Όταν η Κλοντέτ Κόλβιν δεν παραχώρησε τη θέση της στο λεωφορείο, για να καθίσει μια λευκή: Η ιστορία της γυναίκας που υπήρξε η Ρόζα Παρκς... πριν τη Ρόζα Παρκς

Σε ηλικία 86 ετών έφυγε χθες από τη ζωή η Κλοντέτ Κόλβιν, η γυναίκα που, σε ηλικία μόλις 15 ετών, αρνήθηκε να παραχωρήσει τη θέση της σε λευκούς επιβάτες σε λεωφορείο του Μοντγκόμερι, ούσα η «πρωθιέρεια» του αγώνα κατά του φυλετικού διαχωρισμού στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Η Κλοντέτ Κόλβιν έφυγε από τη ζωή, δεκαετίες αφότου η ιστορία άρχισε να αναγνωρίζει τον καθοριστικό της ρόλο στη «μάχη» για τα πολιτικά δικαιώματα στις ΗΠΑ.

Η Κόλβιν είχε συλληφθεί στις 2 Μαρτίου 1955, σε ηλικία μόλις 15 ετών, στο Μοντγκόμερι της Αλαμπάμα, όταν αρνήθηκε να παραχωρήσει τη θέση της σε δύο λευκά κορίτσια, σε λεωφορείο που λειτουργούσε βάσει των νόμων των φυλετικών διακρίσεων. Το περιστατικό προηγήθηκε κατά εννέα μήνες της ανάλογης πράξης της Ρόζα Παρκς (σ.σ. 1 Δεκεμβρίου 1955), η οποία έμελλε να αποκτήσει διεθνή αναγνώριση και θα γινόταν σύμβολο του αγώνα κατά των φυλετικών διακρίσεων.

Σύμφωνα με το αστυνομικό δελτίο της εποχής, ο οδηγός του λεωφορείου κάλεσε την αστυνομία, καταγγέλλοντας ότι δύο μαύρες γυναίκες -η μία εκ των οποίων έγκυος- κάθονταν κοντά σε δύο λευκές, κατά παράβαση της ισχύουσας νομοθεσίας. Όταν τους ζητήθηκε να μετακινηθούν, η έγκυος υπάκουσε έπειτα από πιέσεις και κατευθύνθηκε προς το πίσω μέρος του λεωφορείου, αφού προηγουμένως ένας μαύρος άνδρας σηκώθηκε, για να της παραχωρήσει τη θέση του. Η Κόλβιν, ωστόσο, αρνήθηκε και συνελήφθη.

Τολμηρή για την εποχή της, η πράξη της Κόλβιν πήρε ωστόσο δεκαετίες, μέχρι να αναγνωριστεί. Η αντίστασή της δεν ήταν μια αυθόρμητη εφηβική παρόρμηση, καθώς η Κλοντέτ πολιτικοποιημένη από μικρή ηλικία. Εν αντιθέσει με την Παρκς, ωστόσο, δεν έλαβε την αναγνώριση που της άξιζε. Η ηλικία της, η κοινωνική της προέλευση, αλλά και το γεγονός ότι λίγους μήνες μετά τη σύλληψή της έμεινε έγκυος εκτός γάμου, κρίθηκαν επιβαρυντικά, σε μια Αμερική βαθιά συντηρητική και ρατσιστική, με αποτέλεσμα να μην αναδειχθεί ως σύμβολο του αγώνα για τα πολιτικά δικαιώματα.

Στον αντίποδα, η Ρόζα Παρκς θεωρήθηκε πιο «αποδεκτή» από την κυρίαρχη κοινωνία: παντρεμένη, μορφωμένη, με σταθερή ακτιβιστική παρουσία και εμφάνιση που ανταποκρινόταν στα τότε κοινωνικά πρότυπα. Ακόμη και η μητέρα της Κόλβιν την είχε προτρέψει να μην μιλήσει δημόσια για τη δική της πράξη, λέγοντάς της να αφήσει τη Ρόζα Παρκς να βγει μπροστά.

Σε βάρος της Κόλβιν απαγγέλθηκαν δύο κατηγορίες για παραβίαση της δημοτικής νομοθεσίας περί φυλετικού διαχωρισμού και μία κακουργηματική κατηγορία για επίθεση σε αστυνομικό. Καταδικάστηκε και για τις τρεις στο δικαστήριο ανηλίκων. Οι καταδίκες για τον φυλετικό διαχωρισμό ανετράπησαν αργότερα, ωστόσο η κατηγορία για επίθεση σε αστυνομικό παρέμεινε, οδηγώντας την σε καθεστώς «αόριστης επιτήρησης», χωρίς να ενημερωθεί ποτέ επίσημα για τη λήξη της. Η ίδια είχε δηλώσει σε συνέντευξή της στο CNN ότι αντιστάθηκε δυναμικά στη σύλληψή της, φωνάζοντας: «Είναι το συνταγματικό μου δικαίωμα!». Αστυνομικός κατέγραψε ότι τον κλώτσησε και τον γρατζούνισε κατά τη μεταφορά της στο περιπολικό, γεγονός που τότε χρησιμοποιήθηκε, για να την παρουσιάσουν ως «απείθαρχη».

Το 1956, η Κόλβιν ήταν μία από τις ενάγουσες στην ιστορική υπόθεση Browder v. Gayle, η οποία αμφισβήτησε ευθέως τη συνταγματικότητα του φυλετικού διαχωρισμού στα λεωφορεία της Αλαμπάμα. Το Ανώτατο Δικαστήριο επικύρωσε την απόφαση του ομοσπονδιακού δικαστηρίου, οδηγώντας στον τερματισμό του φυλετικού διαχωρισμού στα μέσα μαζικής μεταφοράς. Η επίσημη αποκατάστασή της ήρθε μόλις πριν από πέντε χρόνια, το 2021, όταν δικαστής της Αλαμπάμα έκανε δεκτό το αίτημά της να σφραγιστούν και να διαγραφούν τα αρχεία του δικαστηρίου ανηλίκων, που αφορούσαν στη σύλληψη και την καταδίκη της. Ο δικαστής ανηλίκων της κομητείας Μοντγκόμερι, Κάλβιν Γουίλιαμς, χαρακτήρισε την πράξη της «γενναία ενέργεια», που πλέον αναγνωρίζεται ιστορικά.

Γεννημένη στις 5 Σεπτεμβρίου 1939 στο Μπέρμιγχαμ της Αλαμπάμα, η Κλοντέτ ήταν η μεγαλύτερη από οκτώ αδελφές και μεγάλωσε στην αγροτική κοινότητα Pine Level. Έζησε μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας, εργάστηκε για τρεις δεκαετίες ως βοηθός νοσηλεύτριας σε καθολικό οίκο ευγηρίας και απέκτησε δύο γιους, εκ των οποίων ο ένας πέθανε το 1993 και ο άλλος είναι σήμερα καθηγητής πανεπιστημίου.

Στην ανακοίνωση του θανάτου της, το Claudette Colvin Foundation τόνισε ότι για τους οικείους της δεν ήταν απλώς ένα ιστορικό πρόσωπο, αλλά «η καρδιά της οικογένειας», μια γυναίκα σοφή, ανθεκτική και βαθιά προσηλωμένη στη δικαιοσύνη και την ανθρώπινη αξιοπρέπεια...