλογικά συστήματα και πιθανή αλλαγή του αριθμού των βουλευτών. Επιβάλλεται αλλαγή της νοοτροπίας του εκλογικού σώματος που θεωρεί το ρουσφέτι κανονικότητα. Όχι αδικαιολόγητα.

Κυρίως, όμως, χρειάζεται γνησία μεταρρυθμιστική γενναιότητα για να μπει φρένο σε παλαιοκομματικές πρακτικές. Πράγμα που δεν επιτυγχάνεται με μεσοβέζικες και αποσπασματικές συνταγές που θέλουν και τη πίτα ολόκληρη και το σκύλο χορτάτο. Ειδικότερα με αυτό το εκ περιτροπής ροτέισιον βουλευτών και υπουργών.