Ο Στάρμερ στο πιο επικίνδυνο σημείο της θητείας του: Τα αρχεία Επστάιν και η πρώτη σοβαρή κρίση για τον Βρετανό πρωθυπουργό

Η πολιτική αναταραχή που εκδηλώθηκε γύρω από τον Κιρ Στάρμερ δεν προέκυψε παρά τα αντιθέτως θρυλούμενα αιφνιδιαστικά... Ωρίμαζε εδώ και μήνες και εκδηλώθηκε απότομα, με αφορμή μια αλληλουχία αποφάσεων και παραιτήσεων που έπληξαν τον σκληρό πυρήνα τόσο των ίδιων των Εργατικών όσο και της Ντάουνινγκ Στριτ. Η παραίτηση του επικεφαλής του κυβερνητικού επιτελείου, Μόργκαν ΜακΣουίνι, και του διευθυντή επικοινωνίας, Τιμ Άλαν, δεν είναι απλώς αλλαγές προσώπων... Πρόκειται για κινήσεις που αποσυνδέουν την κυβέρνηση από τη «μηχανή» που τη στήριξε εκλογικά και τη συγκράτησε πολιτικά τους πρώτους μήνες διακυβέρνησης.

Αφορμή για το «χάος» ήταν ο διορισμός του Πίτερ Μάντελσον στη θέση του πρέσβη στις ΗΠΑ και η αναβίωση του πολιτικού του παρελθόντος, σε συνδυασμό με τις αναφορές για τις σχέσεις του με τον Τζέφρι Επστάιν. Το πρόβλημα δεν ήταν μόνο το περιεχόμενο των αποκαλύψεων. Ήταν το γεγονός ότι η κυβέρνηση εμφανίστηκε απροετοίμαστη, χωρίς σαφή γραμμή άμυνας και χωρίς πειστική εξήγηση για το πώς και γιατί προχώρησε σε έναν τόσο ευαίσθητο διορισμό.

Σε αυτό το σημείο, η κρίση έπαψε να είναι επικοινωνιακή και έγινε βαθιά διοικητική. Ποιος εισηγήθηκε; Ποιος έλεγξε; Ποιος προειδοποίησε; Ποιος αγνόησε; Κάποια από τα βασικά ερωτηματικά στα οποία ο Στάρμερ δεν απάντησε όπως φαίνεται πως δεν απαντά και η παραίτηση ΜακΣουίνι που ήρθε ως ανάληψη ευθύνης, αλλά λειτούργησε αντίστροφα... Αντί να κλείσει τον κύκλο, τον άνοιξε. Ο άνθρωπος που είχε ταυτιστεί με την εκλογική πειθαρχία, τον έλεγχο των υποψηφιοτήτων και την κεντρική στρατηγική αποχώρησε, αφήνοντας πίσω του ένα κενό που δεν καλύπτεται εύκολα και το σημαντικότερο δεν παράγει ισορροπία αλλά ανησυχία ειδικά εσωκομματικά.

Εκτεθειμένος ο Στάρμερ

Ο Στάρμερ βρίσκεται σήμερα εκτεθειμένος σε δύο επίπεδα. Πρώτον, ως πρωθυπουργός που ενέκρινε έναν προβληματικό διορισμό. Δεύτερον, ως ηγέτης που χάνει τον βασικό του διαχειριστή κρίσεων την ώρα που η κρίση κορυφώνεται. Η εικόνα σταθερότητας, πάνω στην οποία είχε επενδύσει πολιτικά από την εποχή της αντιπολίτευσης, μόλις ξεκίνησε όχι να ραγίζει αλλά να φαίνονται σε όλους καθαρά και οι νέες αλλά και οι παλιές άγνωστες ρωγμές.

Το εσωκομματικό περιβάλλον επιδείνωσε την κατάσταση. Οι Εργατικοί ουδέποτε υπήρξαν μονολιθικό κόμμα. Η περίοδος Στάρμερ χαρακτηρίστηκε από αυστηρό έλεγχο, αποπομπές και πειθαρχικές παρεμβάσεις. Ο ΜακΣουίνι ήταν το πρόσωπο αυτής της γραμμής. Με την αποχώρησή του, παλιές εντάσεις επανήλθαν στην επιφάνεια. Βουλευτές και στελέχη που θεωρούσαν ότι είχαν παραγκωνιστεί άρχισαν να μιλούν ανοιχτά, όχι απαραίτητα για ανατροπή, αλλά για αποτυχία διαχείρισης… που για το βρετανικό πολιτικό σύστημα είναι ίσως χειρότερο.

Η κρίση έχει λάβει και γεωγραφική διάσταση. Οι τοποθετήσεις από τη Σκωτία, με αιχμές για το αν ο Στάρμερ μπορεί να συνεχίσει χωρίς να αποτελεί βάρος για το κόμμα, έσπασαν ένα άτυπο όριο. Η αμφισβήτηση δεν περιορίζεται πλέον στο Γουεστμίνστερ. Έχει ήδη λάβει χαρακτηριστικά ευρύτερης κομματικής δυσφορίας.

Και σε διεθνές επίπεδο, η ζημιά είναι αν και πιο υπόγεια, υπαρκτή. Ο διορισμός πρέσβη στις ΗΠΑ δεν είναι τυπική διπλωματική κίνηση. Είναι πολιτικό μήνυμα. Η συζήτηση γύρω από τον Μάντελσον μετέφερε την εικόνα μιας κυβέρνησης που δεν ελέγχει επαρκώς το πολιτικό της αποτύπωμα στο εξωτερικό. Για έναν πρωθυπουργό που επένδυσε στη σοβαρότητα και στη θεσμική επαναφορά μετά τους Συντηρητικούς, αυτό ήταν πλήγμα αξιοπιστίας.

Συνολικά, ο Στάρμερ δεν αντιμετωπίζει μία κρίση. Αντιμετωπίζει τρεις ταυτόχρονα. Κρίση διοίκησης, κρίση αφηγήματος και κρίση εμπιστοσύνης. Το αν θα επιβιώσει πολιτικά δεν εξαρτάται από μία κίνηση, αλλά από το πώς θα διαχειριστεί την αλληλουχία των επόμενων εβδομάδων.

Τα σενάρια και οι πιθανότητες

Το πρώτο και πιο άμεσο σενάριο είναι η ελεγχόμενη επιβίωση μέσω ανασύνταξης. Ο Στάρμερ παραμένει, αναδιοργανώνει το Νούμερο 10, τοποθετεί νέο επικεφαλής επιτελείου με ισχυρή πολιτική εντολή και επιχειρεί να αλλάξει ατζέντα μέσω κυβερνητικών πρωτοβουλιών. Πρόκειται για το θεσμικά «καθαρό» σενάριο. Δεν απαιτεί εσωκομματικές συγκρούσεις και δεν ανοίγει ζήτημα ηγεσίας. Η δυσκολία εδώ είναι πρακτική. Η απώλεια ΜακΣουίνι δεν είναι εύκολα αναστρέψιμη. Η ανασύνταξη απαιτεί χρόνο, ενώ η πολιτική πίεση είναι άμεση. Κάθε καθυστέρηση τροφοδοτεί διαρροές και υπονομεύει την εικόνα ελέγχου. Η πιθανότητα επιτυχίας αυτού του σεναρίου εξαρτάται από το αν ο Στάρμερ μπορεί να παρουσιάσει γρήγορα απτά αποτελέσματα και να κλείσει οριστικά το θέμα Μάντελσον χωρίς νέες αποκαλύψεις. Οι πιθανότητες αν και δεν είναι με το μέρος του Βρετανού πρωθυπουργού δεν είναι απίθανο να του δώσουν, εάν τα καταφέρει, ισχυρότατο έρεισμα απέναντι σε εσωκομματικούς και όχι μόνο αντιπάλους. Είναι η πρώτη στιγμή που ο Στάρμερ έχει την δυνατότητα και το καθήκον να ελέγξει κάθε πτυχή των εξελίξεων και με τις δικές τους ενέργειες να δώσει «αέρα» ή να στείλει ξανά εαυτόν και Εργατικούς στα έδρανα της αντιπολίτευσης.

Το δεύτερο σενάριο είναι η παρατεταμένη φθορά. Ο Στάρμερ παραμένει τυπικά πρωθυπουργός, αλλά η κυβέρνηση εισέρχεται σε περίοδο άμυνας. Η νομοθετική ατζέντα επιβραδύνεται, οι δημοσκοπήσεις υποχωρούν και το κόμμα λειτουργεί περισσότερο ως μηχανισμός απορρόφησης κραδασμών παρά ως φορέας πρωτοβουλίας. Δεν πρόκειται για άμεση πτώση, αλλά για σταδιακή αποδυνάμωση. Αυτό είναι το πιο ρεαλιστικό σενάριο βραχυπρόθεσμα εάν λάβουμε υπόψη μας τις κρίσεις που έχουν λάβει χώρα στην Βρετανία τα τελευταία 10 χρόνια - έστω και με τους Συντηρητικούς στο «τιμόνι». Δεν απαιτεί αποφάσεις ρήξης από καμία πλευρά. Επιτρέπει στους αμφισβητίες να περιμένουν και στον ίδιο τον Στάρμερ να ελπίζει ότι η κρίση θα «ξεθυμάνει». Το κόστος, όμως, είναι σωρευτικό. Όσο παρατείνεται η αίσθηση αδυναμίας, τόσο αυξάνεται η πιθανότητα το τρίτο σενάριο να γίνει κυρίαρχο...

Το τρίτο σενάριο είναι η οργανωμένη εσωκομματική αμφισβήτηση. Δεν ξεκινά απαραίτητα με επίσημη πρόταση μομφής, αλλά με συντονισμένες δημόσιες παρεμβάσεις, διαρροές και αμφισβήτηση της ικανότητας του Στάρμερ να οδηγήσει το κόμμα στις επόμενες εκλογές. Για να υλοποιηθεί, απαιτείται ένα πρόσωπο ή μια ομάδα που να λειτουργήσει ως εναλλακτικό κέντρο βάρους. Μέχρι στιγμής, αυτό το πρόσωπο δεν έχει εμφανιστεί καθαρά. Αυτό λειτουργεί υπέρ του Στάρμερ. Ωστόσο, αν η φθορά συνεχιστεί και αν υπάρξουν νέες αποκαλύψεις για τη διαδικασία λήψης αποφάσεων στο Νούμερο 10, το ταμπού της αμφισβήτησης μπορεί να καταρρεύσει γρήγορα.

Το τέταρτο σενάριο είναι ο ελεγχόμενος συμβιβασμός μέσω εξωτερίκευσης της κρίσης. Αλλαγή ρόλων, απομάκρυνση προσώπων από το προσκήνιο, αναδίπλωση στο διεθνές μέτωπο, με στόχο να φύγει το θέμα από την καθημερινή ειδησεογραφία. Δεν λύνει τα εσωτερικά προβλήματα, αλλά αγοράζει χρόνο. Αυτό το σενάριο είναι τεχνικά εφικτό, πολιτικά όμως ασταθές. Αν εκληφθεί ως αποφυγή ευθύνης, μπορεί να ενισχύσει την αμφισβήτηση αντί να τη μειώσει.

Συμπερασματικά, οι πιθανότητες επιβίωσης του Κιρ Στάρμερ παραμένουν υπαρκτές αλλά βαίνουν διαρκώς μειούμενες – όπως έχει συμβεί με όλους τους ενοίκους της Ντάουνινγκ Στριτ την τελευταία εξαιρετικά δύσκολη δεκαετία. Ο Στάρμερ ξεκάθαρα δεν βρίσκεται σήμερα ακόμη στο σημείο χωρίς επιστροφή. Όμως δεδομένα έχει περάσει – ανεπιστρεπτί -το σημείο άνεσης. Η πολιτική του επιβίωση δεν θα κριθεί από μία δήλωση ή μία αλλαγή προσώπου, αλλά από το αν μπορεί να αποδείξει ότι ελέγχει ξανά τον μηχανισμό εξουσίας που τον έφερε στην πρωθυπουργία. Αν αποτύχει σε αυτό, η φθορά θα κάνει τη δουλειά της χωρίς να χρειαστεί καν επίσημη ανατροπή.