Ο «master» των drones που άλλαξε τον πόλεμο της Ουκρανίας: Γιατί η αποπομπή του Φεντόροφ προκαλεί ανησυχίες για πισωγύρισμα

Σε μια κίνηση που ξένισε πολλούς εντός και εκτός Ουκρανίας, με δεδομένα όσα έχουν καταφέρει οι Ένοπλες Δυνάμεις της χώρας μέσα στο 2026 στην πολεμική αντιπαράθεση με τη Ρωσία, ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι «έσπρωξε» στην πόρτα της εξόδου από την κυβέρνησή του τον επικεφαλής - και ένα πρόσωπο που γνωρίζει καλά από το παρελθόν - του υπουργείου Άμυνας Μιχαΐλο Φεντόροφ.

Οι αντιδράσεις που ακολούθησαν ήταν έντονες, με πολίτες να βγαίνουν επί δύο μέρες - την Πέμπτη και την Παρασκευή - στους δρόμους του Κιέβου για να διαμαρτυρηθούν. Μάλιστα, ανάμεσα στους διαδηλωτές που συγκεντρώθηκαν έξω από το Προεδρικό Μέγαρο στην ουκρανική πρωτεύουσα βρίσκονταν εν ενεργεία στρατιωτικοί και βετεράνοι, οι οποίοι εξέφρασαν την ανησυχία τους ότι η απομάκρυνση του 35χρονου υπουργού μπορεί να υπονομεύσει την πολεμική προσπάθεια της Ουκρανίας.

«Απομακρύνονται συνεχώς οι άνθρωποι που πραγματικά προσπαθούν να μας φέρουν πιο κοντά στη νίκη», δήλωναν βετεράνοι, οι οποίοι συμμετείχαν στη διαμαρτυρία μαζί με στρατιώτες που υπηρετούν σήμερα στο μέτωπο.

Οι αντιδράσεις στην αποπομπή του Φεντόροφ οφείλονται κυρίως στο γεγονός ότι, μέσα σε μόλις έξι μήνες στο υπουργείο Άμυνας, προώθησε σειρά μεταρρυθμίσεων που πολλοί θεωρούν καθοριστικές για τον εκσυγχρονισμό του ουκρανικού στρατού.

Σε μια προσπάθεια να αντιστρέψει - έστω και ελαφρώς - το κλίμα, ο Ζελένσκι πρότεινε στον Φεντόροφ, λίγες ώρες μετά την οριστικοποίηση της αποπομπής του, να γίνει σύμβουλός του, ωστόσο η απάντησή του δεν άφηνε πολλά περιθώρια: «Δεν έχω πολιτικές φιλοδοξίες, το μόνο που ήθελα, ήταν να κερδίσουμε τον πόλεμο».

Από την ψηφιακή επανάσταση στο υπουργείο Άμυνας: Ο «master» των drones

Ο Μιχαΐλο Φεντόροφ γεννήθηκε στη Βασίλιβκα της περιφέρειας της Ζαπορίζια, η οποία σήμερα βρίσκεται υπό ρωσική κατοχή. Μεγάλωσε στη νοτιοανατολική Ουκρανία, την περιοχή που βρέθηκε - και εξακολουθεί να βρίσκεται - στο επίκεντρο των συγκρούσεων μετά τη ρωσική εισβολή.

Αφού αποφοίτησε το 2014 από τη Σχολή Κοινωνιολογίας και Διοίκησης του Εθνικού Πανεπιστημίου Ζαπορίζια, ίδρυσε δική του εταιρεία ψηφιακού μάρκετινγκ, η οποία δραστηριοποιήθηκε στη διαδικτυακή διαφήμιση, την προώθηση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και την ανάπτυξη ιστοσελίδων.

Μέσω της εταιρείας του συνεργάστηκε με την εταιρεία παραγωγής Kvartal 95 του Βολοντίμιρ Ζελένσκι, αναλαμβάνοντας την ψηφιακή προώθηση τηλεοπτικών παραγωγών, μεταξύ των οποίων και εκπομπών του μετέπειτα προέδρου.

Το 2019 εγκατέλειψε την επιχείρησή του για να αναλάβει την ψηφιακή στρατηγική της προεκλογικής εκστρατείας του Ζελένσκι. Μετά τη νίκη του τελευταίου στις προεδρικές εκλογές, ο Φεντόροφ έγινε αρχικά άτυπος σύμβουλος σε θέματα ψηφιακής πολιτικής και λίγους μήνες αργότερα διορίστηκε αντιπρόεδρος της κυβέρνησης και πρώτος υπουργός Ψηφιακού Μετασχηματισμού της Ουκρανίας.

Στο νέο υπουργείο ανέλαβε τη δημιουργία της εφαρμογής Diia (κάτι σαν το δικό μας Gov.gr), μέσω της οποίας οι πολίτες μπορούν να χρησιμοποιούν ψηφιακά έγγραφα - όπως ταυτότητες, άδειες οδήγησης και φορολογικά στοιχεία - αλλά και να έχουν πρόσβαση σε δεκάδες δημόσιες υπηρεσίες, από την πληρωμή φόρων έως την ίδρυση μιας επιχείρησης.

Μετά την έναρξη της ρωσικής εισβολής το 2022, ο Φεντόροφ δημιούργησε, σε συνεργασία με το Γενικό Επιτελείο και την πλατφόρμα «UNITED24», την πρωτοβουλία Army of Drones, με στόχο τη μαζική παραγωγή εναέριων και επίγειων μη επανδρωμένων συστημάτων και την εκπαίδευση χειριστών. Το πρόγραμμα αυτό θεωρείται ότι άλλαξε ριζικά τον τρόπο με τον οποίο διεξάγεται ο πόλεμος.

Τον Ιανουάριο ανέλαβε το υπουργείο Άμυνας, μεταφέροντας εκεί τη φιλοσοφία που τον είχε χαρακτηρίσει στο υπουργείο Ψηφιακού Μετασχηματισμού: λήψη αποφάσεων με βάση τα δεδομένα, αξιοποίηση της τεχνολογίας και ταχύτερη προσαρμογή στις εξελίξεις του πεδίου της μάχης.

Η «καταστροφή» της Ρωσίας με το Starlink και τη βοήθεια του Μασκ

Μία από τις πρώτες σημαντικές κινήσεις του ως υπουργού Άμυνας ήταν να πείσει τον Ελον Μασκ να περιορίσει τη μη εξουσιοδοτημένη χρήση του συστήματος Starlink από τις ρωσικές δυνάμεις στις κατεχόμενες περιοχές της Ουκρανίας. Η απόφαση ελήφθη στις αρχές Φεβρουαρίου, λίγο μετά την αιφνιδιαστική ουκρανική αντεπίθεση στο νοτιοανατολικό μέτωπο.

Το δορυφορικό δίκτυο της SpaceX αποτελεί βασικό εργαλείο επικοινωνίας για τον ουκρανικό στρατό, προσφέροντας ασφαλέστερες και ταχύτερες επικοινωνίες σε σχέση με τα συμβατικά ραδιοδίκτυα.

Αν και η υπηρεσία είναι επισήμως απενεργοποιημένη στη Ρωσία, υπήρχαν καταγεγραμμένες περιπτώσεις χρήσης της στις κατεχόμενες περιοχές, επιτρέποντας στις ρωσικές δυνάμεις να λαμβάνουν σε πραγματικό χρόνο εικόνα από drones και να καθοδηγούν επιθέσεις μεγάλου βεληνεκούς.

Ο ίδιος ο Φεντόροφ χαρακτήρισε τη διακοπή της πρόσβασης των ρωσικών δυνάμεων στο Starlink «καταστροφή» για τη Μόσχα.

Σύμφωνα με Ουκρανούς διοικητές που συμμετείχαν στις επιχειρήσεις, η απώλεια του Starlink αποδιοργάνωσε προσωρινά τις ρωσικές επικοινωνίες και συνέβαλε στην επιτυχία των ουκρανικών αντεπιθέσεων στα σύνορα των περιφερειών Ζαπορίζια και Ντνιπροπετρόβσκ, δίνοντας στις ουκρανικές δυνάμεις πολύτιμο χρόνο μέχρι οι Ρώσοι να αναζητήσουν εναλλακτικές λύσεις.

Η επιχείρηση «Logistics Lockdown»

Στις 27 Μαΐου ο Φεντόροφ παρουσίασε την επιχείρηση Logistics Lockdown, ένα φιλόδοξο σχέδιο που είχε ως στόχο τη συστηματική καταστροφή των ρωσικών γραμμών ανεφοδιασμού, των αποθηκών πυρομαχικών, των στρατιωτικών εγκαταστάσεων, των κέντρων διοίκησης και των οδών μεταφοράς υλικού σε μεγάλο βάθος πίσω από το μέτωπο.

Για την υλοποίηση του σχεδίου διατέθηκαν πέντε δισεκατομμύρια γρίβνα (περίπου 112 εκατ. δολάρια), τα οποία κατευθύνθηκαν στην αγορά drones μέσου βεληνεκούς και περιφερόμενων πυρομαχικών.

Καθοριστικό ρόλο διαδραμάτισε η συνεργασία του Φεντόροφ με τον πρώην διευθύνοντα σύμβουλο της Google, Έρικ Σμιντ. Η εταιρεία Perennial Autonomy ανέπτυξε το drone μέσου βεληνεκούς Hornet, το οποίο εξελίχθηκε στο βασικό όπλο της νέας εκστρατείας του Κιέβου κατά της Ρωσίας. Χάρη στη στενή συνεργασία με τον ουκρανικό στρατό, το σύστημα προσαρμόστηκε γρήγορα στις επιχειρησιακές ανάγκες, ενσωματώνοντας ακόμη και δορυφορικές επικοινωνίες μέσω Starlink.

Τα αποτελέσματα έγιναν γρήγορα ορατά: Βίντεο με ουκρανικά drones Hornet να επιχειρούν πάνω από το κατεχόμενο Ντονέτσκ και τη Μαριούπολη ενίσχυσαν το ηθικό των Ουκρανών, ενώ η συστηματική καταστροφή ρωσικών οχημάτων ανεφοδιασμού προκάλεσε σοβαρά προβλήματα στις ρωσικές γραμμές εφοδιασμού και έντονη ανησυχία ακόμη και μεταξύ Ρώσων στρατιωτικών μπλόγκερ. Ενδεικτικό είναι πως στα τέλη Μαΐου, ο Ρώσος πολεμικός ανταποκριτής Ντμίτρι Στέσιν προειδοποιούσε ότι, αν δεν αντιμετωπιζόταν άμεσα η απειλή των ουκρανικών drones μέσου βεληνεκούς, «μέσα στους επόμενους μήνες η εφοδιαστική αλυσίδα θα κατέρρεε». Και η εκτίμηση αυτή φαίνεται πως αποδείχθηκε ιδιαίτερα εύστοχη, ειδικά στην περίπτωση της Κριμαίας.

Η πολιορκία της Κριμαίας

Η εκστρατεία των ουκρανικών drones μέσου βεληνεκούς αποτέλεσε τη βάση για την επιχείρηση που εξελίχθηκε σε μια ιδιότυπη (κυρίως ενεργειακή) «πολιορκία» της Κριμαίας. Αν και η Ουκρανία πραγματοποιούσε επιθέσεις εναντίον στρατιωτικών στόχων στη χερσόνησο ήδη από το καλοκαίρι του 2022, η μαζική παραγωγή των νέων drones επέτρεψε την κατακόρυφη αύξηση της έντασης και της συχνότητας των πληγμάτων, τα οποία πραγματοποιούνταν, πλέον, για να δυσχεράνουν την καθημερινότητα των ρωσόφωνων πολιτών.

Ο νέος στόλος οικονομικότερων και μαζικά παραγόμενων μη επανδρωμένων αεροσκαφών χρησιμοποιήθηκε για τη συστηματική προσβολή ρωσικών οχημάτων ανεφοδιασμού που κινούνταν σε μια από τις βασικές οδικές αρτηρίες της νότιας Ουκρανίας, τον «αυτοκινητόδρομο της Νοβοροσίγια», ο οποίος ξεκινά από τη ρωσική περιφέρεια Ροστόφ, διασχίζει τις κατεχόμενες περιοχές του Ντονέτσκ και της Χερσώνας και καταλήγει στην Κριμαία.

Η χερσαία αυτή σύνδεση αποτελούσε έναν από τους σημαντικότερους στρατηγικούς στόχους της Μόσχας μετά την εισβολή, καθώς εξασφάλιζε την απρόσκοπτη τροφοδοσία της Κριμαίας. Με τη δική του επιχείρηση, το Κίεβο κατάφερε ουσιαστικά - μέσω των drones - να αποκόψει αυτή τη γραμμή ανεφοδιασμού.

Η επιχείρηση περιλάμβανε επίσης επιθέσεις στις γέφυρες που συνδέουν την Κριμαία με την κατεχόμενη ουκρανική ενδοχώρα, στα πορθμεία που μετέφεραν βαρύ στρατιωτικό εξοπλισμό μέσω των Στενών του Κερτς, αλλά και σε εγκαταστάσεις καυσίμων και ενεργειακές υποδομές σε ολόκληρη τη χερσόνησο.

Ο στόχος ήταν να μετατραπεί η Κριμαία –το «πετράδι του στέμματος» των ρωσικών εδαφικών κατακτήσεων, από στρατηγικό πλεονέκτημα σε στρατηγικό βάρος για τη Μόσχα.

Σύμφωνα με όσα καταγράφονται σε ουκρανικά μέσα, σε βίντεο που κυκλοφορούν στα social media, αλλά και μέσα από τις έμμεσες παραδοχές του ίδιου του Βλαντίμιρ Πούτιν, η στρατηγική αυτή έχει ήδη αρχίσει να αποδίδει. Η Κριμαία αντιμετωπίζει ελλείψεις σε καύσιμα, ηλεκτρικό ρεύμα και νερό, πολίτες διαπληκτίζονται στα βενζινάδικα για να προλάβουν να γεμίσουν τα ντεπόζιτα, ενώ οι ουρές χιλιομέτρων στη γέφυρα του Κερτς, από Ρώσους που εγκαταλείπουν τη χερσόνησο, έχουν γίνει πλέον συνηθισμένο φαινόμενο.

Η διατήρηση του ανεφοδιασμού της Κριμαίας εξελίσσεται, έτσι, σε μία από τις σημαντικότερες αδυναμίες της Ρωσίας και στρατηγικό πλεονέκτημα του Κιέβου στον πόλεμο. Η πιο πρόσφατη προσπάθεια της Μόσχας να σπάσει τον ουκρανικό αποκλεισμό, με τη συγκέντρωση δεκάδων εμπορικών πλοίων και πετρελαιοφόρων στη Θάλασσα του Αζόφ, συνάντησε νέο κύμα επιθέσεων από ουκρανικά drones FP-2 μέσου βεληνεκούς. Σύμφωνα με τις ουκρανικές υπηρεσίες πληροφοριών, περισσότερα από 100 δεξαμενόπλοια και εμπορικά πλοία επλήγησαν σε διαδοχικές νυχτερινές επιθέσεις, με αποτέλεσμα να βυθιστούν ή να τεθούν εκτός δράσης περισσότερα από 50 πλοία.

Η μεταρρύθμιση της επιστράτευσης

Ένα από τα σημαντικότερα σχέδια που δεν πρόλαβε να ολοκληρώσει ο Φεντόροφ ήταν η αναμόρφωση του ουκρανικού συστήματος επιστράτευσης, ίσως το πιο ευαίσθητο πολιτικά ζήτημα που αντιμετωπίζει σήμερα η χώρα.

Όταν ανέλαβε το υπουργείο Άμυνας τον Ιανουάριο, μία από τις βασικές εντολές που είχε λάβει από τον Βολοντίμιρ Ζελένσκι ήταν η ριζική αναδιοργάνωση των Κέντρων Στρατολόγησης (TCC), των υπηρεσιών δηλαδή που είναι υπεύθυνες για την επιστράτευση των πολιτών.

Τέσσερα και πλέον χρόνια μετά την έναρξη του πολέμου, οι σχέσεις ανάμεσα στους αξιωματικούς στρατολόγησης και την ουκρανική κοινωνία παραμένουν εξαιρετικά τεταμένες. Οι συγκρούσεις γύρω από την επιστράτευση μεταφέρονται πλέον συχνά στους δρόμους, ενώ οι επιθέσεις εναντίον στελεχών των TCC έχουν αυξηθεί σημαντικά, ιδιαίτερα κατά τη διάρκεια ελέγχων εγγράφων.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτέλεσαν τα επεισόδια της 8ης Ιουλίου στο Λβιβ, όπου ομάδα ανδρών επιτέθηκε και ανέτρεψε όχημα των στρατολογικών υπηρεσιών, όταν επιχειρήθηκε η σύλληψη ενός ατόμου που καταζητούνταν επειδή απέφευγε τη στράτευση.

Ωστόσο, η κοινωνική ένταση δεν οφείλεται, σύμφωνα με τον Kyiv Indepedent, μόνο στις επιθέσεις κατά των στρατιωτικών, καθώς έχουν καταγραφεί πολυάριθμες περιπτώσεις κατάχρησης εξουσίας από στελέχη των TCC, με καταγγελίες για υπερβολική χρήση βίας κατά τη σύλληψη πολιτών αλλά και για πολύ άσχημες συνθήκες κράτησης.

Σε αυτό το πλαίσιο, το 2026 ο Ουκρανός Συνήγορος του Πολίτη Ντμίτρο Λουμπινέτς δέχθηκε περισσότερες από 3.000 καταγγελίες για τη συμπεριφορά στελεχών των υπηρεσιών επιστράτευσης, έπειτα από 6.127 αντίστοιχες αναφορές το 2025.
Ο ίδιος εκτίμησε ότι ο πραγματικός αριθμός των περιστατικών είναι πιθανότατα τριπλάσιος, καθώς οι επίσημες καταγγελίες δεν περιλαμβάνουν όλες τις παραβιάσεις που διαπιστώνει αυτεπαγγέλτως η υπηρεσία του.

Σύμφωνα με τον αρχηγό των ουκρανικών ενόπλων δυνάμεων, στρατηγό Ολεξάντρ Σίρσκι, τα Κέντρα Στρατολόγησης καλύπτουν περίπου το 90% των αναγκών επιστράτευσης της χώρας. Παράλληλα, όμως, οι ίδιες αυτές υπηρεσίες έχουν χάσει σε μεγάλο βαθμό την εμπιστοσύνη της κοινωνίας, εικόνα που ενισχύεται τόσο από τη ρωσική προπαγάνδα όσο και από εκατοντάδες βίντεο στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, στα οποία εμφανίζονται –ή καταγγέλλεται ότι εμφανίζονται– περιστατικά κακομεταχείρισης πολιτών από στρατιωτικούς.

«Η επιστράτευση δεν αλλάζει χωρίς νέο κοινωνικό συμβόλαιο»

Μιλώντας σε συνέντευξη Τύπου στις 16 Ιουλίου, ο Μιχαΐλο Φεντόροφ υποστήριξε ότι το πρόβλημα της επιστράτευσης δεν μπορεί να λυθεί μόνο με αλλαγές στα Κέντρα Εδαφικής Στρατολόγησης.

«Είναι αδύνατο να επιλυθεί το ζήτημα της επιστράτευσης χωρίς ένα νέο κοινωνικό συμβόλαιο και χωρίς πραγματικές αλλαγές στον στρατό», δήλωσε, υπενθυμίζοντας ότι τα Κέντρα Εδαφικής Στρατολόγησης υπάγονται στις Χερσαίες Δυνάμεις και τελούν υπό την εποπτεία του Γενικού Επιτελείου, το οποίο διοικούν ο αρχιστράτηγος Ολεξάντρ Σίρσκι και ο υποστράτηγος Αντρίι Χνάτοφ.

Σύμφωνα με τον πρώην - πλέον - υπουργό Άμυνας, ακόμη και τα νέα συμβόλαια στρατιωτικής θητείας που θεσπίστηκαν τον Ιούνιο επισκιάζονται από μία άλλη συζήτηση που κυριαρχεί ανάμεσα στους νέους Ουκρανούς που καλούνται να υπηρετήσουν: τις καταγγελίες για κακομεταχείριση στρατιωτών και αυθαίρετη συμπεριφορά ορισμένων διοικητών.

Ως χαρακτηριστικό παράδειγμα ανέφερε την υπόθεση του Στανισλάβ Λουτσάνοφ, πρώην διοικητή της 155ης Ανεξάρτητης Μηχανοκίνητης Ταξιαρχίας, ο οποίος κατηγορείται ότι διέταξε υφισταμένους του να απαγάγουν και να δολοφονήσουν δύο πολίτες στην περιφέρεια του Κιέβου, επειδή φέρονταν να είχαν προσβάλει τη σύζυγό του. «Διέπραξε το μεγαλύτερο κακό που μπορεί να διαπραχθεί στη διάρκεια ενός πολέμου τέτοιας κλίμακας», σχολίασε ο Φεντόροφ.

Ο πρώην υπουργός πρόσθεσε ότι η μεταρρύθμιση της επιστράτευσης δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί αποκομμένα από τα υπόλοιπα προβλήματα που είχε παρουσιάσει στην ίδια συνέντευξη Τύπου. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται, όπως είπε, η αντίσταση της στρατιωτικής ηγεσίας στις πρωτοβουλίες του υπουργείου, αλλά και οι χρόνιες γραφειοκρατικές αγκυλώσεις που εξακολουθούν να εμποδίζουν τον εκσυγχρονισμό των Ενόπλων Δυνάμεων.

Οι μεταρρυθμίσεις που στόχευαν στην αναγέννηση του στρατού

Περισσότερα από τέσσερα χρόνια μετά τη ρωσική εισβολή, η κόπωση των στρατιωτών και η παρατεταμένη διάρκεια του πολέμου έχουν επηρεάσει αισθητά το ηθικό των ουκρανικών δυνάμεων.

Με στόχο να αναστρέψει αυτή την κατάσταση και να προσελκύσει νέους εθελοντές, ο Φεντόροφ παρουσίασε τον Ιούνιο ένα ευρύ πακέτο μεταρρυθμίσεων, το οποίο προέβλεπε υψηλότερες αποδοχές, αυξημένα επιδόματα μάχης, συμβόλαια συγκεκριμένης διάρκειας για τους πεζικάριους και νέα εκστρατεία προσέλκυσης ξένων μαχητών. Κεντρικός άξονας του σχεδίου ήταν η κατάργηση της αορίστου διάρκειας στρατιωτικής υπηρεσίας που ισχύει υπό τον στρατιωτικό νόμο και η αντικατάστασή της από συμβάσεις συγκεκριμένου χρόνου.

Όπως εξήγησε ο Φεντόροφ, όποιος καταταγεί θα γνωρίζει εξαρχής πού θα υπηρετήσει, για πόσο χρονικό διάστημα, ποιος θα είναι ο μισθός του και τι θα συμβεί μετά την ολοκλήρωση της θητείας του. Το νέο σύστημα αφορά τόσο όσους πρόκειται να καταταγούν όσο και στρατιώτες που ήδη υπηρετούν.

Υψηλότεροι μισθοί για το πεζικό

Ένα ακόμη βασικό στοιχείο της μεταρρύθμισης ήταν η σημαντική αύξηση των αποδοχών, κυρίως για τους πεζικάριους και τις μονάδες εφόδου, που υφίστανται τις μεγαλύτερες απώλειες στο μέτωπο.

Ο ουκρανικός στρατός αντιμετωπίζει εδώ και καιρό σοβαρό πρόβλημα αναπλήρωσης των έμπειρων μονάδων πεζικού, καθώς η έλλειψη ανθρώπινου δυναμικού επιδεινώνεται από τις μεγάλες απώλειες στον πόλεμο.

Ο Φεντόροφ ανακοίνωσε ότι οι αποδοχές μάχης θα αυξηθούν στα περίπου 7.000 δολάρια τον μήνα, ποσό που χαρακτήρισε ως το υψηλότερο παγκοσμίως για στρατιώτες του πεζικού και υπερτριπλάσιο των περίπου 2.200 δολαρίων που λάμβαναν έως τότε.

Παρ' όλα αυτά, το πακέτο δεν έδωσε άμεση λύση στο πάγιο αίτημα για αποστράτευση των στρατιωτών που πολεμούν αδιάκοπα από το 2022.

Ύστερα από νέο κύμα δυσαρέσκειας, το υπουργείο ανακοίνωσε ότι η σταδιακή αποστράτευση όσων υπηρετούν από το 2014 και το 2022 θα ξεκινήσει έως τα τέλη του 2026, με προτεραιότητα σε όσους έχουν τη μεγαλύτερη διάρκεια υπηρεσίας και περισσότερη εμπειρία μάχης.

Αντιμετώπιση των λιποταξιών

Ο Φεντόροφ ανέλαβε το υπουργείο Άμυνας σε μια περίοδο κατά την οποία η Ουκρανία βρισκόταν αντιμέτωπη με πρωτοφανή κρίση λιποταξιών και αυθαίρετων εγκαταλείψεων μονάδων.

Στο πλαίσιο των μεταρρυθμίσεων ανακοίνωσε διαδικασία ταχείας επανένταξης στις πιο αποτελεσματικές μονάδες μάχης για όσους επιστρέφουν οικειοθελώς ύστερα από πρώτη εγκατάλειψη υπηρεσίας. Η ουκρανική νομοθεσία προβλέπει εφάπαξ αμνηστία για το συγκεκριμένο αδίκημα, ώστε να ενθαρρυνθεί η επιστροφή των στρατιωτών.

Ήταν επίσης από τους πρώτους υψηλόβαθμους αξιωματούχους που μίλησαν δημόσια για το μέγεθος του προβλήματος, εκτιμώντας ότι περίπου 200.000 στρατιώτες είχαν εγκαταλείψει τις μονάδες τους, ενώ δεσμεύτηκε να αντιμετωπίσει το φαινόμενο.

Ωστόσο, μετά την απομάκρυνσή του από το υπουργείο, η τύχη όλων αυτών των μεταρρυθμίσεων παραμένει αβέβαιη. Ακόμη και στρατιώτες που τις αντιμετώπιζαν με επιφυλάξεις αναγνωρίζουν ότι η εξεύρεση νέων, πρόθυμων εθελοντών γίνεται ολοένα δυσκολότερη, καθώς ο πόλεμος εισέρχεται στον πέμπτο χρόνο του.

Ενίσχυση της αεράμυνας

Από τις πρώτες προτεραιότητες που έθεσε ο Φεντόροφ όταν ανέλαβε το υπουργείο Άμυνας ήταν η αναβάθμιση της ουκρανικής αεράμυνας.

Πιστός στη φιλοσοφία του, που βασίζεται στην ανάλυση δεδομένων και στη χρήση της τεχνολογίας, εισήγαγε ένα νέο σύστημα αξιολόγησης μετά από κάθε μεγάλη ρωσική επίθεση (after-action review system), με στόχο να εξετάζεται λεπτομερώς η απόδοση κάθε μονάδας αεράμυνας, να εντοπίζονται οι αδυναμίες και να βελτιώνονται συνεχώς οι τακτικές αντιμετώπισης των επιθέσεων.

Παράλληλα προώθησε σειρά επιπλέον μεταρρυθμίσεων. Μεταξύ άλλων, επέτρεψε τη δημιουργία ιδιωτικών μονάδων αεράμυνας, δίνοντας τη δυνατότητα σε επιχειρήσεις να αναπτύσσουν δικές τους δυνατότητες προστασίας και να συμμετέχουν στην άμυνα των κρίσιμων υποδομών τους.

Ταυτόχρονα όρισε ως συμβούλους πρόσωπα με ιδιαίτερη τεχνογνωσία, όπως ο Σερχίι Στερνένκο, γνωστός υποστηρικτής της χρήσης drones πρώτου προσώπου (FPV) για την αναχαίτιση ρωσικών μη επανδρωμένων αεροσκαφών.

Και οι αλλαγές αυτές απέδωσαν γρήγορα αποτελέσματα. Οι ουκρανικές δυνάμεις κατάφερναν πλέον να καταρρίπτουν σταθερά περισσότερο από το 90% των συμβατικών ρωσικών όπλων που εκτοξεύονταν εναντίον της χώρας, όπως πυραύλους κρουζ και μη επανδρωμένα αεροσκάφη τύπου Shahed. Η μόνη κατηγορία απειλών που εξακολουθούσε να δημιουργεί σοβαρά προβλήματα ήταν οι βαλλιστικοί πύραυλοι, κυρίως λόγω της κρίσιμης έλλειψης αναχαιτιστικών πυραύλων Patriot PAC-3.

Η σύγκρουση Φεντόροφ – Σίρσκι

Όσο γινόταν σαφές ότι η απομάκρυνση του Φεντόροφ ήταν πλέον ειλημμένη απόφαση, αποκαλυπτόταν σταδιακά και η βασική αιτία της.

Σύμφωνα με πηγές που επικαλούνται ουκρανικά μέσα, πίσω από την αποπομπή του βρισκόταν η ολοένα και πιο έντονη προσωπική και επαγγελματική σύγκρουσή του με τον αρχιστράτηγο των ουκρανικών ενόπλων δυνάμεων, Ολεξάντρ Σίρσκι.

Η αντιπαράθεση αυτή θεωρούνταν σχεδόν αναπόφευκτη ήδη από την ημέρα που ο Φεντόροφ ανέλαβε το υπουργείο Άμυνας.
Οι δύο άνδρες εκπροσωπούσαν δύο εντελώς διαφορετικές αντιλήψεις για τη διοίκηση του στρατού, τόσο σε επίπεδο ηγεσίας όσο και στρατιωτικής κουλτούρας.

Ο Γιούρι Χουντιμένκο, βετεράνος του πολέμου και επικεφαλής του Δημόσιου Συμβουλίου κατά της Διαφθοράς του υπουργείου Άμυνας, περιέγραψε τη σύγκρουση ως αντιπαράθεση «δύο ανθρώπων που αντιμετωπίζουν τα προβλήματα από εντελώς διαφορετική οπτική». «Πρόκειται για σύγκρουση ανάμεσα σε έναν νέο τεχνοκράτη και έναν στρατηγό που διαμορφώθηκε στη μετασοβιετική στρατιωτική σχολή», δήλωσε σε συνέντευξή του στο ουκρανικό μέσο NV.

Δύο διαφορετικές φιλοσοφίες πολέμου

Ο Ολεξάντρ Σίρσκι αποφοίτησε το 1986 από την Ανώτατη Στρατιωτική Σχολή Διοίκησης της Μόσχας και, σύμφωνα με τους επικριτές του, εξακολουθεί να εφαρμόζει ένα ιδιαίτερα συγκεντρωτικό μοντέλο διοίκησης, βασισμένο στη σοβιετική στρατιωτική παράδοση.

Ο ίδιος έχει κατηγορηθεί επανειλημμένα για υπερβολικό έλεγχο (και κατά συνέπεια για χάσιμο πολύτιμου χρόνου) των επιχειρήσεων στο πεδίο της μάχης, αλλά και για τη διατήρηση μιας κουλτούρας όπου η ανάληψη ευθυνών αποφεύγεται, οι λανθασμένες πληροφορίες μεταφέρονται προς τα ανώτερα κλιμάκια και οι προβληματικές διαταγές κατεβαίνουν προς τις μονάδες χωρίς ουσιαστικό έλεγχο.

Για αρκετούς μήνες, παρά τις διαφορετικές αντιλήψεις τους, οι δύο άνδρες συνυπήρχαν. Ο Φεντόροφ λειτουργούσε ως αντίβαρο, πιέζοντας για μεταρρυθμίσεις, ψηφιοποίηση και απλούστευση των διαδικασιών.

«Είχα ζητήσει την αντικατάστασή του»

Στη συνέντευξη Τύπου της 16ης Ιουλίου ο Φεντόροφ παραδέχθηκε δημόσια, για πρώτη φορά, ότι είχε εισηγηθεί στον Βολοντίμιρ Ζελένσκι την αντικατάσταση του αρχιστράτηγου. Όπως είπε, η πρότασή του δεν έγινε δεκτή.

«Όταν ο πρόεδρος μου είπε ότι δεν σχεδίαζε να αντικαταστήσει τον Σίρσκι, συμφώνησα πλήρως με την απόφασή του και είπα ότι θα μάθω να συνεργάζομαι μαζί του, γιατί ο πραγματικός μας πελάτης είναι ο ουκρανικός λαός», δήλωσε χαρακτηριστικά.

Ωστόσο, σύμφωνα με τον ίδιο, η συνεργασία αυτή δεν λειτούργησε ποτέ. «Βρεθήκαμε αντιμέτωποι με το γεγονός ότι όλες οι πρωτοβουλίες που προτείναμε άρχισαν να μπλοκάρονται και ο Σίρσκι δεν ήταν διατεθειμένος να συζητήσει προσωπικά τα προβλήματα», ανέφερε.

Παρότι αναγνώρισε τον ρόλο του Σίρσκι στην επιτυχημένη άμυνα την Ουκρανών στη «Μάχη του Κιέβου» τις πρώτες μέρες της ρωσικής εισβολής και στην αντεπίθεση στο Χάρκοβο τον Σεπτέμβριο του 2022, υποστήριξε ότι ο αρχιστράτηγος δεν προσαρμόστηκε στις αλλαγές που έχει επιφέρει ο σύγχρονος πόλεμος και ότι δεν διαθέτει κατάλληλη στρατηγική για τη σημερινή φάση των επιχειρήσεων. «Αντί να σκέφτεται πώς θα νικήσει ασύμμετρα τη Ρωσία, σκεφτόταν πώς θα διχάσει τη χώρα. Και αυτό είναι ένα πολύ μεγάλο πρόβλημα», δήλωσε ο πρώην υπουργός.

«Αυτός που έπρεπε να φύγει ήταν ο Σίρσκι»

Η αποπομπή του Φεντόροφ προκάλεσε άμεσες αντιδράσεις από εν ενεργεία και απόστρατα στελέχη των ουκρανικών ενόπλων δυνάμεων.

Αρκετοί συγκεντρώθηκαν έξω από το Προεδρικό Μέγαρο στο Κίεβο, υποστηρίζοντας ότι οι μεταρρυθμίσεις για τις οποίες περίμεναν χρόνια μόλις είχαν αρχίσει να αποδίδουν. «Σίγουρα αυτός που έπρεπε να αντικατασταθεί ήταν ο Σίρσκι. Είναι πολύ απλό», δήλωσαν νεαροί στρατιώτες, αναγνωρίζοντας το έργο του Φεντόροφ: «Όλοι έβλεπαν τις μεταρρυθμίσεις. Πολλοί προσπάθησαν να του βάλουν εμπόδια, αλλά εκείνος τους ανάγκαζε να προχωρήσουν. Τα αποτελέσματα είναι ορατά. Μέσα σε έξι μήνες πέτυχε περισσότερα από όσα κατάφεραν άλλοι μέσα σε τρία χρόνια. Είναι βαθιά απογοητευτικό».

Ανάμεσα σε όσους εξέφρασαν δημόσια την ανησυχία τους ήταν και ο υποστράτηγος Μιχαΐλο Ντραπάτι, διοικητής των Κοινών Δυνάμεων της Ουκρανίας, ένας από τους πλέον αναγνωρίσιμους στρατιωτικούς της χώρας. «Ο στρατός χρειάζεται αλλαγές. Αλλά χωρίς δικαιοσύνη, καμία αλλαγή δεν θα έχει πραγματικό νόημα για τους ανθρώπους που σηκώνουν καθημερινά το βάρος αυτού του πολέμου», έγραψε σε ανάρτησή του στο Facebook.