Λιβάδια Ποσειδωνίας: Τα «δάση» των ελληνικών θαλασσών που χρειάστηκαν αιώνες για να αναπτυχθούν και καταστρέφονται σε λίγα λεπτά

Τον κώδωνα του κινδύνου για τη συνεχιζόμενη καταστροφή των λιβαδιών Ποσειδωνίας στις ελληνικές θάλασσες κρούει το Ινστιτούτο Θαλάσσιας Προστασίας «Αρχιπέλαγος», επισημαίνοντας ότι οικοσυστήματα που χρειάστηκαν ακόμη και χιλιάδες χρόνια για να δημιουργηθούν μπορούν να υποστούν σοβαρές ζημιές μέσα σε ελάχιστο χρόνο από ανθρώπινες δραστηριότητες.

Σε ανάρτησή του, το Ινστιτούτο χαρακτηρίζει τα λιβάδια Ποσειδωνίας (Posidonia oceanica) πολύτιμα «δάση» των θαλασσών, τα οποία, αν και προστατεύονται από τη νομοθεσία, εξακολουθούν να βρίσκονται αντιμέτωπα με σημαντικές πιέσεις.

Ορισμένα από αυτά τα υποθαλάσσια οικοσυστήματα έχουν ηλικία που ξεπερνά τα 10.000 χρόνια και αποτελούν πραγματικές οάσεις ζωής στον βυθό της Μεσογείου.

Γιατί είναι τόσο σημαντική η Ποσειδωνία

Τα λιβάδια Ποσειδωνίας προσφέρουν καταφύγιο, τροφή και χώρους αναπαραγωγής σε εκατοντάδες θαλάσσια είδη, διαδραματίζοντας παράλληλα σημαντικό ρόλο στη διατήρηση των αλιευτικών πόρων.

Η αξία τους, ωστόσο, δεν περιορίζεται στη βιοποικιλότητα. Δεσμεύουν και αποθηκεύουν σημαντικές ποσότητες άνθρακα, παράγουν οξυγόνο και συγκρατούν τα θαλάσσια ιζήματα, ενώ λειτουργούν και ως φυσική ασπίδα για τις ακτές απέναντι στη διάβρωση.

Πρόκειται για ένα οικοσύστημα που αναπτύσσεται με εξαιρετικά αργούς ρυθμούς, γεγονός που κάνει ακόμη μεγαλύτερη τη σημασία της προστασίας του. Όπως επισημαίνει το «Αρχιπέλαγος», μία άγκυρα μπορεί μέσα σε λίγα λεπτά να ξεριζώσει φυτά και ριζώματα και να προκαλέσει ζημιές σε λιβάδια που χρειάστηκαν δεκαετίες ή ακόμη και αιώνες για να αναπτυχθούν.

Οι άγκυρες των σκαφών μία από τις μεγαλύτερες απειλές

Παρά το καθεστώς προστασίας τους, τα λιβάδια εξακολουθούν να καταστρέφονται. Μία από τις σημαντικότερες άμεσες απειλές στις ελληνικές θάλασσες, σύμφωνα με το Ινστιτούτο, είναι η ανεξέλεγκτη αγκυροβολία χιλιάδων σκαφών αναψυχής.

Όταν μια άγκυρα πέφτει πάνω σε λιβάδι Ποσειδωνίας και στη συνέχεια σύρεται στον πυθμένα, μπορεί να προκαλέσει καταστροφή τόσο στα ίδια τα φυτά όσο και στο πυκνό σύστημα ριζωμάτων που έχει αναπτυχθεί από κάτω τους.

Στις πιέσεις προστίθενται η παράνομη αλιεία με συρόμενα εργαλεία, η έντονη παράκτια ανάπτυξη, η ρύπανση αλλά και οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής. Το πρόβλημα γίνεται ιδιαίτερα δύσκολο να αντιμετωπιστεί εξαιτίας του πολύ αργού ρυθμού ανάπτυξης της Ποσειδωνίας. Η ζημιά, δηλαδή, μπορεί να γίνει μέσα σε λίγα λεπτά, όμως για να επανέλθει το οικοσύστημα μπορεί να απαιτηθούν δεκαετίες.

Χαρτογράφηση των λιβαδιών από το 2005

Οι ερευνητικές ομάδες του Ινστιτούτου Θαλάσσιας Προστασίας «Αρχιπέλαγος» χαρτογραφούν και παρακολουθούν συστηματικά από το 2005 λιβάδια Ποσειδωνίας σε διαφορετικές περιοχές του Αιγαίου.

Στο πλαίσιο της έρευνας καταγράφονται τόσο η κατάσταση των οικοσυστημάτων όσο και οι επιπτώσεις που προκαλούν σε αυτά διάφορες ανθρώπινες δραστηριότητες.

Από το 2018, το Ινστιτούτο αναπτύσσει και δοκιμάζει παράλληλα μεθόδους αποκατάστασης, πραγματοποιώντας φυτεύσεις μέσα από υποθαλάσσιους «κήπους Ποσειδωνίας». Ταυτόχρονα αναπτύσσονται πρακτικές βιώσιμης πρόσδεσης των σκαφών, ώστε να περιορίζεται η καταστροφή του θαλάσσιου πυθμένα από τις άγκυρες.

«Η αποκατάσταση δεν μπορεί να αποτελεί άλλοθι»

Το «Αρχιπέλαγος», ωστόσο, προειδοποιεί ότι ακόμη και οι προσπάθειες αποκατάστασης δεν μπορούν από μόνες τους να αντιστρέψουν την κατάσταση όσο συνεχίζεται η καταστροφή μεγαλύτερων εκτάσεων. «Η αποκατάσταση δεν μπορεί να αποτελεί άλλοθι για τη συνεχιζόμενη καταστροφή. Δεν έχει νόημα να αποκαθιστούμε λίγα τετραγωνικά μέτρα, ενώ πολύ μεγαλύτερες εκτάσεις εξακολουθούν να καταστρέφονται», επισημαίνει το Ινστιτούτο.

Γι' αυτό και, όπως τονίζει, πρώτη προτεραιότητα πρέπει να είναι η ουσιαστική προστασία των λιβαδιών Ποσειδωνίας που εξακολουθούν να επιβιώνουν στις ελληνικές θάλασσες. Η προστασία τους δεν αφορά μόνο ένα φυτό του θαλάσσιου βυθού. Συνδέεται άμεσα με τη βιοποικιλότητα, την αλιεία, την προστασία των ακτών αλλά και τη δυνατότητα των θαλάσσιων οικοσυστημάτων να αντέξουν τις ολοένα μεγαλύτερες πιέσεις που προκαλεί η κλιματική αλλαγή.