Γιατί δεν ελευθερώνεται ο Πολάνσκι;

«Ελευθερώστε τον Πολάνσκι» έγραφαν τα μεγάλα πανό στην κεντρική είσοδο του σινεμά της Ζυρίχης την περασμένη θυμίζοντας τα παλιά συνθήματα από κόμικ του Λούκι Λουκ. Και σίγουρα η υπόθεση του διάσημου σκηνοθέτη Ρομάν Πολάνσκι διαθέτει πολλά στοιχεία καλοστημένου γουέστερν: μπόλικους αστυνομικούς, αμετακίνητους δικαστές και έναν υποψήφιο για πυροβολισμό «Πιανίστα».

Η σταδιακή μάλιστα μεταμόρφωση της υπόθεσης σε διπλωματικό θρίλερ την καθιστά ακόμη πιο ενδιαφέρουσα με την Αμερική να συνεργάζεται άψογα με την Ελβετία για την σύλληψη και την παράδοξη ταύτιση των μέχρι πρότινος αντιπάλων Γαλλίας και Ελβετίας στην αντίπερα όχθη. Κανείς δεν ξέρει ακριβώς τι πρόκειται να συμβεί σε αυτό το πολύκροτο θρίλερ το οποίο φέρνει στο φως παλιές πολιτικές αμαρτίες και διπλωματικές συγκρούσεις χρόνων. Γιατί η αλήθεια είναι ότι η ανάσυρση ενός τόσο παλιού αδικήματος-όσο  σοβαρού κι αν είναι- που διεπράχθη πριν από 31 χρόνια και μάλιστα στην καρδιά της Ευρώπης μόνο τυχαία δεν μπορεί να είναι.

 Όλοι μιλούν για μια καλοστημένη αφορμή που ακονίζει εκ νέου τα διπλωματικά μαχαίρια ανάμεσα στους ευρωπαϊκούς εταίρους και την πιο «ουδέτερη» Ελβετία αλλά και την περίεργη σχέση τους με την Αμερική. Αρκεί κανείς να σκεφτεί ότι η αφορμή για τον πρώτο παγκόσμιο πόλεμο που αιματοκύλισε την Ευρώπη ήταν ο διάδοχος Φερδινάνδος για να καταλάβει ότι η σύλληψη Πολάνσκι είναι απλώς η αφορμή για να έρθουν στην επιφάνεια άλλες πιο πολιτικές παράπλευροι και διπλωματικές συγκρούσεις . 

Όλα ξεκίνησαν το Σάββατο 26 Σεπτεμβρίου όταν ο 76χρονος Πολάνσκι κατεβαίνοντας από το αεροπλάνο με κατεύθυνση την αίθουσα του κορυφαίου κινηματογραφικού φεστιβάλ της Ζυρίχης όπου αναμένετο προ πολλού η βράβευση του, άκουσε να του ανακοινώνουν τη σύλληψη του για έξι σοβαρότατα αδικήματα- μεταξύ άλλων για «σοδομισμό» και «βιασμό ανηλίκου» .

Οι χειροπέδες στα χέρια του διάσημου σκηνοθέτη ήταν ίσως ο συμβολισμός ενός τέλους σε ένα παιχνίδι σκύλου με τη γάτα που κράτησε για χρόνια ανάμεσα στον ίδιο και στην αμερικανική δικαιοσύνη. Δύσκολα, ωστόσο, μπορεί κανείς να πιστέψει ότι η Αμερική αδυνατούσε τόσο καιρό να συλλάβει έναν διάσημο που αλώνιζε ελεύθερος τα κράτη της Ευρώπης και πηγαινοερχόταν στην Ελβετία για διακοπές διατηρώντας μόνιμο εξοχικό στο Γκστάαντ. Το πιθανότερο σενάριο που κρύβεται πίσω από τη σύλληψη Πολάνσκι κάνει λόγο για πειθήνια υποταγή της Ελβετίας στα κελεύσματα της Αμερικής ύστερα από το σκάνδαλο της UBS που φάνηκε να υποθάλπτει Αμερικανούς πολίτες σε φοροδιαφυγή. Η αποκάλυψη του σκανδάλου είχε οδηγήσει σε ένταση τις διπλωματικές σχέσεις των δυο χωρών όταν υπάλληλος της UBS παραδέχτηκε ότι ενθάρρυνε τους Αμερικανούς πελάτες του να «τοποθετήσουν χρήμα σε ρευστό και άλλα αντικείμενα αξίας σε θυρίδες στην Ελβετία ή να αγοράσουν κοσμήματα, έργα τέχνης και αντικείμενα πολυτελείας, χρησιμοποιώντας χρήματα από τους λογαριασμούς τους, όταν ταξίδευαν έξω από τις ΗΠΑ».

Ο υπάλληλος Μπίρκενφελντ είχε παραδεχτεί τότε ήταν βασικός υπεύθυνος για την αποσιώπηση στοιχείων προς τις ΗΠΑ και η πολύκροτη υπόθεση της  USB απειλούσε σοβαρά να φέρει Αμερική και Ελβετία σε απόλυτη ρήξη. Η υπόθεση κατέληξε μόλις πρόσφατα σε εξωδικαστικό συμβιβασμό ανάμεσα στην Αμερική και τη UBS με την παροχή σχετικών εγγυήσεων από την ίδια την ελβετική κυβέρνηση που έβλεπε το τραπεζικό της σύστημα να απειλείται με πραγματική κατάρρευση. Οπότε είναι λογικό-υποστηρίζουν κάποιοι-έκτοτε οι Ελβετοί να συναινούν αναντίρρητα  στις αμερικανικές εντολές αποφασίζοντας να εκδίδουν όποια ονόματα τους ζητούνται και για υποθέσεις άσχετες με την USB.

 Έτσι το καλολουστραρημένο πρόσωπο του Πολάνσκι φάνηκε να προσφέρει την καλύτερη αφορμή για τους Ελβετούς για να δείξουν την αγαστή συνεργασία με τις αρχές των ΗΠΑ και να προβούν σε ένα από τα πιο διάσημα «kiss and tell» στη σύγχρονη ιστορία. Με συνεπαγόμενο αποτέλεσμα από το βάθρο του τιμώμενου καλεσμένου και βραβευμένου με το έπαθλο του ύψιστου πολιτιστικού θεσμού της χώρας ο Πολάνσκι να βρεθεί στην καρέκλα του καταδίκου. Η Γαλλία δεν δίστασε λεπτό να παρέμβει δυναμικά θέτοντας θέμα σύλληψης Γάλλου πολίτη καθώς ο Πολάνσκι χαίρει γαλλικής υπηκοότητας συμπαρασύροντας και πλήθος Γάλλων υποστηρικτών.

Ο Υπουργός εξωτερικών της Γαλλίας καταδίκασε τη σύλληψη ρίχνοντας την ευθύνη στους Ελβετούς κλείνοντας διπλωματικά το μάτι για πιθανή σύγκρουση δηλώνοντας χαρακτηριστικά ότι: «είναι πράγματι δυσάρεστο η σύλληψη ενός τόσο επιφανούς προσώπου να πραγματοποιείται σε μια χώρα όπου ο ίδιος χαίρει τόσο τεράστιας εκτίμησης-είναι πραγματικά δυσάρεστο». Στο ίδιο μήκος κύματος κινήθηκε και ο Γάλλος Υπουργός Πολιτισμού Φρεντερίκ Μιττεράν λέγοντας πώς «είναι πραγματικά παράλογο να τον ρίχνουν στα λιοντάρια για μια τόσο παλιά υπόθεση».

Κι όλοι καταλαβαίνουν ότι στην υπόθεση αυτή τα λιοντάρια είναι οι ίδιοι οι Αμερικανοί: ποτέ οι Γάλλοι δεν είχαν την καλύτερη σχέση σε επίπεδο συνεργασίας με το θείο Σαμ, ειδικά όσον αφορά την έκδοση διεθνούς εντάλματος και την απόδοση δικαιοσύνης για ηθικού αδικήματα. Οι Γάλλοι ανέκαθεν καταδίκαζαν τον πουριτανισμό των Αμερικανών ενώ είναι γνωστή η δηκτική τους στάση στην υπόθεση Μπιλ Κλίντον. Από την άλλη οι Αμερικανοί επισύρουν στους Γάλλους κατηγορίες για υπόθαλψη μιας σειράς εγκληματιών ενώ με αφορμή την υπόθεση Πολάνσκι σε αρκετά κείμενα τους δεν δίστασαν να επικαλεστούν το ρόλο των Γάλλων κατά το Β’Παγκόσμιο Πόλεμο. Ωστόσο αξιοπερίεργη είναι η διπλωματική παρέμβαση μιας ακραιφνώς φιλαμερικανικής χώρας, της Πολωνίας-πολλοί είχαν κατηγορήσει τους πρώην απαράτσικ Πολωνούς ως νυν υποστηρικτές των Αμερικανών-η οποία έδειξε ξαφνικά να συντάσσεται με τη Γαλλία και να επιστρατεύει τον «σεφ» της διπλωματίας Πολωνό Radoslaw Sikorski σε ρόλο διαμεσολαβητή.

 Η Πολωνία δεν δίστασε να δηλώσει έτοιμη να ζητήσει από κοινού με τη Γαλλία με την απελευθέρωση του Πολάνσκι υπερασπιζόμενη έτσι τον Πολωνό-επίσης-υπήκοο Ρομάν. Η ξαφνική μετατόπιση της Πολωνίας καταδεικνύει προφανώς έναν νέο τρόπο συνεργασίας ανάμεσα στις δυο ευρωπαϊκές χώρες και την «ηπειρωτική» μετατόπιση της «σιδηράς κυρίας» του πρώην ανατολικού μπλοκ. Ανεξάρτητα πάντως από τις ενωμένες αντιδράσεις,  η Αμερική δείχνει ανένδοτη στην απόφαση της να καταδικάσει τον αγαπημένο των Ευρωπαίων Πολάνσκι, μια απόφαση στην οποία λέγεται συντέλεσε το πολύ δημοφιλές στην Ευρώπη ντοκιμαντέρ για τον Πολάνσκι της Μαρίνας Ζίμοβιτς «Wanted & Desired” .

Σύμφωνα με την ντοκιμαντερίστικη εκδοχή οι δικαστές και τα ατοπήματα τους είχαν μεγάλο μερίδιο ευθύνης στην εξέλιξη της υπόθεσης του βιασμού και δεν προσέφεραν στον σκηνοθέτη τη δυνατότητα «δίκαιας δίκης». Η επικείμενη μάλιστα προβολή της ταινίας στις αίθουσες μόνο θετικά δεν επέδρασε στην υπόθεση και φαίνεται να έπαιξε το δικό της καταλυτικό ρόλο στις πρόσφατες εξελίξεις κάνοντας ακόμη πιο έξαλλους τους Αμερικανούς δικαστές. Όσο για τον ίδιο τον Πολάνσκι τα πράγματα μόνο ρόδινα δεν φαίνονται να είναι: το πεσμένο άγαλμα της Ελευθερίας στη λασπωμένη τσίγκινη στέγη στην ταινία «Φράντικ» δείχνει καλά τη γνώμη που έτρεφε ανέκαθεν ο Πολάνσκι για την χώρα του και τα ιδανικά της. Και το σίγουρο είναι ότι ο ίδιος έχει πικρά και μεγάλη εμπειρία από το πόσο καλά αντιγράφει η τέχνη τη ζωή του: καθώς φαίνεται η δολοφονία της γυναίκας του-πιστή αντιγραφή του «μωρού της Ροζμαρί» ήταν μόνο η αρχή-το θέμα είναι να δούμε αν η σημερινή σύλληψη του σημαίνει απλώς το τέλος.