Στρατηγική συμμαχία: Καλώδιο με στήριξη Ρούμπιο και γαλλική φόρμουλα, τι θα γίνει με τη NAVTEX και τα εμπόδια που βάζει η Τουρκία

Πολιτική στήριξη και ώθηση στο έργο της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας - Κύπρου - Ισραήλ (GSI) προσέφεραν οι δηλώσεις του Αμερικανού υπουργού Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο στην Αθήνα, χωρίς όμως να μπορούν να δώσουν λύση στα πρακτικά προβλήματα που δημιουργεί η στάση της Τουρκίας και έχουν οδηγήσει σε καθυστέρηση της επανέναρξης των ερευνών.

Ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης πάντως την Παρασκευή (σε συνέντευξη στον ΣΚΑΪ) επεσήμανε την αμερικανική και ευρωπαϊκή στήριξη στο έργο και αποφεύγοντας αναφορές σε «επιχειρησιακές λεπτομέρειες» εξέφρασε την πεποίθησή του ότι «υπάρχει ένα πλαίσιο μέσα στο οποίο το καλώδιο μπορεί και πρέπει να προχωρήσει, χωρίς να κάνουμε καμία έκπτωση απολύτως στα κυριαρχικά μας δικαιώματα...».

Ο Αμερικανός ΥΠΕΞ την Τετάρτη εξέφρασε την «απόλυτη δέσμευση» των ΗΠΑ στα ενεργειακά έργα που σχεδιάζει και υλοποιεί η χώρα μας, μεταξύ αυτών και το GSI, με την παραδοχή βεβαίως των «ευαισθησιών από άλλες χώρες», οι οποίες, όπως είπε, επιλύονται μέσω της μη δημόσιας διπλωματίας. Δεσμεύτηκε μάλιστα ότι θα χρησιμοποιήσει τις διπλωματικές προσπάθειες για να υπενθυμίσει σε όλα τα μέρη πόσο σημαντικό θεωρούν οι ΗΠΑ το έργο αυτό, εκφράζοντας συγχρόνως την ελπίδα ότι «θα βρούμε λύσεις».

Δυνατότητες παρέμβασης

Οι δυνατότητες παρέμβασης των ΗΠΑ, πάντως, φαίνεται να περιορίζονται στην προσπάθεια ώστε η επανέναρξη των ερευνών να μην οδηγήσει σε ένταση και κρίση μεταξύ δύο συμμάχων στην Ανατολική Μεσόγειο. Δεν είναι όμως πιθανό να μπορέσουν να βρουν λύση στο βραχυκύκλωμα που προκαλεί η απαίτηση της Τουρκίας να έχει λόγο και να εξουσιοδοτήσει -και- η ίδια τις έρευνες σε περιοχή που αφορά όχι μόνο τη μη οριοθετημένη ελληνική υφαλοκρηπίδα, αλλά ακόμη και τμήμα της οριοθετημένης ελληνικής ΑΟΖ. Και σε μια περίοδο ευρύτερων γεωπολιτικών αναταράξεων, ενώ οι αμερικανοτουρκικές σχέσεις βρίσκονται σε μια πολύ λεπτή ισορροπία, θεωρείται δύσκολο να επικεντρωθούν οι Αμερικανοί στο θέμα του καλωδίου, όπως επίσης και να υπάρξει θετική ανταπόκριση από τουρκικής πλευράς σε μια τέτοια κρούση.

Ειδικό ρόλο όμως φαίνεται να έχει αναλάβει η Γαλλία ώστε να βρεθεί η φόρμουλα για ανεμπόδιστη έναρξη των εργασιών. Το ερώτημα τώρα είναι αν και πότε θα βρεθεί αυτή η κατανόηση με την Αγκυρα ώστε να γίνει η επανέναρξη των ερευνών χωρίς να απειληθεί κλιμάκωση της έντασης. Η Τουρκία όμως σε κάθε επίπεδο έχει προειδοποιήσει ότι κάθε είδους έρευνα θα πρέπει να έχει και τη δική της εξουσιοδότηση, κάτι που σημαίνει υποβολή, ευθέως ή μέσω ενημέρωσης, αιτήματος και την επακόλουθη έκδοση NAVTEX, γεγονός που δυσκολεύει τους χειρισμούς ακόμη και για προτάσεις της λεγόμενης «δημιουργικής ασάφειας».

Μία από τις ιδέες που έχουν τεθεί στο τραπέζι αφορά την υποβολή κανονικού πλήρους αιτήματος από τη γαλλική πρεσβεία προς την Ελλάδα και συγχρόνως γενική γνωστοποίηση προς την Τουρκία από τη γαλλική πλευρά της έναρξης των ερευνών, η οποία θα περιλαμβάνει τις συντεταγμένες όλου του μήκους του έργου, δηλαδή περιοχές που διέρχονται τόσο από την ελληνική ΑΟΖ όσο και από την υφαλοκρηπίδα που δεν έχει οριοθετηθεί, αλλά και την ΑΟΖ της Κύπρου. Αυτό προφανώς θα θεωρηθεί από την Τουρκία «αίτημα», αλλά η επακόλουθη έκδοση NAVTEX από την Τουρκία θα ερμηνευτεί ότι αφορά μόνο περιοχές μη οριοθετημένης υφαλοκρηπίδας και το έργο θα μπορούσε να εξελιχθεί κανονικά μετά την έκδοση των σχετικών ακυρωτικών NAVTEX. Διπλωματικοί κύκλοι υποστηρίζουν ότι μια τέτοια επιλογή δεν θα δημιουργούσε επικίνδυνο προηγούμενο.

Ωστόσο, και σε αυτή την επιλογή παραμένει προβληματικό το γεγονός ότι θα υπάρξει γνωστοποίηση προς την Τουρκία χωρίς να υπάρχει τέτοια υποχρέωση και η ίδια θα αντιμετωπιστεί πρακτικά ως «παράκτιο» κράτος σε μια υφαλοκρηπίδα που διεκδικεί μέσω της «Γαλάζιας Πατρίδας».

Η διαδικασία έκδοσης NAVTEX αφορά αρμοδιότητα που ανατίθεται σε κράτη (δεν έχει σχέση με κυριαρχικά δικαιώματα), αλλά η Τουρκία συστηματικά επεκτείνει μονομερώς τη δική της περιοχή ευθύνης για την έκδοση αναγγελιών ώστε να ταυτίζεται με τις διεκδικήσεις της επί των θαλάσσιων ζωνών. Και το πρόβλημα βεβαίως θα αφορά την έκδοση NAVTEX εκ μέρους της Τουρκίας, η οποία θα αναφέρεται σε «τουρκική υφαλοκρηπίδα» ακόμη και σε περιοχές της οριοθετημένης ελληνικής ΑΟΖ, περιοχές δηλαδή πλήρους άσκησης των κυριαρχικών δικαιωμάτων της Ελλάδας.

«Δημιουργική ασάφεια»

Τα δημοσιεύματα των τελευταίων εβδομάδων, που ανέφεραν ότι η γαλλική εταιρεία Nexans θα αναλάμβανε να έρθει σε επαφή με την Τουρκία και έτσι μέσω μιας φόρμουλας που θα προσέφερε «δημιουργική ασάφεια» θα μπορούσε να ξεκινήσει το έργο, υποχρέωσαν τη γαλλική εταιρεία σε δημόσια διάψευση. Σε επιστολή της (απαντώντας σε σχετικό άρθρο της «Καθημερινής» της Κυριακής) αρνείται κατηγορηματικά ότι είχε ή σχεδιάζει να έχει οποιαδήποτε επαφή με τις τουρκικές αρχές για τις επικείμενες έρευνες βυθού του έργου. Η Nexans διευκρίνισε ότι «ο συντονισμός και η συνεργασία για τις επικείμενες εργασίες διεξάγονται αυστηρά με τον φορέα υλοποίησης και τις ελληνικές και κυπριακές αρχές όπως έχει συνομολογηθεί στο συμβόλαιό μας» και επισημαίνει ότι δεν λαμβάνει θέσεις σε πολιτικά και γεωπολιτικά ζητήματα που σχετίζονται με το έργο. Εξάλλου η συνεννόηση με την Αγκυρα θα μπορούσε να γίνει μόνο μέσω γαλλικών διπλωματικών διαύλων και όχι της εταιρείας.

Η διαρροή «πληροφοριών» για άμεση έκδοση NAVTEX ή και για συγκεκριμένη ημερομηνία έκδοσής της επιτείνει τη σύγχυση και μαρτυρά την πίεση που υπάρχει τόσο από πλευράς του επιχειρηματικού σχήματος του GSI όσο και του υπουργείου Ενέργειας προκειμένου να ξεκινήσουν όσο το δυνατόν νωρίτερα οι έρευνες, καθώς κάθε καθυστέρηση στοιχίζει και είναι προβληματική και για τις γαλλικές εταιρείες που έχουν εμπλακεί πλέον στο έργο.

Από την άλλη πλευρά, η Αθήνα είναι εξαιρετικά προσεκτική και αναζητά τον τρόπο με τον οποίο οι έρευνες θα ξαναρχίσουν, χωρίς όμως να υπάρξει οποιαδήποτε «τρύπα» που θα μπορούσε να δημιουργήσει ένα αρνητικό τετελεσμένο και προηγούμενο σε μια κρίσιμη περιοχή άσκησης των κυριαρχικών μας δικαιωμάτων. Ούτε φυσικά να υπάρξει κίνηση η οποία θα μπορούσε να οδηγήσει σε κλιμάκωση με την Τουρκία, κάτι που είναι ανεπιθύμητο, ειδικά σε αυτή τη γεωπολιτική συγκυρία.

Ανώτατη διπλωματική πηγή που έχει γνώση του παρασκηνίου διαβεβαίωνε την Πέμπτη ότι ακόμη δεν έχει ληφθεί αίτημα για την ενεργοποίηση της διαδικασίας που θα οδηγήσει στην έκδοση της NAVTEX, τονίζοντας μάλιστα ότι αγνοεί αν έχει ήδη βρεθεί και δεσμευτεί από την εταιρεία συγκεκριμένο πλοίο για τις έρευνες.

Από την άλλη, πληροφορίες από την πλευρά της κοινοπραξίας που έχει αναλάβει το GSI ανέφεραν ότι έχει προχωρήσει η όλη προετοιμασία και είναι έτοιμη να υποβάλει το σχετικό αίτημα. Η διαδικασία απαιτεί συνήθως έως δύο εβδομάδες καθώς, μετά την υποβολή της αίτησης στην αρμόδια διεύθυνση του ΥΠΕΞ (Δ1), εξετάζεται από την ειδική επιτροπή ΕΧΑΕ (Επιτροπή Χορήγησης Αδειών Ερευνών Θαλάσσης), ένα διυπουργικό όργανο που εξετάζει τις σχετικές άδειες για τη διενέργεια επιστημονικών, ερευνητικών ή τεχνικών/καλωδιακών εργασιών και ερευνών στη θάλασσα. Μετά την έκδοση θετικής σύστασης, αυτή προωθείται για έγκριση στον υπουργό Εξωτερικών. Ακολούθως, και εφόσον εγκριθεί, προωθείται στην Υδρογραφική Υπηρεσία για την έκδοση της NAVTEX. Πριν από τη διαδικασία αυτή η εταιρεία θα πρέπει να έχει κλείσει το ερευνητικό πλοίο, για το οποίο, εφόσον φέρει ξένη σημαία, θα υποβληθεί στην αρμόδια διεύθυνση του υπουργείου Ναυτιλίας αίτημα για «εξαίρεση χρήσης» με την αιτιολόγηση της έλλειψης ανάλογων πλοίων με ελληνική σημαία.

Συνεπώς, το κλειδί για την έκδοση της NAVTEX είναι πλέον η ολοκλήρωση των συνεννοήσεων της γαλλικής πλευράς με την Αγκυρα ώστε να δοθεί το πράσινο φως στην εταιρεία να υποβάλει το αίτημα για τις έρευνες προς το υπουργείο Εξωτερικών.