Η καθυστέρηση Χαμενεΐ να εγκρίνει τη συμφωνία, νευρίασε τον Τραμπ: Έστειλε σήμα στους Ιρανούς για «διορθώσεις» στο μνημόνιο

Η ανακοίνωση της απόφασης του Μοτζτάμπα Χαμενεΐ φαίνεται πως έχει μείνει για να κλείσει - σε αυτό το στάδιο τουλάχιστον - η συμφωνία που έχουν πετύχει οι διαπραγματευτές ΗΠΑ και Ιράν από τα μέσα της εβδομάδας. Η πλευρά του νέου ανώτατου ηγέτη του Ιράν καθυστερεί και το γεγονός αυτό φαίνεται πως έχει εξοργίσει τον Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος την Παρασκευή, στη δίωρη σύσκεψη που είχε με τους συνεργάτες του στον Λευκό Οίκο, διέταξε να ενημερωθούν οι Ιρανοί ότι εισάγει «διορθώσεις» στο προσχέδιο του μνημονίου κατανόησης.

Το συγκεκριμένο προσχέδιο περιλαμβάνει τη διακοπή του πολέμου, ακόμη και στο Λίβανο, και διαπραγματεύσεις διάρκειας δύο μηνών – ωστόσο δεν περιέχει λεπτομερές και δεσμευτικό καθεστώς όσον αφορά το ιρανικό πυρηνικό ζήτημα. Αυτά είναι τα βασικά προβλήματα της συμφωνίας και οι συνέπειες της καθυστέρησης.

Μετά από ημέρες σιωπής εκ μέρους του Ανώτατου Ηγέτη του Ιράν, σιωπή που σήμαινε μη έγκριση του συμφωνημένου προσχεδίου για την εκεχειρία και την έναρξη ενός νέου σταδίου διαπραγματεύσεων μεταξύ Ιράν και ΗΠΑ, ήρθε η αντίδραση από τον πρόεδρο των ΗΠΑ με τη μορφή αυστηροποίησης των όρων της συμφωνίας.

Εκνευρισμένος ο Τραμπ, έστειλε σήμα για αυστηροποίηση των όρων

Σύμφωνα με αξιωματούχο που γνωρίζει τις εξελίξεις και τον οποίο επικαλείται το Axios, ο Τραμπ εξοργίστηκε επειδή αυτός, οι Ηνωμένες Πολιτείες και ολόκληρος ο κόσμος περιμένουν την απόφαση του Ιρανού ηγέτη, που διαδέχτηκε τον πατέρα του μετά τη δολοφονία του στην έναρξη του πολέμου στα τέλη Φεβρουαρίου, ενώ το προσχέδιο έχει ήδη συμφωνηθεί από τους αρμόδιους διαπραγματευτές και των δύο πλευρών. Την Παρασκευή ο Ρεπουμπλικανός πρόεδρος διέταξε να ενημερωθούν οι αξιωματούχοι της Τεχεράνης ότι εισάγει ορισμένες αλλαγές στο προσχέδιο, ουσιαστικά αυστηροποιώντας τους όρους που είχαν συμφωνηθεί από τους συνεργάτες του, Στιβ Γουίτκοφ και Τζάρεντ Κούσνερ.

Συγκεκριμένα, επέμεινε ξανά ότι το Ιράν πρέπει να δεσμευτεί πως «ποτέ δεν θα διαθέτει πυρηνικό όπλο ή βόμβα» και ότι τα αποθέματά του σε υψηλά εμπλουτισμένο ουράνιο — τα οποία χαρακτήρισε «πυρηνική σκόνη» — θα «ανασυρθούν» και θα καταστραφούν από τις ΗΠΑ, σε στενή συνεργασία με την ίδια την Τεχεράνη και τον Οργανισμό Ατομικής Ενέργειας του ΟΗΕ. Επίσης, γνωστοποίησε πως «δεν θα ανταλλαγούν χρήματα, μέχρι νεωτέρας», δείχνοντας αρνητική στάση στην άρση των κυρώσεων που έπρεπε να λάβει το Ιράν βάσει τω όρων του μνημονίου συνεργασίας, προσθέτοντας ότι «έχουν συμφωνηθεί άλλα θέματα, πολύ μικρότερης σημασίας».

Η αυστηροποίηση των όρων από τον Τραμπ περιπλέκει ακόμη περισσότερο τις διαπραγματεύσεις, οι οποίες σχεδόν από το ξεκίνημά τους βαδίζουν στην αβεβαιότητα. Σύμφωνα με τρεις πηγές που είδαν το προσχέδιο του μνημονίου, μέχρι στιγμής η καθυστέρηση στην πρόοδο δεν οφείλεται στις διατυπώσεις, αλλά στο τελικό «ΟΚ» που δεν έχει ακόμη δοθεί ακόμα από τον Μοτζτάμπα Χαμενεΐ.

Οι ίδιες πηγές επισημαίνουν πως οι τέσσερις βασικοί διαπραγματευτές – Αμπάς Αραγτσί και Μοχάμαντ Μπαγκέρ Γκαλίμπαφ από την ιρανική πλευρά, και Γουίτκοφ και Κούσνερ από την αμερικανική – είχαν συμφωνήσει στο μνημόνιο κατανόησης. Οι πηγές επισημαίνουν ότι το μνημόνιο αυτό δεν αποτελεί τελική και λεπτομερή συμφωνία, αλλά ένα έγγραφο αρχών που προορίζεται να σταματήσει τον πόλεμο και να ανοίξει νέο κεφάλαιο διαπραγματεύσεων για μια ευρύτερη συμφωνία με μόνιμο χαρακτήρα.

Δύσκολα θα αποδεχτεί η Τεχεράνη τις τροποποιήσεις και το γνωρίζει ο Αμερικανός πρόεδρος

Η διάκριση αυτή είναι ιδιαίτερα σημαντική, καθώς ορισμένα δημοσιεύματα στις ΗΠΑ παρουσίαζαν το προσχέδιο σαν να περιλάμβανε λεπτομερή και δεσμευτική ρύθμιση για το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα. Σύμφωνα με τις τρεις πηγές που είδαν το έγγραφο, αυτό δεν ισχύει τουλάχιστον μέχρι στιγμής, και σε κάθε περίπτωση δεν είναι πιθανό ο Τραμπ να πείσει πραγματικά το Ιράν να αποδεχτεί τις αλλαγές που έκανε.

«Κατά τη γνώμη μου, και ο ίδιος το καταλαβαίνει», δήλωσε μια από τις πηγές, «και εισήγαγε αυτές τις αλλαγές από τα νεύρα του, επειδή τον αφήνουν να περιμένει, και για να προσπαθήσει να πιέσει τον Μοτζτάμπα να απαντήσει στο αρχικό προσχέδιο. Παρά το γεγονός ότι οι Αμερικανοί επιμένουν πως μετά την έγκριση του Μοτζτάμπα χρειάζεται και η έγκριση του Τραμπ, δυσκολεύομαι να πιστέψω ότι ο Πρόεδρος θα απορρίψει κάτι που συμφωνήθηκε από τον Γουίτκοφ και τον Κούσνερ, οι οποίοι είναι οι πιο πιστοί, οι πιο κοντινοί και οι πιο συντονισμένοι απεσταλμένοι του Τραμπ».

Κρυμμένος ο Χαμενεΐ, επικοινωνεί μέσω αγγελιοφόρου

Η καθυστέρηση από την ιρανική πλευρά επιτείνεται από τις εξαιρετικές συνθήκες που περιβάλλουν τον ίδιο τον νέο Ανώτατο Ηγέτη. Ο Μοτζτάμπα Χαμενεΐ βρίσκεται κρυμμένος εδώ και σχεδόν τρεις μήνες κι ενώ οι εντάσεις με τις ΗΠΑ κλιμακώθηκαν. Εξαφανίστηκε, ουσιαστικά, μετά την αμερικανοϊσραηλινή επίθεση της 28ης Φεβρουαρίου στην Τεχεράνη που σκότωσε τον πατέρα του, εν μέσω αναφορών ότι ο ίδιος τραυματίστηκε σοβαρά, κι ενώ ο Αμερικανός Υπουργός Πολέμου Πιτ Χέγκσεθ τον περιέγραψε ως «τραυματισμένο και πιθανώς παραμορφωμένο». Η σύζυγός του και ο γιος του σκοτώθηκαν επίσης στην ίδια επίθεση.

Σύμφωνα με πληροφορίες, τα μηνύματα μεταξύ του Χαμενεΐ και των διαπραγματευτών μεταφέρονται μέσω αγγελιοφόρου, με τις απαντήσεις να φτάνουν με καθυστέρηση αρκετών ημερών.

Φαίνεται απίθανο ο Τραμπ να υπογράψει οποιαδήποτε συμφωνία πριν λάβει οριστική επιβεβαίωση ότι ο Χαμενεΐ έχει εγκρίνει προσωπικά το έγγραφο.

Το μνημόνιο κατανόησης περιλαμβάνει έξι βασικά στοιχεία:

- Τερματισμός του πολέμου, όχι μόνο μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν, αλλά «συμπεριλαμβανομένου και του Λιβάνου». Αυτό το άρθρο μπορεί να έχει πολύ μεγάλη σημασία για το Ισραήλ, καθώς ενδέχεται να περιορίσει την ελευθερία δράσης του έναντι της Χεζμπολάχ.

- Διάστημα 60 ημερών για διαπραγμάτευση επί της τελικής συμφωνίας, με δυνατότητα παράτασης. Ακόμα και αν το μνημόνιο εγκριθεί, δεν λύνει τις βαθιές διαφορές, αλλά τις μεταθέτει στο επόμενο στάδιο. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου τα μέρη θα συζητήσουν τα κεντρικά θέματα: πυρηνικό πρόγραμμα, κυρώσεις, παγωμένα ιρανικά περιουσιακά στοιχεία και πιθανώς ευρύτερες περιφερειακές ρυθμίσεις.

- Επανέναρξη της ελεύθερης ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ και άρση του αμερικανικού αποκλεισμού στα ιρανικά λιμάνια, με αναφορά σε συγκεκριμένο αριθμό πλοίων ανά ημέρα όπως πριν τον πόλεμο.
- Αναφορικά με το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, το προσχέδιο είναι γενικό και ασαφές, χωρίς ξεκάθαρο μηχανισμό για την απομάκρυνση εμπλουτισμένου ουρανίου ή δεσμεύσεις για την παραγωγή πυρηνικών όπλων, που θα εξεταστούν στην τελική συμφωνία.

- Σταδιακή απελευθέρωση των παγωμένων ιρανικών περιουσιακών στοιχείων, ανάλογα με την πρόοδο στις διαπραγματεύσεις.

- Άρση κυρώσεων – η τελική συμφωνία, αν επιτευχθεί, θα περιλαμβάνει άρση όλων των αρχικών και δευτερευουσών κυρώσεων.

Υπάρχει επίσης αναφορά στη δημιουργία διεθνούς επενδυτικού ταμείου για την ανασυγκρότηση των ζημιών από τον πόλεμο, χωρίς σαφή δέσμευση για ποσά ή συμμετοχή των ΗΠΑ.

Η κύρια καθυστέρηση προέρχεται από το γεγονός ότι ο Μοτζτάμπα Χαμενεΐ δεν έχει ακόμη εγκρίνει το προσχέδιο, με αποτέλεσμα η Ουάσινγκτον, η Τεχεράνη και οι μεσολαβητικές χώρες να περιμένουν.

Η καθυστέρηση δημιουργεί πολλαπλούς κινδύνους: μπορεί να θεωρηθεί από τον Τραμπ ότι οι Ιρανοί καθυστερούν ή τον «παίζουν», ενισχύει την επιρροή όσων αντιτίθενται στη συμφωνία και από τις δύο πλευρές και αυξάνει την πιθανότητα περιορισμένης στρατιωτικής κλιμάκωσης, ειδικά στον Λίβανο και στα Στενά του Ορμούζ.

Τέλος, το γεγονός ότι η διαχείριση των πυρηνικών παραπέμπεται στο επόμενο στάδιο δημιουργεί τον κίνδυνο ότι, ακόμη και με έγκριση του μνημονίου, η ουσιαστική αντιμετώπιση της πυρηνικής απειλής παραμένει αόριστη και μη δεσμευτική.