Η άλλη Αθήνα: Έντεκα διευθύνσεις με ιστορία ενός αιώνα

Ενα θρυλικό στέκι των Αθηναίων στα Εξάρχεια, σύμβολο ολόκληρων εποχών, έβαλε τίτλους τέλους το περασμένο Σάββατο. Μετά από δεκαετίες αδιάλειπτης λειτουργίας, η «Μουριά», από την οποία πέρασαν χιλιάδες άνθρωποι κάθε ηλικίας, συναντήθηκαν, έφτιαξαν σχέσεις, μοιράστηκαν στιγμές, αλλά και διασκέδασαν, έκλεισε οριστικά.

Η «Μουριά» είχε παραμείνει σχεδόν αναλλοίωτη σε μια γειτονιά που αλλάζει ταχύτατα. Δεν παραδόθηκε στη φθορά του χρόνου, όμως, όταν ο ιδιοκτήτης του ακινήτου εκτιμά ότι πρέπει να αλλάξει τη χρήση του, η ελπίδα για το μέλλον ματαιώνεται. Οι προσπάθειες διάσωσης από ανθρώπους που συνδέθηκαν μαζί της και συγκέντρωσαν 7.500 υπογραφές για να χαρακτηριστεί το ιστορικό καφενείο χώρος πολιτιστικής κληρονομιάς έπεσαν στο κενό.

Παρόμοια τύχη είχαν τα τελευταία χρόνια πολλά εμβληματικά στέκια. Πρόσφατα έκλεισε, καθώς θα γίνει ξενοδοχείο, το πολυκατάστημα «Notos Galleries» με ιστορία ενός αιώνα. Το ίδιο και η μοναδική επιζήσασα της αξέχαστης εποχής των ντισκοτέκ, η περίφημη «Jackie 'O» στα Ιλίσια.

Σε πείσμα όλων αυτών, υπάρχουν και εμβληματικά στέκια της Αθήνας που παραμένουν όρθια, συνεχίζοντας την παρουσία τους στην καθημερινότητα των Αθηναίων.

Πολλά πέρασαν από μεγάλες περιπέτειες. Κάποια χρειάστηκε να προσαρμοστούν στη νέα πραγματικότητα, ακόμα και να αλλάξουν χρήση. Και σήμερα αποτελούν έναν βασικό πυλώνα του ψυχαγωγικού, πολιτισμικού και κοινωνικού χάρτη της Αθήνας, καθώς η ύπαρξή τους συμβολίζει τη συνέχεια της πόλης.

«Αίγλη Ζαππείου»

Από το 1904, όταν άνοιξε τις πόρτες της ως «το πλέον απολαυστικόν κέντρον των Αθηνών», η «Αίγλη» αποτελεί κορυφαίο τοπόσημο της πρωτεύουσας. Στις αίθουσές της έχουν γραφτεί σημαντικές σελίδες της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας. Είναι ένα στέκι από το οποίο έχουν περάσει οι πάντες, όλοι οι επώνυμοι κατά σειρά εποχών. Λίγο πριν το 1910 ξεκίνησε τη λειτουργία του και ο ομώνυμος κινηματογράφος, από τους πρώτους θερινούς της πρωτεύουσας.


Η διαδρομή της «Αίγλης» δεν ήταν πάντα χωρίς προβλήματα. Για κάποια διαστήματα υπολειτουργούσε, το 1998 μια πυρκαγιά την έθεσε εκτός λειτουργίας και μεταξύ 2020-2023 έκλεισε. Αλλά τελικά άντεξε. Η προνομιακή της θέση και η κατοχύρωσή της ως τοπόσημο ήταν ικανά να της προσφέρουν συνέχεια στον δρόμο της επιτυχίας.

Η «Αίγλη» ανήκει στο Ελληνικό Δημόσιο, στην Επιτροπή Ολυμπίων και Κληροδοτημάτων (ΕΟΚΚ) και εδώ και δύο χρόνια τη διαχειρίζεται (με 20ετή σύμβαση) κοινοπραξία των εταιρειών «Γρηγόρης» του Βλάσση Γεωργάτου και Foodcorp Investments, συμφερόντων Χρήστου Κοπελούζου, που την οδηγεί ανακαινισμένη στην ιστορική της κληρονομιά.

«Θέατρο Παλλάς»

Το εμβληματικό θέατρο βρίσκεται στην οδό Βουκουρεστίου, στο City Link, δίπλα στη Στοά Σπυρομήλιου. Φιλοξενεί παραστάσεις, συναυλίες, εκδηλώσεις, κινηματογραφικές πρεμιέρες, συνέδρια. Η κατασκευή του ολοκληρώθηκε το 1932. Η πρώτη παράσταση που φιλοξένησε ήταν η «Nυχτερίδα» του Στράους.


Το «Παλλάς» αποτέλεσε το μεγαλύτερο κινηματοθέατρο του Μεσοπολέμου στα Βαλκάνια. Σχεδιάστηκε σε κλασικίζοντα μοντέρνο ρυθμό, πάνω σε γαλλικά πρότυπα. Η αίθουσα ήταν αρχικά 2.500 θέσεων. Ο ευρωπαϊκός αέρας που αποπνέει ανέδειξε το «Παλλάς» σε σπουδαίο σημείο αναφοράς για την πνευματική ζωή της Αθήνας. Παρήκμασε μετά τη δεκαετία του ’70, όταν σταμάτησε να λειτουργεί ως κινηματογράφος A’ προβολής. Συνέχισε όμως να φιλοξενεί συναυλίες και εκδηλώσεις.

Το 1989 κρίθηκε διατηρητέο μνημείο με απόφαση του ΥΠ.ΠΟ και ανακαινίστηκε πλήρως το 2000. Σκηνή και πλατεία επανασχεδιάστηκαν για να εξυπηρετήσουν απαιτητικές παραστάσεις, ενώ εξοπλίστηκε με σύγχρονα οπτικοακουστικά μέσα. Ανοιξε ξανά τις πύλες του το 2006 με την παράσταση «2» του Δημήτρη Παπαϊωάννου. Το 2016 και για μία δεκαετία πέρασε στα χέρια της εταιρείας Θεατρικές Σκηνές. Στη σεζόν 2024-2025 φιλοξένησε ένα πολυθεματικό πρόγραμμα με πλήθος παραγωγών από όλους τους χώρους του θεάματος. Υποδέχτηκε συνολικά 310.077 θεατές, που παρακολούθησαν 294 παραστάσεις. Πλέον αναμένεται ο επόμενος διαχειριστής...

Ζαχαροπλαστείο «Κρίνος»

Ο «ναός» των λουκουμάδων. Η γλυκιά συνήθεια χιλιάδων Αθηναίων, που όταν κατέβαιναν στην αγορά για ψώνια, κάτι που ίσχυε με πρωτοφανή μαζικό τρόπο μεταξύ 1960-1990, απαραιτήτως θα περνούσαν την πόρτα του νεοκλασικού της οδού Αιόλου 87, μεταξύ Σοφοκλέους και Ευριπίδου. Ειδικά τα Σάββατα, ο συνωστισμός ήταν πρωτοφανής και το να βρει κανείς τραπέζι ελεύθερο ήταν θέμα τύχης.


Ο «Κρίνος» εγκαινιάστηκε στις 20 Μαρτίου 1924. Εχει μεγαλώσει με τους νόστιμους και τρύπιους στη μέση λουκουμάδες του, σερβιρισμένους σε πιατάκια, πάνω σε μαρμαρένια τραπέζια, γενιές και γενιές Αθηναίων. Και συνεχίζει και σήμερα, «εκσυγχρονισμένος». Εχει και μια (προ)ιστορία, καθώς στον χώρο του, πριν γίνει ζαχαροπλαστείο, από το 1837, στεγαζόταν το πρώτο φαρμακείο της Αθήνας, που ανήκε στον Σταμάτιο Κρίνο. Εκείνος το κληρονόμησε στον γιο του Αθανάσιο, από τον οποίο ο Μηνάς Κασιμάτης το μίσθωσε και στη συνέχεια το αγόρασε για να στήσει το μεγαλύτερο, τότε, ζαχαροπλαστείο της Αθήνας.

«Select»

Λειτουργεί συνεχώς από το 1945. Για πολλές δεκαετίες ίσως το πιο εμβληματικό ζαχαροπλαστείο της Φωκίωνος Νέγρη, καθώς σε αυτό σύχναζε η αφρόκρεμα του καλλιτεχνικού κόσμου. Σοφία Βέμπο, Βασίλης Αυλωνίτης, Μάρθα Καραγιάννη, Νίκος Σταυρίδης, Λάμπρος Κωνσταντάρας, Βίκυ Μοσχολιού, οι σκηνοθέτες Αλέκος Σακελλάριος και Γιάννης Δαλιανίδης, αλλά και ο συγγραφέας του «Αστυνόμου Μπέκα», Γιάννης Μαρής, απολάμβαναν τον καφέ τους ή τα περίφημα γλυκά και παγωτά του «Select». Ανάμεσά τους, η περίφημη πάστα Σεράνο, που παρασκευάστηκε στο εργαστήριο του ζαχαροπλαστείου.


«Νονός» της, ο ιδιοκτήτης Τρύφωνας Πανταζόπουλος. Ηθελε να τιμήσει έτσι τη διάσημη Χιλιανή τραγουδίστρια του ελαφρού τραγουδιού, Ροζίτα Σεράνο, που τότε γνώριζε την αποθέωση από το αθηναϊκό κοινό. Το «Select» φιλοξένησε γυρίσματα παλιών ελληνικών ταινιών όπως «Ο γίγας της Κυψέλης» και «Μια Ιταλίδα από την Κυψέλη». Πάντα στη γωνία Φωκίωνος Νέγρη και Επτανήσου, συνεχίζει σήμερα τη λειτουργία του ως all day café, παραμένοντας στέκι για τους Κυψελιώτες και όχι μόνο, με τον Νίκο Πανταζόπουλο να διαδέχεται τον πατέρα του.

«Δεξαμενή»

Ακριβώς πάνω από το Κολωνάκι, στην πλατεία της Δεξαμενής βρίσκεται το ομώνυμο ιστορικό καφενείο, που λειτουργεί από το 1905. Σημείο συνάντησης σπουδαίων λογοτεχνών, όπως ο Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης, στην αρχική της περίοδο, με αψευδή μάρτυρα μια φωτογραφία στο εσωτερικό του μαγαζιού, αργότερα οι Κώστας Βάρναλης, Αγγελος Σικελιανός και Οδυσσέας Ελύτης και πιο πρόσφατα ο Διονύσης Σαββόπουλος.


Στους πρόποδες του Λυκαβηττού και πάνω από την Αδριάνειο Δεξαμενή παραμένει το «μπαλκόνι» του Κολωνακίου, λειτουργώντας επί 121 χρόνια σχεδόν αδιάλειπτα, πλην μιας μικρής περιόδου στα τέλη του 2000. Ομως ανανεώθηκε και ξαναέγινε ένα από τα δημοφιλέστερα σημεία συνάντησης στην πρωτεύουσα. Οι νέοι ιδιοκτήτες υιοθέτησαν και την περιγραφή «Νηπιαγωγείο, Μπαρ, Γηροκομείο» που είχε προσδώσει σε αυτό το καφενείο κάποτε ο Παπαδιαμάντης για να περιγράψει την ηλικιακή πολυσυλλεκτικότητά του και την τύπωσαν στους καταλόγους.

«Athénée», πρώην «Zonar’s»

Στις 15 Αυγούστου 1940, ανήμερα του τορπιλισμού της «Ελλης», στη γωνία Πανεπιστημίου και Βουκουρεστίου ξεκινούσε τη λειτουργία του το «Zonar’s», το «πιο πολυτελές ζαχαροπλαστείο της Αθήνας, τύπου ομοίου προς τα μεγαλύτερα και ωραιότερα της Βιέννης», όπως το χαρακτήρισε σε χρονογράφημά του ο Δημήτρης Ψαθάς. Ιδέα του ομογενή Κάρολου Ζωναρά, ο οποίος είχε επιστρέψει στην Ελλάδα από τις ΗΠΑ, όντας ήδη ιδιοκτήτης σοκολατοποιίας στο Οχάιο.


Με ξύλινες επενδύσεις από τον Βαράγκη, ακριβά σερβίτσια και λινά τραπεζομάντιλα που απέπνεαν πολυτέλεια, γρήγορα έγινε προνομιακό στέκι της κοσμικής Αθήνας. Ιδιαίτερα μεταξύ 1950-1970 γνώρισε μεγάλες πιένες. Πορεύτηκε για δεκαετίες με ασύλληπτα στιγμιότυπα, π.χ. τον Χατζιδάκι με τη Μελίνα να δίνουν από κοινού συνέντευξη στη γαλλική τηλεόραση. Αμέτρητες ώρες στο «Zonar’s» πέρασαν οι Οδυσσέας Ελύτης, Νίκος Γκάτσος, Γιώργος Κατσίμπαλης, Νίκος Χατζηκυριάκος-Γκίκας, Δημήτρης Μυράτ, Μίνως Βολανάκης, Τζένη Καρέζη, Φρέντυ Γερμανός, Αλίκη Βουγιουκλάκη, Ιάκωβος Καμπανέλλης.

Ακόμα, ξένες διασημότητες, όπως οι συγγραφείς Λόρενς Ντάρελ και Χόρχε Λουίς Μπόρχες, ενώ και οι ηθοποιοί Αντονι Κουίν και Σοφία Λόρεν επισκέπτονταν το «Zonar’s» όποτε βρίσκονταν στην Αθήνα. Τακτικοί θαμώνες ήταν οι Κωνσταντίνος Καραμανλής, Σοφοκλής Βενιζέλος, Ηλίας Ηλιού, Γεώργιος Μαύρος, Ευάγγελος Αβέρωφ, Γεώργιος Ράλλης και Ξενοφώντας Ζολώτας και ακόμα οι Γιώργος Γεννηματάς, Λεωνίδας Κύρκος και Αναστάσιος Πεπονής.

Μετά τον θάνατο του Ζωναρά, οι κληρονόμοι πούλησαν το «Zonar’s» στην εταιρεία Διόνυσος. Μετά από αντιδικία της τελευταίας με το Μετοχικό Ταμείο Στρατού, ιδιοκτήτη του κτιρίου όπου στεγαζόταν το «Zonar’s», το 2001 το καφέ κατέβασε ρολά. Ανακαινίστηκε και επαναλειτούργησε το 2007, άλλαξε ιδιοκτησία δύο φορές και από το 2015 επαναλειτουργεί στα χέρια των αδελφών Χρύσανθου και Σπύρου Πανά ως «Athénée Athens».

«Βάρσος»

Κλασικό στέκι των Αθηναίων στην Κηφισιά. Αφετηρία του το 1922, όταν η επιχείρηση μεταφέρθηκε έπειτα από 30 χρόνια λειτουργίας στο κέντρο της Αθήνας στη συμβολή Πανεπιστημίου και Σανταρόζα. Μια αυστηρά οικογενειακή επιχείρηση, με ιδρυτή τον Βασίλειο Βάρσο, πέρασε στη συνέχεια στις επόμενες γενιές.


Ηταν τέτοια η επιτυχία του ζαχαροπλαστείου ώστε τον Δεκέμβριο του 1965 λόγω του τεράστιου πλήθους που συσσωρεύτηκε για να ψωνίσει από τον «Βάρσο» χρειάστηκε η προστασία της Αστυνομίας διότι οι πελάτες είχαν φτάσει μέχρι την πλατεία της Κηφισιάς (σ.σ.: στον Τροχονόμο).

Ενώ στην περίοδο των Ιουλιανών (1965) έγινε τόπος μεταμεσονύκτιων συγκεντρώσεων των βουλευτών της Ενωσης Κέντρου. Σήμερα κατακλύζεται από πελάτες σε ένα περιβάλλον που θυμίζει το παρελθόν, μια ψηλοτάβανη μεγάλη αίθουσα με γύψινες διακοσμήσεις, που κρατάει από τα μέσα της δεκαετίας του ’50 και μια ζεστή, πολύβουη ατμόσφαιρα και μυρωδιές που ξυπνούν μνήμες.

«Green Park»

Στις δεκαετίες '50, '60 και '70, στο Πεδίον του Αρεως αναπτύχθηκε ένα οικοσύστημα ψυχαγωγίας με αναψυκτήρια, θέατρα, καφέ και άλλα κέντρα. Στην κορυφή βρέθηκαν δύο από τα πιο ιστορικά αναψυκτήρια. Το «Green Park» και το «Αλσος». Το πρώτο ξεκίνησε το 1930, σε ένα στρογγυλό κτίριο, με είσοδο επί της οδού Μαυροματαίων 22. Ηταν το «Green Park», που μεταπολεμικά εξελίχθηκε σε δημοφιλές ψυχαγωγικό στέκι.

Βαριετέ, χοροί, εκδηλώσεις, θεατρικές παραστάσεις, εκθέσεις και συναυλίες ψυχαγώγησαν με χαμηλό κόστος γενιές Αθηναίων. Στη δεκαετία του '60 ο γνωστός κονφερασιέ Ομηρος Αθηναίος παρουσίαζε ψυχαγωγικό πρόγραμμα με τραγουδιστές, ακροβάτες, μίμους, ταχυδακτυλουργούς κ.ά. Το «Green Park» φιλοξένησε μεγάλα ονόματα του ελληνικού θεάματος, όπως οι Χάρρυ Κλυν, Κώστας Χατζής, που στη σκηνή του έκαναν το ντεμπούτο τους, αλλά και ήδη φτασμένοι όπως οι Γιώργος Ζαμπέτας και Δημήτρης Μητροπάνος, ακόμα και ο διάσημος Ιταλός ερμηνευτής Αλ Μπάνο.

Μετά το 1980 άρχισε να φθίνει. Οι δραστηριότητες συρρικνώθηκαν και για κάποια χρόνια λειτουργούσε ως απλό καφέ-ζαχαροπλαστείο. Κρατήθηκε όρθιο μέχρι το 2008. Τότε έκλεισε, καθώς και η γύρω περιοχή είχε υποβαθμιστεί δραματικά. Το 2022 πέρασε στα χέρια του ομίλου Σταθοκωστόπουλου και «αναστήθηκε». Ο χώρος ανακαινίστηκε και έκτοτε λειτουργεί ως ένας σύγχρονος all day γαστρονομικός και ψυχαγωγικός προορισμός.

«Θέατρο Αλσος»

Ετερος πόλος στο Πεδίον του Αρεως εκείνες τις εποχές. Η διαδρομή του ταυτίστηκε με τον πολυτάλαντο Γιώργο Οικονομίδη. Παρουσιαστής, κονφερασιέ, στιχουργός, σκηνοθέτης, ηθοποιός και ευφυέστατος επιχειρηματίας, δημιούργησε ένα μοντέλο θεάματος που συνδύαζε την επιθεώρηση, τα θεατρικά σκετς και την παρουσίαση ταλέντων συγκεντρώνοντας κάθε βράδυ ένα πλήθος 2.000 Αθηναίων. Δεκάδες μεγάλα ονόματα της αθηναϊκής σκηνής εμφανίστηκαν σε αυτό.


Η παρακμή για το «Αλσος» ήρθε από τα τέλη του '80. Εμεινε για δύο δεκαετίες εγκαταλελειμμένο, αλλά θα ήταν αδύνατο να μην ενδιαφερθεί κάποιος οξυδερκής επιχειρηματίας για την αναβίωσή του. Ηδη από το 2019, το «Θέατρο Αλσος», υπό την ιδιοκτησία της MK Group of Companies (συμφερόντων Ηλία Μαροσούλη και Αγγελου Κοταρίδη), ζει τη δεύτερη νιότη του όντας πόλος έλξης εκατοντάδων χιλιάδων επισκεπτών, καθώς φιλοξενεί από θεατρικές και μουσικές παραστάσεις μέχρι παρουσιάσεις βιβλίων, εκθέσεις ζωγραφικής κ.ά.

«Αστυ»

Από τους παλαιότερους χειμερινούς κινηματογράφους της Αθήνας. Λειτούργησε το 1939 στην οδό Κοραή 4. Το κτίριο, ιδιοκτησίας της Εθνικής Ασφαλιστικής, κατασκευάστηκε μεταξύ 1936-1938 σε σχέδια του καθηγητή του ΕΜΠ Εμμανουήλ Κριεζή και του αρχιτέκτονα Αναστάσιου Μεταξά. Ο χώρος στο υπόγειο προοριζόταν για αίθουσα πατινάζ πριν διαμορφωθεί σε κινηματογραφική αίθουσα, στην οποία προβλήθηκαν εκατοντάδες ταινίες.


Την περίοδο της Κατοχής πρόβαλε ταινίες και επίκαιρα προς τέρψιν των γερμανικών στρατευμάτων, όμως μέρος του υπογείου χρησιμοποιήθηκε ως χώρος μαρτυρίου Ελλήνων αγωνιστών. Λόγω αυτής της ιστορικής μνήμης, το υπουργείο Πολιτισμού το έχει χαρακτηρίσει ιστορικό διατηρητέο μνημείο. Επί εμφυλίου πολέμου ο κινηματογράφος υπολειτούργησε, ενώ από το 1952 φιλοξένησε τις κυριακάτικες πρωινές προβολές της Κινηματογραφικής Λέσχης Αθηνών.

Στο πέρασμα των δεκαετιών λειτούργησε ως Σινέ Τέχνης με προβολές της Ταινιοθήκης της Ελλάδος. Τις δεκαετίες '50 και '60 γνώρισε μεγάλες δόξες, παρουσιάζοντας σπουδαίες ταινίες γαλλικής παραγωγής. Συνήθως τις Δευτέρες, την πρεμιέρα της ταινίας ακολουθούσε δεξίωση, με προσκεκλημένους Ελληνες και ξένους πρωταγωνιστές, όπως π.χ. η Κλαούντια Καρντινάλε και ο Ζεράρ Φιλίπ, αποτελώντας πόλο έλξης για όλη την κοσμική Αθήνα.

Παρά την ευρεία ανακαίνιση που έγινε το 1994, ο κινηματογράφος διατηρεί πολλά στοιχεία της παλαιάς φυσιογνωμίας του, όπως η καμπίνα προβολής, οι μαρμάρινες σκάλες, τα τραπεζάκια του φουαγιέ. Σήμερα ανήκει στους αδελφούς Στεργιάκη, μια καθαρόαιμη κινηματογραφική οικογένεια.

«Μπαρμπαγιάννης»

Η διάσημη ταβέρνα των Εξαρχείων, στη γωνία Εμμανουήλ Μπενάκη και Δερβενίων, έχει ιστορία 111 χρόνων. Οπως η «Μουριά», έτσι και ο «Μπαρμπαγιάννης» συνδέθηκε στενά με την περιοχή και τους ανθρώπους της. Πολλοί πελάτες ξεκίνησαν να την επισκέπτονται ως φοιτητές, μετά ως εργαζόμενοι και επαγγελματίες, και τελικά ως συνταξιούχοι.


Ολόκληρο το ΠΑΣΟΚ έχει περάσει από τον «Μπαρμπαγιάννη» μέχρι και τη δεκαετία του '90, καθώς η ταβέρνα βρίσκεται πολύ κοντά στα γραφεία της Χαριλάου Τρικούπη. Ξεκίνησε σαν ένα μαγαζί που το 1915 πουλούσε κρασί και κάρβουνα, με την περίφημη κυρία Σοφία που μαγείρευε γίγαντες. Τη σκυτάλη πήρε ο μπαρμπα-Γιάννης, που δούλευε πρώτα ως γκαρσόνι στην κυρία Σοφία. Πρόσθεσε γεύσεις, συνταγές και έβαλε περισσότερα τραπέζια.

Εκεί έτρωγαν ο Κώστας Βάρναλης και ο ηθοποιός Ορέστης Μακρής. Μάλιστα, το 1950 γυρίστηκαν σκηνές από την ταινία «Ο μεθύστακας» με πρωταγωνιστή τον Μακρή. Ο μπαρμπα-Γιάννης παρέδωσε το μαγαζί στον Πέρση σερβιτόρο Σαμάντ Εφτεχάρ, που διατήρησε την παράδοση και προσπάθησε να το κρατήσει όρθιο καθώς χτυπήθηκε από την κρίση.

Σε αντίθεση με τη «Μουριά», η ιστορική ταβέρνα των Εξαρχείων σώθηκε, καθώς γι’ αυτήν ενδιαφέρθηκαν πετυχημένοι επιχειρηματίες της εστίασης. Από το 2020 λειτουργεί ως «Café Boheme Μπαρμπαγιάννης». Το πάντρεμα του παλιού με το νέο φαίνεται πως πέτυχε, με το ανακαινισμένο νεοκλασικό, με τα ψηλά πράσινα παντζούρια και τα όμορφα τραπεζάκια, να εξακολουθεί να σφύζει από ζωή.