Μπόμπι Φίσερ: Ποιος ήταν ο ιδιοφυής Αμερικανός που τερμάτισε την κυριαρχία των Σοβιετικών στο σκάκι

Με ένα θέμα διαφορετικό από τα συνηθισμένα θα ασχοληθούμε στο σημερινό μας άρθρο. Συγκεκριμένα, θα δούμε την περιπετειώδη ζωή του, για πολλούς, κορυφαίου σκακιστή όλων των εποχών: του Αμερικανού Ρόμπερτ (ή Μπόμπι όπως ήταν γνωστότερος) Φίσερ, ο οποίος τερμάτισε την 35χρονη (1937-1972) κυριαρχία των Σοβιετικών στα παγκόσμια πρωταθλήματα σκακιού.

Μπόμπι Φίσερ: πώς βρέθηκε μέσα στους κορυφαίους σκακιστές του κόσμου; – Ποιος ήταν τελικά πατέρας του;

Ο Μπόμπι Φίσερ γεννήθηκε στο Σικάγο, στις 9 Μαρτίου 1943. Μητέρα του ήταν η Ρεγκίνα Βέντερ-Φίσερ (1913-1997), οι γονείς της οποίας ήταν πολωνοεβραϊκής καταγωγής. Όταν πήγε στη Γερμανία, μετά την αποφοίτησή της από το κολέγιο για να συναντήσει τον αδερφό της γνωρίστηκε με τον γενετιστή, μετέπειτα νομπελίστα Χέρμαν Γιόζεφ Μίλερ, που την έπεισε να μετακομίσει στη Μόσχα για να σπουδάσει Ιατρική. Εγγράφηκε στο Πρώτο Κρατικό Ιατρικό Πανεπιστήμιο της Μόσχας. Εκεί γνώρισε τον Γερμανό βιοφυσικό Χανς Γκέρχαρντ Φίσερ, τον οποίο και παντρεύτηκε τον Νοέμβριο του 1933. Το 1937 το ζευγάρι απέκτησε το πρώτο του παιδί τη Τζόαν Φίσερ. Η επανεμφάνιση του αντισημιτισμού επί Στάλιν οδήγησε τη Ρεγκίνα να φύγει με την κόρη της Τζόαν για το Παρίσι. Η Ρεγκίνα εκεί παρέδιδε μαθήματα Αγγλικών.

Καθώς ο πόλεμος πλησίαζε, το 1939 η Ρεγκίνα με την Τζόαν έφυγαν για τις Η.Π.Α. Το 1943 γεννήθηκε ο Μπόμπι. Η Ρεγκίνα και ο Χανς είχαν ουσιαστικά χωρίσει από το 1938. Πήραν όμως επίσημα διαζύγιο, μόλις το 1945. Σύμφωνα με έρευνα του FBI, που γράφτηκε το 1959 από τον πρώτο Διευθυντή του, J. Edgar Hoover, ο οποίος παρακολουθούσε τη Ρεγκίνα, λόγω των υποτιθέμενων κομμουνιστικών της απόψεων, ο Χ. Γ. Φίσερ δεν πήγε ποτέ στις Η.Π.Α. Το 1942, η Ρεγκίνα είχε σχέση με τον Ούγγρο μαθηματικό και φυσικό Paul Nemenyi (1895-1952). Οι περισσότεροι σήμερα, υιοθετούν την άποψη του Hoover, ότι ο Nemenyi ήταν ο βιολογικός πατέρας του Μπόμπι. Αυτό επιβεβαιώνεται κι από τα χρήματα που έδινε κάθε μήνα στη Ρεγκίνα, αλλά και από το ότι πλήρωνε για τη φοίτηση του Μπόμπι, ως τον θάνατό του. Το 2002, κι ενώ ο Φίσερ ήταν ακόμα εν ζωή, οι δημοσιογράφοι Peter Nicholas και Clea Benson, της εφημερίδας «The Philadelphia Inquirer» παρουσίασαν μία έρευνα που κατέληγε σ’ αυτό το συμπέρασμα.

Όταν γεννήθηκε ο Μπόμπι, η μητέρα του ήταν άστεγη και έκανε διάφορες δουλειές για να μεγαλώσει τα παιδιά της. Το 1949, η Ρεγκίνα, η Τζόαν και ο Μπόμπι εγκαταστάθηκαν στο Μανχάταν και στη συνέχεια στο Μπρούκλιν. Εκεί η Ρεγκίνα έκανε μεταπτυχιακό στη νοσηλευτική με την οποία ασχολήθηκε στη συνέχεια.

Ο Φίσερ άρχισε να ασχολείται με το σκάκι σε ηλικία 6 ετών. Σύντομα απορροφήθηκε από αυτό και διοχέτευσε στο σκάκι όλη την ενεργητικότητά του. Στα 13 του, κι ενώ ως τότε δεν είχε παρουσιάσει κάτι το ιδιαίτερο κέρδισε τον γκρανμέτρ Ντ. Μπιρν στη λεγόμενη «Παρτίδα του Αιώνα». Το 1957 ήταν 1ος στα πρωταθλήματα Εφήβων και Ανδρών των Η.Π.Α.

Στα 15 του έγινε ο νεαρότερος στην ιστορία του σκακιού υποψήφιος στο interzonal του Πορτορόζ. Το interzonal είναι τουρνουά της FIDE, της Παγκόσμιας Σκακιστικής Ομοσπονδίας. Σε αυτό εξασφαλίζεται η πρόκριση στον κύκλο των υποψηφίων διεκδικητών του παγκόσμιου τίτλου.

Τότε έλαβε και τον τίτλο του γκρανμέτρ (ο μικρότερος που είχε λάβει αυτόν τον τίτλο σε αυτή την ηλικία μέχρι τότε). Το 1959 εγκατέλειψε το σχολείο για να αφοσιωθεί στο σκάκι. Σταδιακά άρχισε να εμφανίζει μια ιδιόρρυθμη συμπεριφορά. Καθώς αντιπαθούσε την εξουσία και την πειθαρχία θεωρούσε ότι το σχολείο του προσφέρει τίποτα χρήσιμο.

Δεν δεχόταν βοήθεια από τους άλλους και επειδή στο σκάκι η νίκη ήταν αποτέλεσμα της δικής του προσπάθειας, ήταν αυτονόητη η πλήρης ενασχόληση του με αυτό. Σταδιακά άρχισε να κατακτά κορυφαίες θέσεις σε παγκόσμια τουρνουά, όπως π.χ. στο Μπλεντ, το 1961, όπου ήταν δεύτερος πίσω από τον Σοβιετικό (τότε), Λετονό στην καταγωγή, Μιχαήλ Ταλ (1936-1992), τον “μάγο της Ρίγας” παγκόσμιο πρωταθλητή το 1960-61.

Μέχρι τότε, ο Φίσερ δεν είχε τύχη απέναντι στους Σοβιετικούς που υπερτερούσαν σε εμπειρία και γνώσεις. Όμως, η απλότητα σκέψης, η ακρίβεια και οι βαθιές “συλλήψεις” στις κινήσεις. Βασικά ατού του στη συνέχεια, είχαν αρχίσει να εμφανίζονται.

Τη δεκαετία του 1960 ο Φίσερ άρχισε να θέτει διάφορους όρους για να λάβει μέρος σ’ ένα τουρνουά και την όποια αποτυχία του, τη θεωρούσε αποτέλεσμα συνωμοσίας των αντιπάλων, βασικά των Σοβιετικών. Σ’ ένα τουρνουά στο Κουρασάο το 1962, οι 5 από τους 8 συμμετέχοντες ήταν Σοβιετικοί. Οι ισοπαλίες που έφερναν μεταξύ τους θεωρήθηκαν από τον Φίσερ ως συμφωνημένες για να πλήξουν τον ίδιο. Η άποψη του Φίσερ ήταν λογική και η FIDE άλλαξε τον κανονισμό. Ο Φίσερ όμως πρόβαλε νέες απαιτήσεις. Διαμαρτυρόταν για τις κινήσεις στην αίθουσα διεξαγωγής του αγώνα, τον φωτισμό, τα υπερβολικά λαμπερά πιόνια, ακόμα και για τους μορφασμούς των αντιπάλων!

Την ίδια εποχή άρχισε να έχει αμφιλεγόμενες θρησκευτικές πεποιθήσεις και να αναπτύσσει ακραίες αντισημητικές ιδέες. Πλέον θεωρούσε ως αποστολή του τη νίκη επί των Σοβιετικών, που από το 1937 μονοπωλούσαν τον τίτλο του παγκόσμιου πρωταθλητή. Μεταξύ 1962 - 65 έδωσε ελάχιστους αγώνες για να καταλάβει καλύτερα τη φιλοσοφία των Σοβιετικών, ενώ παράλληλα έμαθε ρωσικά. Το 1965 συμφώνησε να λάβει μέρος στο τουρνουά της Αβάνας. Το Στέιτ Ντιπάρτμεντ απαγόρευσε τη μετάβαση του εκεί. Ο Φίσερ έπαιξε με τηλέτυπο και κατέλαβε τη 2η θέση μετά τον Σμίσλοβ. Τα επόμενα χρόνια ο Φίσερ κέρδιζε διεθνή τουρνουά, αλλά επίσης αποσυρόταν από άλλα διαμαρτυρόμενος π.χ. για τον φωτισμό!

Το 1970 συμμετείχε στο περίφημο ματς ΕΣΣΔ - Μεικτής Κόσμου, δεχόμενος μάλιστα να αγωνιστεί στη δεύτερη σκακιέρα. Πέτυχε δύο νίκες και έφερε δύο ισοπαλίες με τον παγκόσμιο πρωταθλητή (1963-69) Πετροσιάν (ΕΣΣΔ). Το 1971 έκανε τρία από τα σπουδαιότερα παιχνίδια του κερδίζοντας 6-0 τον Ταϊμάνοβ, 6-0 τον Δανό Λάρσεν και 6,5-2,5 τον Πετροσιάν. Αυτά τα αποτελέσματα τον έκαναν διάσημο. Ο Φίσερ ήταν ένας μάγος της σκακιέρας, που έπαιζε θεαματικά. Πολλά νέα παιδιά άρχισαν να ασχολούνται με το σκάκι λόγω του Φίσερ.

Ο “Αγώνας του Αιώνα” για τον παγκόσμιο πρωταθλητή το 1972

Το 1972, παγκόσμιος πρωταθλητής στο σκάκι ήταν ο Σοβιετικός Μπόρις Σπάσκι. Διεκδικητής του τίτλου, ο Μπόμπι Φίσερ. Ο αγώνας θα γινόταν στην Ισλανδία. Λίγο πριν την έναρξη του, στις 2 Ιουλίου 1972, ο Φίσερ άρχισε την υποβολή απαιτητικών όρων. Ο διπλασιασμός του χρηματικού επάθλου, σε 250.000 δολάρια (περίπου 2 εκ δολάρια σήμερα) ήταν ένας από τους βασικούς λόγους που ο Φίσερ συμμετείχε στον αγώνα. Ο άλλος ήταν, ότι παρενέβη ο ίδιος ο Χένρι Κίσινγκερ, ως ΥΠΕΞ των ΗΠΑ τότε, για να πάει ο Φίσερ στη Ισλανδία! Άλλωστε, ο “Ψυχρός Πόλεμος” βρισκόταν τότε στο αποκορύφωμα του… Ο Φίσερ έχασε την πρώτη παρτίδα και δεν κατέβηκε να παίξει στη δεύτερη (και μηδενίστηκε…), ωστόσο κέρδισε άνετα τον παγκόσμιο τίτλο με 12 1/2 - 8 1/2.

Η επιστροφή του στις Η.Π.Α. ήταν θριαμβευτική. Του προσφέρθηκαν, για διάφορους λόγους τεράστια χρηματικά ποσά μέχρι και 5 εκ. δολάρια, αλλά δεν τα δέχτηκε. Από το 1972 ως το 1975 δεν έλαβε μέρος σε κανέναν αγώνα. Τότε, εμφανίστηκε ως διεκδικητής του παγκόσμιου τίτλου ο Ανατόλι Κάρποβ, Σοβιετικός επίσης. Ο Φίσερ για να αγωνιστεί ζήτησε να ικανοποιηθούν τρεις όροι: ο μη υπολογισμός των ισοπαλιών, η διάρκεια ενός αγώνα μέχρι ένας από τους αντιπάλους να πετύχει 10 νίκες και η λήξη του όταν το αποτέλεσμα είναι 9-9.

Η FIDE αρνήθηκε, ιδιαίτερα τον τελευταίο όρο. Ο Φίσερ δεν αγωνίστηκε εναντίον του Κάρποβ, ο οποίος αναδείχθηκε παγκόσμιος πρωταθλητής. Ο Αμερικανός όμως θεωρούσε ότι καθώς δεν είχε ηττηθεί, ο ίδιος παρέμενε παγκόσμιος πρωταθλητής.

Η “εξαφάνιση” του Φίσερ και η ρεβάνς με τον Σπάσκι το 1992

Γύρω στο 1990, ο Φίσερ, ο οποίος στο μεταξύ είχε χαθεί από το προσκήνιο, παρουσίασε έναν νέο τύπο σκακιστικού χρονομέτρου που χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά στον αγώνα “ρεβάνς” με τον Σπάσκι το 1992 και υιοθετήθηκε λίγο αργότερα και από τη FIDE. Ο Φίσερ όμως δεν πήρε απολύτως τίποτα για την καινοτομία του και εύλογα διαμαρτυρήθηκε, λέγοντας ότι τον εξαπάτησαν.

Το 1992, στην αποκλεισμένη λόγω εμπάργκο Γιουγκοσλαβία ο Φίσερ έπαιξε τον αγώνα ρεβάνς με τον Σπάσκι επικρατώντας με 10 νίκες, 5 ήττες και 15 ισοπαλίες. Η FIDE δεν δέχτηκε την απαίτηση του Φίσερ να αναγνωρίσει τον ίδιο ως παγκόσμιο πρωταθλητή, ενώ στις ΗΠΑ εκδόθηκε ένταλμα σύλληψής του, για παραβίαση του εμπάργκο. Ο Φίσερ πάντως εισέπραξε 3,35 εκατομμύρια δολάρια για τη νίκη του.

Από το 1992 ως το 2000, ο Φίσερ εγκαταστάθηκε στη Βουδαπέστη και από το 2002 ως το 2004 στις Φιλιππίνες. Τον Σεπτέμβριο του 2001, μιλώντας σε ραδιόφωνο των Φιλιππίνων χαιρέτησε το χτύπημα της 11ης Σεπτεμβρίου στους δίδυμους πύργους λέγοντας ότι πρόκειται για “υπέροχα νέα”. Επίσης είχε ακραίες αντισημιτικές απόψεις. Δεν δεχόταν το Ολοκαύτωμα, ενώ έλεγε ότι κάθε κακό στον κόσμο συμβαίνει επειδή “η Αμερική είναι ολοκληρωτικά κάτω από τον έλεγχο των Εβραίων”. Από το 2002 ως το 2004 έζησε στην Ιαπωνία. Τον Ιούλιο του 2004 συνελήφθη στο αεροδρόμιο Ναρίτα. Ήταν ορατός ο κίνδυνος να εκδοθεί στις ΗΠΑ. Εκεί, θα φυλακιζόταν για 10 έτη και θα πλήρωνε 50.000 δολάρια. Όμως, οι διεθνείς εκκλήσεις έπιασαν τόπο. Ο Φίσερ τελικά έλαβε το 2005 άσυλο από την Ισλανδία, όπου έζησε ως το τέλος της ζωής του (17/1/2008). Αιτία θανάτου του, η εκφυλιστική νεφρική ανεπάρκεια.

1968: ο Φίσερ παίζει σκάκι στην Ελλάδα

Τον Ιούλιο του 1968 ο Φίσερ ήρθε στη χώρα μας. Αντιμετώπισε σε σιμουλτανέ (αγώνα εναντίον πολλών αντιπάλων ταυτόχρονα) τους Αναστασόπουλο, Ορνιθόπουλο, Κόκκορη, Βυζαντιάδη και Τρικαλιώτη. Οι δύο τελευταίοι, έχασαν ευκαιρίες να νικήσουν, τελικά όμως ηττήθηκαν, όπως και οι Αναστασόπουλος - Ορνιθόπουλος. Ο Τρικαλιώτης παίζοντας ευρηματική άμυνα πήρε ισοπαλία από τον Φίσερ!

Επίλογος

Αναμφίβολα ο Μπόμπι Φίσερ ήταν ένας από τους κορυφαίους σκακιστές όλων των εποχών, ίσως ο κορυφαίος. Ο μεγάλος Γκάρι Κασπάροβ είπε ότι βρισκόταν πολύ μπροστά από τους υπόλοιπους σκακιστές της εποχής του. Χαρακτηρίστηκε ως σχιζοφρενής, αυτό όμως ήταν απλά μια άποψη, όχι ιατρική διάγνωση. Κουβαλούσε πολλά προβλήματα από την παιδική του ηλικία και είχε ιδιορρυθμίες. Σίγουρα όμως έφερε πολλά νέα παιδιά στο σκάκι το οποίο απέκτησε, χάρη σ’ αυτόν, παγκόσμια δημοσιότητα… Θα περίμενε κανείς τέλος, να έχει αντιπαλότητα και κάκιστες σχέσεις με τους Σοβιετικούς αντιπάλους του. Αντίθετα ήταν φίλος με τους περισσότερους από αυτούς, ιδιαίτερα με τον Σπάσκι. Ο Μπόμπι Φίσερ έγραψε τη δική του, μοναδική ιστορία στο σκάκι και πάντα θα αποτελεί έναν θρύλο για αυτό.


ΠΗΓΗ: Χρήστος Κεφαλής, «ΣΚΑΚΙΣΤΙΚΗ ΕΓΚΥΚΛΟΠΑΙΔΕΙΑ», ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΚΕΔΡΟΣ, 2008