GSI: Από τις επιφυλάξεις υπουργών του στην αισιοδοξία Χριστοδουλίδη μέσα σε 24 ώρες

Αισιόδοξος ότι η ηλεκτρική διασύνδεση Κύπρου και Ελλάδας εισέρχεται επιτέλους σε τροχιά υλοποίησης εμφανίστηκε ο Πρόεδρος της Κύπρου Νίκος Χριστοδουλίδης, μόλις μία ημέρα μετά τη συνεδρίαση της Επιτροπής Ενέργειας της κυπριακής Βουλής, κατά την οποία οι αρμόδιοι υπουργοί Ενέργειας και Οικονομικών, άφησαν ανοικτά σχεδόν όλα τα κρίσιμα οικονομικά και τεχνικά ζητήματα.

Η διαφορά ανάμεσα στις δύο εικόνες είναι εντυπωσιακή. Μόλις χθες, οι υπουργοί Οικονομικών Μάκης Κεραυνός και Ενέργειας Μιχάλης Δαμιανός δήλωναν ότι δεν είναι ακόμη γνωστό το πραγματικό κόστος του GSI, ότι αναμένεται νέα μελέτη και ότι δεν μπορεί να ληφθεί τελική απόφαση χωρίς σαφή εικόνα για τη βιωσιμότητά του.

Σήμερα, ο Νίκος Χριστοδουλίδης δήλωσε ότι «για πρώτη φορά από το 2012» το έργο βρίσκεται πολύ κοντά στο στάδιο της έναρξης. Η μεταβολή δεν συνδέεται, τουλάχιστον με βάση όσα έχουν δημοσιοποιηθεί, με κάποια νέα οικονομική ή τεχνική μελέτη. Συνδέεται πρωτίστως με τις διπλωματικές επαφές της Λευκωσίας και της Αθήνας με τη Γαλλία, καθώς και με τη βαρύτητα που προσδίδουν στο έργο η είσοδος της γαλλικής Meridiam και η συμμετοχή της επίσης γαλλικής Nexans.

«Πολύ κοντά στην έναρξη»

Ο Νίκος Χριστοδουλίδης ανέφερε ότι η είσοδος της γαλλικής επενδυτικής εταιρείας ήταν καθοριστική τόσο για την οικονομική όσο και για τη γεωπολιτική πτυχή του GSI.

«Όλα βαίνουν βάσει της συνεννόησης και της πλήρους συμφωνίας που έχουμε με τον Έλληνα Πρωθυπουργό», δήλωσε, απαντώντας στην κριτική των κομμάτων ΔΗΣΥ και ΑΚΕΛ.

Ο Κύπριος Πρόεδρος αποκάλυψε ότι το έργο συζητήθηκε χθες με τον Κυριάκο Μητσοτάκη στο περιθώριο της Τριμερούς Συνόδου Κύπρου, Ελλάδας και Αιγύπτου στο Ελ Αλαμέιν. Πρόσθεσε ότι σήμερα το Διπλωματικό του Γραφείο είχε συνάντηση με τη γαλλική πρεσβεία στη Λευκωσία αποκλειστικά για τον GSI, ενώ το ίδιο θέμα θα απασχολούσε και τη συνάντηση του Έλληνα πρωθυπουργού με τον Εμανουέλ Μακρόν στο Παρίσι.

Κατά τον Ν. Χριστοδουλίδη, οι κινήσεις αυτές αποτελούν συνέχεια της συνεννόησης που είχε γίνει τον Αύγουστο μεταξύ του ίδιου, του Κυριάκου Μητσοτάκη και του Γάλλου Προέδρου. Η γαλλική Meridiam έχει αποκτήσει το 66% της εταιρείας GSI, ενώ ο ΑΔΜΗΕ διατηρεί το υπόλοιπο 34% και τεχνικό ρόλο στο έργο. Παράλληλα, ΑΔΜΗΕ, GSI και Nexans έχουν υπογράψει συμφωνία για τις υπολειπόμενες έρευνες του βυθού.

Μέχρι χθες όμως, όλα παρέμεναν ανοικτά

Η σημερινή αισιοδοξία του Κύπριου Προέδρου απέχει αισθητά από όσα ακούστηκαν μία ημέρα νωρίτερα στη Βουλή.
Ο υπουργός Οικονομικών Μάκης Κεραυνός ανέφερε ότι το τελικό κόστος θα ξεπεράσει κατά πολύ τα €1,9 δισ., καθώς το ποσό αυτό αφορά κυρίως το υποθαλάσσιο καλώδιο και δεν περιλαμβάνει όλες τις πρόσθετες δαπάνες. Μεταξύ αυτών είναι οι ασφαλιστικές καλύψεις, οι αποθηκευτικοί χώροι, η συντήρηση και άλλα κατασκευαστικά ή λειτουργικά έξοδα.

Μέλος της Ρυθμιστικής Αρχής Ενέργειας Κύπρου τοποθέτησε το πιθανό συνολικό κόστος κοντά στα €3 δισ. με την ολοκλήρωση να μετατίθεται μετά το 2030.

Ο Κύπριος υπουργός Οικονομικών επανέλαβε την πάγια θέση του ότι η Λευκωσία δεν μπορεί να αποφασίσει χωρίς επικαιροποιημένα οικονομικά στοιχεία και σαφή απάντηση ως προς τη βιωσιμότητα. Προειδοποίησε επίσης ότι, εάν το κόστος αναληφθεί από το κράτος, θα επηρεαστούν τα δημόσια οικονομικά, ενώ αν μετακυλιστεί μέσω των λογαριασμών ηλεκτρισμού, θα επιβαρυνθούν οι καταναλωτές.

Οι ενστάσεις του Μάκη Κεραυνού δεν διατυπώνονται για πρώτη φορά. Από το 2025 επικαλείται δύο ανεξάρτητες μελέτες, οι οποίες είχαν κρίνει ότι το έργο, με τα τότε δεδομένα, δεν ήταν βιώσιμο. Στη Βουλή επανέλαβε ότι, εάν η νέα αξιολόγηση καταλήξει στο ίδιο συμπέρασμα, τα δεδομένα θα πρέπει να διαφοροποιηθούν, καθώς η Κυπριακή Δημοκρατία δεν μπορεί να απορροφήσει ένα δυσανάλογο κόστος. Οι δύο μελέτες που επικαλείται ποτέ δεν παρουσιάστηκαν δημοσίως.

Επίσης επιφυλακτικός ήταν και ο Μιχάλης Δαμιανός. Ο Κύπριος υπουργός Ενέργειας αναγνώρισε τη γεωπολιτική σημασία του GSI και τη συμβολή του στην άρση της ενεργειακής απομόνωσης της Κύπρου, αλλά παρέπεμψε και αυτός στη νέα μελέτη. Είπε μάλιστα ότι το κατά πόσο η Κυπριακή Δημοκρατία μπορεί ή όχι να προχωρήσει αποτελεί «περίπλοκο τεχνικό και νομικό ερώτημα» που δεν μπορούσε να απαντηθεί εκείνη τη στιγμή.

Διαφορετικές γραμμές από τα κόμματα

Ο ΔΗΣΥ τάχθηκε σαφώς υπέρ της υλοποίησης του έργου και κάλεσε την κυβέρνηση να εγκαταλείψει τη «διγλωσσία, την αδράνεια και την αμφιταλάντευση». Η πρόεδρος του κόμματος και Πρόεδρος της κυπριακής Βουλής, Αννίτα Δημητρίου υποστήριξε ότι η ηλεκτρική διασύνδεση μπορεί να τερματίσει την ενεργειακή απομόνωση της Κύπρου και να αναβαθμίσει τη γεωπολιτική της θέση.

Ο ΔΗΣΥ επικαλείται την ευρωπαϊκή χρηματοδότηση των €658 εκατ., τον διακρατικό καταμερισμό του κόστους και την είσοδο της Meridiam ως στοιχεία που ενισχύουν τη βιωσιμότητα και τη διεθνή θωράκιση του έργου. Διευκρινίζει ότι δεν αντιτίθεται σε πρόσθετες μελέτες, αλλά θεωρεί ότι αυτές δεν πρέπει να μετατραπούν σε πρόσχημα για νέα καθυστέρηση.

Το ΑΚΕΛ δεν απορρίπτει την ηλεκτρική διασύνδεση, αλλά ζητάει συγκεκριμένες απαντήσεις για το πραγματικό κόστος, την απόδοση των ιδιωτών επενδυτών, την επιβάρυνση των καταναλωτών και το ιδιοκτησιακό καθεστώς. Ο ΓΓ του κόμματος Στέφανος Στεφάνου επισήμανε ότι η γεωστρατηγική αξία δεν αρκεί για να απαντήσει στα οικονομικά ερωτήματα και υπενθύμισε τη δέσμευση της Κύπρου για καταβολή €125 εκατ. σε βάθος πενταετίας.

Το ΔΗ.ΚΟ αναγνωρίζει τη μεγάλη γεωπολιτική σημασία του GSI, αλλά θεωρεί ότι οι τελικές αποφάσεις πρέπει να ληφθούν μετά την ολοκλήρωση των τεχνικών και οικονομικών μελετών. Παράλληλα, εισηγείται μεγαλύτερη εμπλοκή διεθνών εταίρων, ώστε να επιμεριστούν τόσο το χρηματοδοτικό βάρος όσο και ο γεωπολιτικός κίνδυνος.

Τι άλλαξε μέσα σε μία ημέρα;

Η εμπλοκή της γαλλικής εταιρείας Meridiam προσθέτει ιδιωτικά κεφάλαια και γαλλικό πολιτικό βάρος, ενώ η επίσης γαλλική Nexans έχει άμεσο οικονομικό ενδιαφέρον για την κατασκευή και την πόντιση του καλωδίου. Οι επαφές της κυπριακής Προεδρίας με τη γαλλική πρεσβεία στη Λευκωσία και η συνάντηση Μητσοτάκη με Μακρόν ενισχύουν την εκτίμηση ότι Αθήνα, Λευκωσία και Παρίσι επιχειρούν να δημιουργήσουν τις πολιτικές προϋποθέσεις για επανέναρξη των θαλάσσιων ερευνών, ακόμη και στις περιοχές όπου αναμένονται τουρκικές αντιδράσεις.

Δεν προκύπτει, ωστόσο, ότι μέσα σε 24 ώρες λύθηκαν τα ζητήματα που καταγράφηκαν στη Βουλή. Δεν δημοσιοποιήθηκε νέο τελικό κόστος, δεν ολοκληρώθηκε η αναθεωρημένη μελέτη της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων και δεν διευκρινίστηκε τι θα πληρώσει το κυπριακό κράτος ή ο καταναλωτής.

Επομένως, αυτό που άλλαξε είναι κυρίως η πολιτική εκτίμηση ότι η γαλλική εμπλοκή μπορεί να ξεκλειδώσει την επανέναρξη των εργασιών. Οι επιφυλάξεις του Μάκη Κεραυνού για τη βιωσιμότητα παραμένουν στο τραπέζι. Απλώς, για την ώρα, η Λευκωσία επιλέγει να προτάξει τη γεωπολιτική δυναμική και να αφήσει τον δύσκολο λογαριασμό για την ολοκλήρωση των μελετών.