Οι «πορτοφολάδες» των παραλιών: Γιατί οι γλάροι είναι τόσο επιτυχημένοι κλέφτες φαγητού, το απλό κόλπο που τους κρατά μακριά

Καθισμένοι κάτω από τον ήλιο, απολαμβάνοντας το θαλασσινό αεράκι ένας κλέφτης σας παρακολουθεί με τα μικρά λαμπερά μάτια του. Με βάρος 1,5 κιλό και άνοιγμα φτερών που φτάνει τα 150 εκατοστά, ένας γλάρος μπορεί να σας τρομάξει αν επιχειρήσει να κλέψει φαγητό. Πώς μπορείτε να προστατευτείτε;

Σε αυτό το ερώτημα θέλησε να απαντήσει η Λόρα Κέλι, ερευνήτρια της συμπεριφοράς των ζώων στο Πανεπιστήμιο του Έξετερ στο Ηνωμένο Βασίλειο. Και ανακάλυψε ένα απλό τέχνασμα που κρατά μακριά τους κλέφτες γλάρους.

Το 2019, η Κέλι οργάνωσε ένα πείραμα για να διερευνήσει αν οι γλάροι είναι πιο επιφυλακτικοί κοντά στο φαγητό όταν κάποιος τους κοιτάζει κατευθείαν και διαπίστωσε ότι αργούσαν να πλησιάσουν. Πολλά ζώα, συμπεριλαμβανομένων των γλάρων, έχουν αυτή την τάση για «αποφυγή του βλέμματος», λέει στο BBC, καθώς το επίμονο βλέμμα ενός αρπακτικού συχνά υποδηλώνει επικείμενη επίθεση.

Κατά συνέπεια, ορισμένα ζώα έχουν αναπτύξει σημάδια -οφθαλμοειδή σημεία- που μοιάζουν με μάτια, για να τρομάζουν τα αρπακτικά. Όσο πιο ρεαλιστικά είναι τα οφθαλμοειδή σημεία, τόσο πιο αποτελεσματικά είναι. Ορισμένα έχουν ακόμη και «λαμπερά σημάδια» για να μιμηθούν την αντανάκλαση του Ήλιου.

Η Κέλι σκέφτηκε ότι το φαγητό της θα μπορούσε επίσης να επωφεληθεί από την προστατευτική δύναμη των «ματιών» και διαπίστωσε ότι το να κολλήσει ένα ζευγάρι κινητά μάτια στη συσκευασία του φαγητού ήταν αρκετό για να αποτρέψει τους γλάρους από το να το κλέψουν.

Η Κέλι και η ομάδα της δοκίμασαν την ιδέα σε παραθαλάσσιες πόλεις της Κορνουάλης, του Ντέβον και του Ντόρσετ, στη νοτιοδυτική Αγγλία, όπου είναι γνωστό ότι οι γλάροι κλέβουν φαγητό από τους ανθρώπους. Έδωσαν στα πουλιά τη δυνατότητα να επιλέξουν ανάμεσα σε δύο κουτιά με φαγητό, τοποθετημένα στο έδαφος σε απόσταση δύο μέτρων το ένα από το άλλο – το ένα με κολλημένα μάτια και το άλλο χωρίς.

«Διαπιστώσαμε ότι οι γλάροι πλησίαζαν πρόθυμα τα κουτιά χωρίς μάτια», λέει η Κέλι. «Όμως, όσον αφορά τα κουτιά με τα μάτια, παρατηρήσαμε ότι οι γλάροι χωρίστηκαν σε δύο ομάδες. Η πρώτη ομάδα ήταν αρχικά κάπως διστακτική να πλησιάσει, αλλά γινόταν πολύ πιο γρήγορη στις επόμενες δοκιμές, έτσι, έμαθαν ότι τα μάτια δεν ήταν τρομακτικά. Η άλλη ομάδα γλάρων, απλώς δεν πλησίασε ποτέ», συμπλήρωσε.

Γλάροι με προσωπικότητα

Αυτό υποδηλώνει ένα ορισμένο επίπεδο προσωπικότητας, λέει η Κέλι. Μερικοί, λέει, είναι οι «προβληματικοί γλάροι» που είναι τολμηροί και περίεργοι και πιο πιθανό να «επιτίθενται κατακόρυφα στους ανθρώπους για να πάρουν το φαγητό τους». «Αυτοί είναι που προκαλούν το 95% των φασαριών. Είναι απλώς μια μικρή υποομάδα που δίνει κακή φήμη σε όλους τους άλλους, οι “κακοί” των γλάρων», αναφέρει η Κέλι.

Οι ασημόγλαροι είναι σαρκοφάγοι, αρπακτικά και κλέβουν τροφή. Συχνά βρίσκουν τροφή παρατηρώντας τη συμπεριφορά άλλων ζώων και παρεμβαίνοντας όταν εντοπίζουν ένα γεύμα σε εξέλιξη. Αυτό περιλαμβάνει και τους ανθρώπους, μια ικανότητα που καθιστά τα πουλιά ιδιαίτερα κατάλληλα για τη ζωή στην πόλη.

Και ενώ μπορεί να φαίνονται πολυάριθμοι, ο πληθυσμός των γλάρων της σε όλο τον κόσμο μειώνεται κατακόρυφα. Το 2021, τόσο οι ευρωπαϊκοί όσο και οι αμερικανικοί γλάροι προστέθηκαν στον κόκκινο κατάλογο της IUCN για τα απειλούμενα είδη.
Αυτή η μείωση, ωστόσο, μπορεί να μην είναι άμεσα εμφανής σε εμάς, καθώς οι γλάροι μετακινούνται όλο και περισσότερο σε αστικές περιοχές, όπου αντικαθιστούν τα θαλάσσια θηράματα με ανθρώπινη τροφή.

«Ο πληθυσμός τους στους φυσικούς τους βιότοπους καταρρέει», λέει η Κέλι και συμπληρώνει: «λόγω της απώλειας του οικοτόπου και της έλλειψης διαθέσιμης φυσικής τροφής [που προκαλείται από] την υπεραλίευση – αλλά και επειδή τα αστικά περιβάλλοντα προσφέρουν άφθονη τροφή. Οι γλάροι προσαρμόζονται εύκολα. Είναι περίεργοι και επίμονοι, κάτι που τους βοηθά να αξιοποιούν αυτά τα νέα περιβάλλοντα στα οποία βρίσκονται».

Παρόλα αυτά, οι γλάροι εξακολουθούν να δείχνουν ισχυρή προτίμηση για μια φυσική διατροφή. Οι ενήλικες που έχουν νεοσσούς να ταΐσουν, για παράδειγμα, θα βγουν στη θάλασσα για να βρουν τροφή, αντί να αναζητούν τροφή σε αστικές περιοχές. «Αυτό υποδηλώνει ότι τρώνε ανθρώπινη τροφή μόνο όταν δεν υπάρχει πραγματικά άλλη επιλογή. Μερικές φορές, απλά πρέπει να φας, οπότε ένα σακουλάκι πατατάκια είναι μια καλή λύση», λέει η Κέλι.

«Είναι πραγματικά έξυπνοι»

Οι γλάροι παρατηρούν και μαθαίνουν από τους ανθρώπους, όχι μόνο κλέβοντας το φαγητό, αλλά αντιγράφοντας και τις διατροφικές επιλογές. Μια σπάνια περίπτωση μάθησης αποκαλύπτει υψηλό επίπεδο νοημοσύνης. «Στο παρελθόν, οι άνθρωποι θεωρούσαν τους γλάρους ηλίθιους. Αλλά αρκεί να τους παρατηρήσεις για να συνειδητοποιήσεις ότι είναι πραγματικά έξυπνοι», λέει η Φραντσίσκα Χάκερ, ερευνήτρια στο Εθνικό Πανεπιστήμιο της Αυστραλίας.

Η Χάκερ ζούσε στην παραθαλάσσια πόλη του Μπράιτον το 2021, ενώ παρακολουθούσε μεταπτυχιακές σπουδές στο Πανεπιστήμιο του Σάσεξ, στο Ηνωμένο Βασίλειο. Διοργάνωσε ένα πείραμα -στο οποίο έτρωγε άφθονα πατατάκια με αλάτι και ξύδι- για να δει αν οι διατροφικές της επιλογές επηρέαζαν τις επιλογές των γλάρων. Τα αποτελέσματα ήταν «τρελά», λέει.

Την ίδια στιγμή που έτρωγε τα δικά της πατατάκια από ένα μπλε πακέτο, πρόσφερε σε έναν γλάρο που βρισκόταν κοντά της την επιλογή ανάμεσα σε ένα μπλε και ένα πράσινο πακέτο που είχε τοποθετήσει στο πάτωμα μπροστά της. «Ο γλάρος έβγαλε μια κραυγή», λέει, «και ξαφνικά εμφανίστηκαν 20».

Η Χάκερ, η οποία «μισεί» τα πατατάκια με αλάτι και ξύδι, κατάφερε να διατηρήσει ατάραχη έκφραση καθώς έτρωγε, ώστε να μην δώσει επιπλέον οπτικές ενδείξεις μέσω των εκφράσεων του προσώπου της και οι συγκεντρωμένοι γλάροι, τις περισσότερες φορές, επέλεγαν το πακέτο που είχε το ίδιο χρώμα με το δικό της.

«Χρησιμοποιούν συμπεριφορικά ερεθίσματα, ακόμη και αυτά που δίνουν οι άνθρωποι», λέει η Χάκερ. Ορισμένα κατοικίδια ζώα, όπως τα σκυλιά και τα άλογα, μπορούν να καταλάβουν πότε κάποιος δείχνει ή κάνει χειρονομίες για να επικοινωνήσει αλλά αυτή είναι μια ικανότητα που σπάνια παρατηρείται σε άγρια ζώα, λέει η Χάκερ.

Οι γλάροι χρησιμοποιούν πολλούς τύπους ενδείξεων: όραση, όσφρηση, ήχο, την κραυγή ενός άλλου πουλιού. Και επειδή «μεγάλο μέρος της καθημερινής τους πρόσληψης τροφής προέρχεται από κλοπές», λέει η Χάκερ, η ικανότητα να παρατηρούν άλλους γλάρους ή άλλα είδη είναι πραγματικά σημαντική για να πετύχουν, «γιατί για να κλέψεις το φαγητό κάποιου, πρέπει να τον παρατηρείς, πρέπει να επιλέξεις τη σωστή στιγμή».

Μετά από δύο χρόνια έρευνας -και πολλά πακέτα πατατάκια- τα αποτελέσματα έδειξαν ότι οι γλάροι προτιμούσαν το πακέτο του ίδιου χρώματος στο 95% των περιπτώσεων. «Είναι ένα τρελό αποτέλεσμα, έτσι;», λέει η Χάκερ. «Μπορούν να καταλάβουν ότι τρώω από κάτι, να αναγνωρίσουν ότι το αντικείμενο στο πάτωμα είναι το ίδιο με αυτό που κρατάω και να επιλέξουν τι θα φάνε με βάση αυτό. Κατά τη γνώμη μου, αυτό είναι πραγματικά έξυπνο. Απαιτεί πολλή νοητική επεξεργασία, αναγνώριση αντικειμένων, σύγκριση αντικειμένων, καθώς και την υπόθεση ότι αυτό που τρώω είναι καλό και για τον γλάρο να το φάει», συμπληρώνει.

Αρμονική συνύπαρξη

Η κατανόηση της νοημοσύνης και της συμπεριφοράς των γλάρων, προσθέτει η Κέλι, θα μπορούσε να αποκαλύψει τα μυστικά που χρειαζόμαστε για να τους αποτρέψουμε από το να κλέβουν το φαγητό μας.

Η Κέλι προσφέρει μερικές βασικές συμβουλές για τη διαφύλαξη του φαγητού σας στην παραλία. Καθίστε με την πλάτη προς έναν τοίχο, λέει. Συχνά, οι γλάροι πλησιάζουν από πίσω, οπότε δεν μπορείτε να τους δείτε. Κρατήστε το φαγητό σας καλυμμένο και μην το κουνάτε. Έχετε τα μάτια σας πάνω τους. Αν τους κοιτάζετε, είναι λιγότερο πιθανό να πλησιάσουν. Και αν όλα τα άλλα αποτύχουν, φωνάξτε τους.

Η απλή αλλαγή της δικής μας συμπεριφοράς, λέει η Κέλι, θα μπορούσε να είναι η λύση για να ζούμε ειρηνικά δίπλα σε αυτά τα
πουλιά που αποτελούν αναπόσπαστο μέρος της «καθημερινής μας φύσης».

«Απλώς προσπαθούν να αξιοποιήσουν στο έπακρο την κατάσταση στην οποία βρίσκονται. Πρέπει να βρούμε έναν τρόπο να συνυπάρχουμε μαζί τους όσο καλύτερα μπορούμε. Το θέμα είναι να προσπαθήσουμε να βρούμε στρατηγικές για μια πιο αρμονική συνύπαρξη», λέει η Κέλι.