«95 χρόνια Παπαστράτος - Αυτή είναι η ιστορία μας»: Το επετειακό ντοκιμαντέρ με πρωταγωνιστές τους ανθρώπους της

Sponsored Content

Το επετειακό ντοκιμαντέρ για τα 95 χρόνια της Παπαστράτος, με την υπογραφή του Σωτήρη Δανέζη και παραγωγή της Danezis Stories, αναδεικνύει πώς μια εταιρεία μπορεί να εξελιχθεί σε έναν ζωντανό οργανισμό με ανθρώπινο πρόσωπο, διαγράφοντας μια πορεία γεμάτη επιτυχίες, προκλήσεις, κρίσιμες αποφάσεις και στιγμές που σημάδεψαν την ιστορία της.

Από το Αγρίνιο του 19ού αιώνα μέχρι τη σύγχρονη εποχή του μετασχηματισμού και της καινοτομίας, η εταιρεία που είναι μέλος του πολυεθνικού ομίλου Philip Morris International, γεφυρώνει την απόσταση του χθες με το σήμερα, αντιμετωπίζοντας τους ανθρώπους της με τον ίδιο σεβασμό και την ίδια στοργή που είχαν οραματιστεί οι ιδρυτές της.

Υπάρχει μια στιγμή, στο τέλος κάθε προβολής, που η αίθουσα αποφασίζει τι είδε. Στην πρεμιέρα του ντοκιμαντέρ, στον κινηματογράφο «Ολύμπιον» την Πέμπτη 10 Σεπτεμβρίου, η απάντηση ήρθε αμέσως: Δυνατό και παρατεταμένο χειροκρότημα. Είχαν προηγηθεί 70 λεπτά ζωντανής ιστορίας.

«Ήταν η πρώτη φορά που μοιραστήκαμε με το κοινό την ιστορία μας» επισήμανε η Διευθύνουσα Σύμβουλος της εταιρείας, Τίνα Δάβου. Μία ιστορία που είναι κάτι παραπάνω από μία απλή καταγραφή γεγονότων. Είναι η διαδρομή της εταιρείας, οι άνθρωποί της και οι αποφάσεις που τη διαμόρφωσαν όλα αυτά τα χρόνια».

Μια συναρπαστική πορεία στο χώρο και τον χρόνο, ταυτισμένη με την ίδια την ιστορία της Ελλάδας, την οποία ο Σωτήρης Δανέζης ξετύλιξε από την αρχή της, μεταφέροντάς μας πίσω στα τέλη του 19ού αιώνα.


4 αδέλφια και 3.000 δανεικές δραχμές

Στο Αγρίνιο εκείνης της εποχής καλλιεργείται ένα από τα πιο περιζήτητα καπνά της Μεσογείου. Γερμανοί, Ολλανδοί και Αιγύπτιοι έμποροι έρχονται να αγοράσουν και χιλιάδες οικογένειες ζουν από τα φύλλα του. Μέσα σε αυτόν τον κόσμο μεγαλώνουν τέσσερα αδέλφια ορφανά από πατέρα: ο Επαμεινώνδας, ο Ιωάννης, ο Σωτήρης και ο μικρότερος, ο Ευάγγελος, που αφήνει το σχολείο στα 12 του και πιάνει δουλειά σε εμπορικό κατάστημα. Δέκα χρόνια αργότερα, το 1906, μόλις 22 ετών, ιδρύει με 3.000 δανεικέςδραχμές την πρώτη του επιχείρηση. Τρία χρόνια αργότερα έρχεται η πρώτη μεγάλη συμφωνία και 50.000 οκάδες καπνού φεύγουν για το εξωτερικό.

1913: Η αρχή μιας ιστορίας που θα φτάσει στα 4 σημεία του ορίζοντα

Όταν ο συνέταιρός του φεύγει από τη ζωή, ο Ευάγγελος ιδρύει το 1913 μαζί με τον αδελφό του Σωτήρη την «Αφοί Παπαστράτου». Η νέα εταιρεία δεν προλαβαίνει να σταθεί στα πόδια της. Βαλκανικοί Πόλεμοι, Α΄ Παγκόσμιος, τα αδέλφια επιστρατεύονται. Πίσω στο Αγρίνιο όμως οι δουλειές προχωρούν και οι παραγγελίες διπλασιάζονται χρόνο με τον χρόνο. Το 1919 μπαίνουν πια και τα τέσσερα αδέλφια στην εταιρεία και η έδρα μετακομίζει στην Αθήνα. Το όνομα «Αφοί Παπαστράτου» ακούγεται πλέον σε Άμστερνταμ, Δρέσδη και Βερολίνο, ενώ ανοίγουν υποκαταστήματα σε Ξάνθη, Καβάλα, Θεσσαλονίκη και Πειραιά.

Το 1922 οι εξαγωγές φτάνουν τους 3.600 τόνους, αλλά τον Σεπτέμβριο της ίδιας χρονιάς η Σμύρνη καίγεται. Οι αποθήκες της εταιρείας μέσα στην πόλη γίνονται στάχτη και 300.000 κιλά καπνού χάνονται. Οι Παπαστράτοι ανοίγουν διάπλατα τις πόρτες τους στους πρόσφυγες και παίρνουν πολλούς να δουλέψουν δίπλα τους, ανθρώπους που μετέφεραν μαζί τους την τεχνογνωσία της επεξεργασίας του καπνού από τη Μικρά Ασία.


1931: Το εργοστάσιο που έμοιαζε με αμερικανικό πανεπιστήμιο

Το 1930, την ίδια χρονιά που η παγκόσμια οικονομία βυθίζεται στη μεγαλύτερη κρίση του αιώνα, τα αδέλφια αποφασίζουν να κάνουν το μεγάλο βήμα από το εμπόριο στη βιομηχανία και ιδρύουν την Παπαστράτος ΑΒΕΣ. Τα σχέδια του εργοστασίου του Πειραιά εκπονούνται στη Γερμανία, καθώς θέλουν κάτι που δεν έχει ξαναφτιαχτεί στην Ελλάδα. Στις 30 Μαΐου 1931, παρουσία του Προέδρου της Βουλής, πλήθους βουλευτών και όλων των πολιτικών και στρατιωτικών αρχών της χώρας, ο τότε πρωθυπουργός Ελευθέριος Βενιζέλος πατάει ένα κουμπί και οι μηχανές παίρνουν μπρος. Οι εφημερίδες της εποχής φιλοξενούν εκτενή δημοσιεύματα για τα εγκαίνια και οι δημοσιογράφοι περιγράφουν ένα εργοστάσιο που μοιάζει περισσότερο με αμερικανικό πανεπιστήμιο. Έξι όροφοι γεμάτοι φως, χώροι σίτισης, αποδυτήρια, ιατρείο, νυχτερινό σχολείο για τους αναλφάβητους εργάτες, γυμναστική στην ταράτσα για τις εργάτριες.

Από την πρώτη κιόλας περίοδο λειτουργίας του, το εργοστάσιο ξεχωρίζει για κάτι σπάνιο για τα δεδομένα της εποχής: τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζει τους εργαζομένους του, η πλειονότητα των οποίων είναι γυναίκες. Για κάθε 100 άνδρες δουλεύουν εδώ πάνω από 500 γυναίκες. Οι Παπαστράτοι οργανώνουν ομαδικούς γάμους στην αυλή του εργοστασίου και δίνουν προίκα στις νύφες. Όταν το 1937 υπογράφεται η πρώτη Εθνική Συλλογική Σύμβαση Εργασίας, είναι από τους πρώτους που την εφαρμόζουν.

Την ίδια φροντίδα δείχνουν και στον τόπο τους. Στο Αγρίνιο χτίζουν τα Παπαστράτεια Εκπαιδευτήρια και αργότερα χαρίζουν 100 στρέμματα για το κεντρικό πάρκο της πόλης, ενώ ακολουθούν Αρχαιολογικό Μουσείο, Βιβλιοθήκη, το Παπαστράτειο Μέγαρο και ηλεκτροφωτισμός σε ολόκληρη την πόλη. Στον Πειραιά χτίζουν την Παπαστράτειο Παιδική Στέγη. Κάπου στη διαδρομή, όπως ακούγεται στο ντοκιμαντέρ, το Αγρίνιο σταμάτησε να απαριθμεί τι έφτιαξαν οι αδελφοί Παπαστράτου.

Λίγο πριν τον πόλεμο, με εργοστάσια ήδη σε Βερολίνο και Κάιρο, η Παπαστράτος αποτελεί μια μικρή πολυεθνική με έδρα τον Πειραιά.

1940-1944: Ένα εργοστάσιο που αντιστέκεται

Στις 28 Οκτωβρίου 1940 η Ελλάδα μπαίνει στον πόλεμο, αλλά οι μηχανές του Πειραιά δεν σταματούν. Βγαίνει καινούργιο πακέτο με την ελληνική σημαία τυπωμένη πάνω του και ένα όνομα, «Αέρα», που φτάνει στο αλβανικό μέτωπο μαζί με τις μερίδες των στρατιωτών. Όποιος εργάτης της Παπαστράτος φοράει το χακί, συνεχίζει να πληρώνεται. Στην Κατοχή οι κατακτητές κατάσχουν σχεδόν το ένα τρίτο της παραγωγής και το 1943 τα παίρνουν όλα. Τον Ιανουάριο του 1944 συμμαχικά αεροπλάνα βομβαρδίζουν τον Πειραιά και στα Δεκεμβριανά το εργοστάσιο βρίσκεται ανάμεσα σε διασταυρούμενα πυρά, καταλαμβάνεται και λεηλατείται. Το τέλος του πολέμου βρίσκει την εταιρεία με ζημιές κοντά στα 4 δισ. δραχμές.


1950: Η αρχή της ανασυγκρότησης

Στις αρχές της δεκαετίας του 1950, με τη χώρα να προσπαθεί να σταθεί ξανά στα πόδια της, οι μηχανές του εργοστασίου παίρνουν ξανά μπρος και οι προικοδοτήσεις, οι ομαδικοί γάμοι και τα συσσίτια συνεχίζονται όπως και πριν. Η Παπαστράτος δεν ξέχασε το πιο πολύτιμο κεφάλαιο της. Τους ανθρώπους της. Με βάση την δική τους εμπιστοσύνη και εργατικότητα, μέχρι το τέλος της δεκαετίας του 1950, η Παπαστράτος εδραιώνεται ξανά ως ηγέτιδα δύναμη της ελληνικής καπνοβιομηχανίας, έτοιμη να κάνει το επόμενο βήμα και να αναζητήσει τις μεγάλες διεθνείς συνεργασίες που θα καθορίσουν το μέλλον της.

1974-2002: Η ιστορική συμφωνία με την Philip Morris International και το τέλος εποχής

Τον Μάρτιο του 1973 φεύγει από τη ζωή ο Ευάγγελος Παπαστράτος, ο τέταρτος αδελφός και αυτός που τα ξεκίνησε όλα. Πρόλαβε να δει την εταιρεία να γεννιέται από το τίποτα, να επιβιώνει από πολέμους και Κατοχή και να κυριαρχεί στην ελληνική αγορά. Έναν χρόνο αργότερα, το 1974, υπογράφεται στα γραφεία της Αθήνας μια συμφωνία σταθμός: η Philip Morris International δίνει την άδεια παραγωγής του Marlboro στην Ελλάδα.

Η δεκαετία του 1980 που ακολουθεί είναι η πιο κερδοφόρα στην ιστορία της εταιρείας: τα κέρδη εκτοξεύονται από 213 εκατ. σε 3 δισ. δραχμές. Ανοίγουν μονάδες σε Ρουμανία και Ουκρανία και στο εργοστάσιο δουλεύουν πάνω από 1.600 άνθρωποι. Κάθε χρόνο ένα κομμάτι των κερδών μοιράζεται στους εργαζόμενους: μέσα σε μία δεκαετία, 4 δισ. δρχ. σε πριμ παραγωγικότητας και 1,5 δισ. σε κοινωφελείς σκοπούς. Είναι η εποχή που στον Πειραιά λένε ότι όποιος πιάσει δουλειά στην Παπαστράτος, από εκεί θα πάρει και σύνταξη.

Η δεκαετία του 1990 βρίσκει την εταιρεία στην κορυφή, με τις εξαγωγές να γνωρίζουν εντυπωσιακή ανάπτυξη. Το 1998 όμως ο Τάσος Παπαστράτος, που είχε αναλάβει τα ηνία, φεύγει ξαφνικά από τη ζωή και μαζί του φεύγει οριστικά το όνομα της οικογένειας Παπαστράτου από τη διοίκηση.


2003: Η εξαγορά από την Philip Morris International

Η μακρόχρονη συνεργασία με την PMΙ οδηγεί το 2003 στην εξαγορά της Παπαστράτος και στην πλήρη ένταξή της στο παγκόσμιο δίκτυο της μεγαλύτερης βιομηχανίας καπνικών προϊόντων στον κόσμο. Στην πύλη του εργοστασίου όμως το όνομα δεν αλλάζει: είναι από τους βασικούς όρους της συμφωνίας. Η Παπαστράτος παραμένει μία από τις ελάχιστες θυγατρικές του ομίλου παγκοσμίως που διατήρησαν το όνομά τους.

Το όνομα είναι όμως το εύκολο κομμάτι. Η μεγαλύτερη πρόκληση της μετάβασης είναι η αλλαγή κουλτούρας. Αυτό που δεν θέλουν να χάσουν οι άνθρωποι της εταιρείας είναι η ταυτότητά τους.. Το DNA της Παπαστράτος, είναι η ανθρωπιά, το φιλότιμο και η προσοχή στον συνάδελφο. Οπλισμένη με αυτό το DNA και με τις δυνατότητες της μητρικής PMI, η Παπαστράτος είναι έτοιμη για το επόμενο μεγάλο βήμα της. Αυτή τη φορά προς τα δυτικά.

2006-2008: Από τον Πειραιά στον Ασπρόπυργο

Τον Ιανουάριο του 2006 η Παπαστράτος συμπληρώνει 75 χρόνια ζωής και ανακοινώνει ένα σχέδιο για το μέλλον: επένδυση 100 εκατ. ευρώ για νέο εργοστάσιο στον Ασπρόπυργο, με στόχο τη μετατροπή της μονάδας σε κεντρικό εξαγωγικό κόμβο της PMI για την Ευρώπη. Δυόμισι χρόνια αργότερα, στις 13 Αυγούστου 2008, τα πρώτα προϊόντα βγαίνουν από τις νέες γραμμές παραγωγής. Λίγες εβδομάδες μετά, στις 10 Οκτωβρίου, οι μηχανές του εργοστασίου στον Πειραιά σταματούν για τελευταία φορά, έπειτα από 77 χρόνια αδιάκοπης λειτουργίας. Ένας ιστορικός κύκλος κλείνει. Ένας επόμενος, χωρίς καύση, ετοιμάζεται να ανοίξει.


2016: H έναρξη του ριζικού μετασχηματισμού και το τελευταίο τσιγάρο

Το 2016 φτάνει στην ελληνική αγορά ένα νέο προϊόν: μια συσκευή που θερμαίνει τον καπνό αντί να τον καίει. Κι αυτό κάνει τη διαφορά. Η Ελλάδα είναι από τις πρώτες αγορές που το υποδέχονται. Η αλλαγή όμως δεν αφορά μόνο την αγορά: στη νέα στρατηγική της Philip Morris International, που δίνει έμφαση στα καινοτόμα προϊόντα χωρίς καύση με όραμα έναν κόσμο απαλλαγμένο από τον καπνό τσιγάρου, το εργοστάσιο του Ασπροπύργου, που εξακολουθεί να παράγει τσιγάρα, ψάχνει τη θέση του.

Η απάντηση έρχεται από την ίδια την ελληνική διοίκηση, η οποία στέλνει αίτημα στα κεντρικά ζητώντας να επενδύσει η μητρική εταιρεία ώστε ο Ασπρόπυργος να γίνει η δεύτερη μονάδα της PMI στον κόσμο που θα παράγει αποκλειστικά τα νέα καινοτόμα προϊόντα. Έναν χρόνο αργότερα ανακοινώνεται η επένδυση-ορόσημο των 300 εκατ. ευρώ, που συνοδεύεται από 400 νέες θέσεις εργασίας. Τον Μάρτιο του 2018 η νέα γραμμή παραγωγής είναι έτοιμη και, για πρώτη φορά από τα εγκαίνια του Ελ. Βενιζέλου το 1931, το εργοστάσιο της Παπαστράτος δεν παράγει πλέον τσιγάρα.

2021-2031: Στον δρόμο για τα 100 χρόνια

Το 2021, στην επετειακή εκδήλωση για τα 90 χρόνια, ανακοινώνεται νέα επένδυση 125 εκατ. ευρώ για την αύξηση της δυναμικότητας του εργοστασίου, των εξαγωγών και των θέσεων εργασίας. Οι συνολικές επενδύσεις από το 2017 αγγίζουν πλέον τα 700 εκατ. ευρώ και οι εξαγωγές φτάνουν το 90% της παραγωγής, ταξιδεύοντας σε πάνω από 30 χώρες. Με τα τέσσερα νέα κτίρια που κατασκευάζονται ως το 2028, το εργοστάσιο στον Ασπρόπυργο θα είναι ανάμεσα στις δύο μεγαλύτερες παραγωγικες μονάδες της Ευρώπης για το συγκεκριμένο προϊόν.

Και κάπου εδώ ολοκληρώνεται το ντοκιμαντέρ που υπογράφει ο Σωτήρης Δανέζης σε παραγωγή της Danezis Stories, για τις ανάγκες του οποίου μίλησαν συνταξιούχοι και νυν εργαζόμενοι, πρώην πρόεδροι και στελέχη της Παπαστράτος, κορυφαία στελέχη της PMI από την Ελλάδα και το εξωτερικό, αλλά και άνθρωποι που συνδέθηκαν με την εταιρεία σε διαφορετικές περιόδους. Ένα ντοκιμαντέρ που φωτίζει όχι μόνο τα ορόσημα μιας διαδρομής σχεδόν ενός αιώνα, αλλά και τις αξίες που επανέρχονται διαρκώς στις αφηγήσεις των ανθρώπων της: την πρωτοπορία, τη φροντίδα για τον άνθρωπο, τη φροντίδα για την κοινωνία.

Κεντρική φωτογραφία: Η Τίνα Δάβου, Διευθύνουσα Σύμβουλος της Παπαστράτος