Ιωάννης Βαρβιτσιώτης: Σήμερα το τελευταίο αντίο στο ιστορικό στέλεχος της ΝΔ - Τι πίστευε για Ράλλη, Παπανδρέου και Τσίπρα

Με την εξόδιο ακολουθία, η οποία θα τελεστεί σήμερα, Τρίτη 4 Αυγούστου 2026, στις 12:00, στην Ιερά Μητρόπολη των Αθηνών, πρόκειται να ξεκινήσει ο τελευταίος αποχαιρετισμός στον Ιωάννη Βαρβιτσιώτη.

Η ταφή του ιστορικού στελέχους της Νέας Δημοκρατίας (της οποίας υπήρξε αντιπρόεδρος) και επί μακρών διατελέσαντα υπουργού σε τομείς πρωταρχικής σημασίας, όπως το Υπουργείο Εθνικής Άμυνας, Παιδείας, Εμπορίου και Δικαιοσύνης, θα γίνει στο Α' Νεκροταφείο Αθηνών.

Τον επικήδειο εις μνήμην του Ιωάννη Βαρβιτσιώτη θα εκφωνήσει ο πρωθυπουργός, Κυριάκος Μητσοτάκης, ενώ αναμένεται να παραστεί η πλειονότητα των, εν ενεργεία και μη, πολιτικών προσωπικοτήτων της χώρας.

Ο Ιωάννης Βαρβιτσιώτης απεβίωσε την Κυριακή 2 Αυγούστου, σε βαθύ γήρας, καθώς ήταν 93 ετών. Πολυπράγμων, άνθρωπος με στέρεη παιδεία και ευγένες πάθος για τα κοινά, ο Ιώαννης Βαρβιτσιώτης υπήρξε ανέκαθεν ένα σπάνιο παράδειγμα σταθερότητας, αξιοπρέπειας και αφοσίωσης στα ιδεολογικά πιστεύω του -κυρίως όμως σε έναν κώδικα ηθικής, ο οποίος απέκλειε εξ ορισμού εκπτώσεις και παρεκκλίσεις.

Η πορεία του Ιωάννη Βαρβιτσιώτη

Επί μισόν αιώνα και πλέον ο Ιωάννης Βαρβιτσιώτης είχε θέσει τον εαυτό του στην υπηρεσία του ελληνικού λαού, οπωσδήποτε μέσα από την ιδεολογική και κομματική σκοπιά που εκείνος θεωρούσε ως την καλύτερη δυνατή. Εξού και σχεδόν ταυτίστηκε με τους πλέον πιστούς υποστηρικτές και συνεργάτες του ιδρυτή της Νέας Δημοκρατίας, Κωνσταντίνου Καραμανλή.

Ακόμη και όταν διαφώνησε με τις επιλογές των διαδόχων του Καραμανλή στην ηγεσία του κόμματος, ο Ιωάννης Βαρβιτσιώτης ουδέποτε μετήλθε παρασκηνιακών και αμφιλεγόμενων μεθόδων. Παρέμεινε πιστός στις προσωπικές αρχές του, συχνά διδάσκοντας «καλούς τρόπους» στο πολιτικό προσωπικό της χώρας, ανεξαρτήτως κομματικής στράτευσης.

Είχε γεννηθεί στην Αθήνα, το 1933. Σπούδασε Νομικά στα Πανεπιστήμια Αθηνών και Φράιμπουργκ της Γερμανίας, ειδικεύτηκε στο Εταιρικό Δίκαιο και το 1960 ο Ιωάννης Βαρβιτσιώτης ανακηρύχθηκε διδάκτωρ της Νομικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών. Την αμέσως επόμενη χρονιά, το 1961, εξελέγη για πρώτη φορά βουλευτής και επανεξελέγη σε όλες τις επόμενες εκλογικές αναμετρήσεις (1963, 1964 με την ΕΡΕ και 1974, 1977, 1981, 1985, Ιούνιο 1989, Οκτώβριο 1989, 1990, 1993, 1996, 2000 με τη Νέα Δημοκρατία).

Στη διάρκεια της περιόδου 1961-1967 διετέλεσε Γραμματέας Προεδρείου και Κοσμήτωρ της Βουλής, Γραμματέας της Επιτροπής Αναθεωρήσεως του Συντάγματος, καθώς και μόνιμο μέλος της Ελληνικής Αντιπροσωπείας στην Κοινοβουλευτική Επιτροπή Συνδέσεως Ελλάδας-ΕΟΚ.

Το χουντικό καθεστώς της 21ης Απριλίου 1967 διέταξε τη σύλληψη και τη φυλάκισή του, ενώ από το 1974 και την αποκατάσταση της δημοκρατίας στην Ελλάδα, ο Ιωάννης Βαρβιτσιώτης χρημάτισε υφυπουργός Εσωτερικών, υφυπουργός Εξωτερικών, υπουργός Εμπορίου (δύο φορές), υπουργός Εθνικής Παιδείας και Θρησκευμάτων, υπουργός Εθνικής Άμυνας (δύο φορές) και υπουργός Δικαιοσύνης.

Σημαντικός σταθμός στην καριέρα του υπήρξε η θητεία του ως αντιπροέδρου του Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος (1985-1996), ενώ έχει διατελέσει επίσης κοινοβουλευτικός εκπρόσωπος, Γενικός Γραμματέας της Κοινοβουλευτικής ομάδας και Αντιπρόεδρος της Νέας Δημοκρατίας.

Στις εκλογές του Ιουνίου 2004 εξελέγη ευρωβουλευτής και τέθηκε επικεφαλής της ομάδας των Ευρωβουλευτών της Νέας Δημοκρατίας στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.

Διετέλεσε επίσης Πρόεδρος του Ινστιτούτου «Κωνσταντίνος Καραμανλής».

Τιμήθηκε, μεταξύ άλλων διακρίσεων, με το Μεγαλόσταυρο του Τάγματος του Φοίνικος, καθώς και με άλλα ανώτερα παράσημα διαφόρων κρατών, και κατέλιπε πλήθος νομικών και πολιτικών μελετών.

Ο Ιωάννης Βαρβιτσιώτης μιλούσε, σχεδόν απταίστως, γερμανικά, γαλλικά και αγγλικά. Σε ό,τι αφορά στην προσωπική και οικογενειακή ζωή του, ήταν παντρεμένος με την Σόφη Λαναρά, την οποίαν τιμούσε πάντα ως τη μεγαλύτερη αγάπη της ζωής του, ασφαλώς μαζί με τους τρεις γιους και τη μια κόρη που απέκτησαν στην μακροχρόνια κοινή διαδρομή τους στη ζωή.

Ο δημόσιος λόγος του Ιωάννη Βαρβιτσιώτη ήταν ανέκαθεν σοβαρός και στιβαρός. Ανέδινε γνώση και μια βαθιά ενσυναίσθηση, πολιτική αλλά και ανθρώπινη. Παρέμεινε, συστηματικά και επίμονα, γειωμένος με τους απλούς ανθρώπους, τους οποίους ουδέποτε σταμάτησε να εκφράζει με τις εύστοχες -κατά κανόνα εξόχως αυστηρές- παρεμβάσεις του στη δημόσια συζήτηση.

Δείγμα του ύφους, αλλά και του ήθους, που χαρακτήριζε δια βίου τον Ιωάννη Βαρβιτσιώτη, είναι ένα μικρό απόσπασμα από τα πολιτικά απομνημονεύματά του. Συγκεκριμένα, δε, από τον Τόμο Β' του έργου «Όπως τα έζησα» (εκδ. Πατάκη, Αθήνα 2017), το οποίο παρέμεινε ανολοκλήρωτο.

Τι πίστευε για Ράλλη, Παπανδρέου και Τσίπρα

Έγραφε, λοιπόν, ο Ιωάννης Βαρβιτσιώτης, συγκρίνοντας τον Ανδρέα Παπανδρέου του 1981, όχι μόνο με τον Σερ Ουίνστον Τσόρτσιλ του 1945, αλλά και με τον Αλέξη Τσίπρα του 2015:

«Προσωπικά πιστεύω ότι δεν ήταν η στρατηγική του ήπιου κλίματος [σσ: που προέκρινε και υιοθέτησε ο πρωθυπουργός και πρόεδρος της Νέας Δημοκρατίας το 1981, Γεώργιος Ράλλης] ο καθοριστικός παράγων που επηρέασε το εκλογικό αποτέλεσμα. Απλώς ο Ανδρέας Παπανδρέου, με 'πυροτεχνήματα' του τύπου 'Αλλαγή', 'ΠΑΣΟΚ, κόμμα μη προνομιούχων', 'Η Ελλάδα ανήκει στους Έλληνες', 'Για μια Ελλάδα νέα' κ.α., που εκτόξευε κατά την τριετία προ των εκλογών του 1981, και τα οποία μπορούσε ο καθένας να ερμηνεύει κατά το δοκούν, είχε σαγηνεύσει το εκλογικό σώμα.

» Παράλληλα, η λιτή και αυστηρή διακυβέρνηση, την οποία είχε επιβάλει ο Κ. Καραμανλής, επί επτά ολόκληρα χρόνια, από το 1974, προσανατολισμένος στη στρατηγική της ευρωπαϊκής προοπτικής της χώρας, είχε κουράσει τον λαό.

Στη μνήμη μου ήρθε η αποδοκιμασία του Συντηρητικού Κόμματος από τους Βρετανούς, το 1945: τότε, ο Ουίνστον Τσόρτσιλ, ο 'πατέρας της νίκης' των Συμμάχων κατά του Άξονα στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, είχε χάσει την πρώτη μεταπολεμική εκλογική μάχη από το Εργατικό κόμμα και τον σοσιαλιστή Κλέμεντ Άττλη, περίπου δύο μήνες μετά την ήττα της ναζιστικής Γερμανίας. Αυτός, που μπόρεσε να πείσει έναν λαό να τον ακολουθήσει στις δύσκολες ημέρες του πολέμου, υποσχόμενος μόνο δάκρυα και θυσίες, δεν μπόρεσε να τον επηρεάσει, για να τον εμπιστευθεί στις ημέρες της ειρήνης. Οι Άγγλοι είχαν γοητευθεί από την ιδέα της αλλαγής και των κοινωνικών μεταρρυθμίσεων, που προέβαλαν οι Εργατικοί του Άττλη και του Ανάιριν Μπέβαν (Aneurin Bevan). Το ζήτημα γι' αυτούς ήταν ψυχολογικό. Και η ψυχολογία επενεργεί πάντοτε στην πολιτική ως καταλύτης.

» Μέσα σε όλα αυτά, δεν πρέπει επίσης να λησμονούμε και τα γεγονότα που συνέπεσαν εκείνη την περίοδο και τα οποία βρίσκονταν πολύ πέραν του ελέγχου του πρωθυπουργού Γ. Ράλλη: την τραγωδία της Θύρας 7 στο γήπεδο Καραϊσκάκη, τους μεγάλους εμπρησμούς των πολυκαταστημάτων στο κέντρο της Αθήνας, και φυσικά τον ισχυρότατο σεισμό του 1981. Ήταν γεγονότα που δεν μπορούσε να προβλέψει κανείς, και που δυστυχώς ο Ανδρέας Παπανδρέου, ως αρχηγός της αξιωματικής αντιπολίτευσης, εκμεταλλεύτηκε μικροπολιτικά στο έπακρον.

» Λέγεται ότι η ιστορία επαναλαμβάνεται, και μάλιστα, όπως σοφά έχει διατυπώσει ο Καρλ Μαρξ, 'την πρώτη φορά σαν τραγωδία, και τη δεύτερη σαν φάρσα'. Κάτι αντίστοιχο με τη σαρωτική νίκη του ΠΑΣΟΚ το 1981, και μάλιστα με ακόμα πιο εντυπωσιακό τρόπο, επαναλήφθηκε πρόσφατα [σσ: ο Βαρβιτσιώτης έγραφε το 2017 για το 2015] από τον ΣΥΡΙΖΑ του Αλέξη Τσίπρα, που, από το μόλις 4,59% των εκλογών του Οκτωβρίου 2009, εκτοξεύτηκε τον Ιανουάριο του 2015 στο 36,34%.

» Και τα δύο κόμματα, ΠΑΣΟΚ και ΣΥΡΙΖΑ, είχαν ηγέτες που εκμεταλλευόμενοι την πειθώ και την πολιτική τους γοητεία παρουσίασαν το άσπρο μαύρο, χωρίς μάλιστα να διστάσουν να χρησιμοποιήσουν στοιχεία που ουδεμία σχέση είχαν με την πραγματικότητα, υποσχόμενοι στους πάντες τα πάντα.

» Ο Ανδρέας Παπανδρέου, όμως, είχε τουλάχιστον πλούσια μόρφωση και μεγάλη ευχέρεια στις ξένες γλώσσες. Από την άλλη ο πρωθυπουργός που σήμερα κυβερνά τη χώρα μας, [σσ: εννοεί τον Αλέξη Τσίπρα] χωρίς καν να διαθέτει τα ανάλογα προσόντα, προσπάθησε, επιβεβαιώνοντας τη ρήση του Καρλ Μαρξ, να μιμηθεί τον Ανδρέα Παπανδρέου, και όχι μόνο ως προς τους ενδυματολογικούς 'νεωτερισμούς'.

» 'Αλλάζουμε την Ευρώπη', ευαγγελιζόταν προεκλογικά ο ΣΥΡΙΖΑ, φέρνοντας στη μνήμη μια άλλη 'αλλαγή', που υποτίθεται ότι στις αρχές της δεκαετίας του 1980 θα οδηγούσε την Ελλάδα στην ευημερία. Ο Ανδρέας Παπανδρέου, με το ζιβάγκο, φώναζε προεκλογικά από τα μπαλκόνια 'ΕΟΚ και ΝΑΤΟ το ίδιο συνδικάτο' και 'Έξω οι βάσεις του θανάτου', ενώ ο Αλέξης Τσίπρας, με πουκάμισο χωρίς γραβάτα, υποσχόταν κατάργηση των μνημονίων 'με έναν νόμο σε ένα άρθρο', και ότι τελικά 'εμείς θα παίζουμε τον ζουρνά και αυτοί θα χορεύουν'.

» Το αν τελικά τήρησαν αυτές τους τις δεσμεύσεις, νομίζω ότι όλοι είμαστε πλέον σε θέση να γνωρίζουμε. Το χειρότερο όμως είναι ότι η πολιτική αυτή του λαϊκισμού και της διγλωσσίας επαναλαμβάνεται σε μία εποχή εξαιρετικά δυσχερών οικονομικών και γεωπολιτικών συγκυριών, βυθίζοντας τη χώρα όλο και πιο βαθιά στην τραγωδία...

» Κάτω από αυτές τις συνθήκες λοιπόν, εκτιμώ ότι η ήττα μας το 1981 ήταν σχεδόν 'νομοτελειακή', και θα είχε συμβεί οποιονδήποτε αρχηγό και αν είχαμε. Κι όμως, ορισμένα κομματικά στελέχη ισχυρίζονταν, με επιπολαιότητα, ότι ακόμη και η φράση του Γεωργίου Ράλλη, από το προεκλογικό μπαλκόνι της πλατείας Συντάγματος, με την οποία καυτηρίαζε τις αποδοκιμασίες των οπαδών μας κατά του Ανδρέα Παπανδρέου ('Δεν θέλω ου'), είχε συμβάλει στην ήττα μας.

» Αντί να αισθανθούν υπερηφάνεια που ο αρχηγός της παράταξής μας δίδασκε πολιτικό ήθος, απέναντι σε έναν αδίστακτο δημαγωγό, του ασκούσαν απαράδεκτη κριτική...».