Διάσημος σημειολόγος, πανεπιστημιακός με μεγάλη επιρροή και συγγραφέας με διεθνή αναγνώριση, ο Ρολάν Μπαρτ είναι 63 ετών όταν χάνει τη μητέρα του.
Έχοντας μοιραστεί μια εντελώς ανέφελη ζωή μαζί της, του είναι σχεδόν αδύνατον να αποδεχθεί το γεγονός του θανάτου. Αντί παρόλα αυτά να εγκαταλειφθεί στη σκοτεινιά που νιώθει να τον κυκλώνει από παντού, αποφασίζει να αντιδράσει με το μόνο όπλο το οποίο ξέρει: το γράψιμο. Χρησιμοποιώντας άλλοτε μελάνι και άλλοτε μολύβι, καταγράφει τα καθημερινά του συναισθήματα για την απώλεια της μητέρας πάνω σε μια σειρά από καρτέλες που φτιάχνει ο ίδιος (από χαρτί κανονικού μεγέθους κομμένο στα τέσσερα). Οι ημερολογιακές αυτές εγγραφές, που θα καλύψουν κάτι λιγότερο από δύο χρόνια, πήραν τη μορφή βιβλίου το 2009 χάρη στη φροντίδα της Nathalie Leger. Το βιβλίο κυκλοφορεί τώρα από τις εκδόσεις Πατάκη (σελ. 278) σε μετάφραση Κατερίνας Σχινά.
Ξεφυλλίζοντας κανείς το «Ημερολόγιο πένθους» (κρατημένο από τις 26 Οκτωβρίου 1977 μέχρι και τις 15 Σεπτεμβρίου 1979), καταλαβαίνει αμέσως τι κάνει ο Μπαρτ: από τη μια αφήνει τον εαυτό του να ξεσπάσει για τον θάνατο του πιο λατρευτού του προσώπου και από την άλλη αγωνίζεται, έστω και υποσυνείδητα, να βγει πάση θυσία από τον κύκλο της κατάθλιψης.
Κατά τους πρώτους μήνες του πένθους η αρνητική διάθεση του Μπαρτ θα είναι τρομακτική: κατακλύζεται από φόβο για τον δικό του θάνατο, αρνείται να ερωτευτεί, βλέπει τη δημιουργικότητά του να εξατμίζεται, χάνει την αλλοτινή εσωτερική του ευγένεια, βυθίζεται όλο και συχνότερα στη μοναξιά του και καταλήγει να απεχθάνεται την οποιαδήποτε κοινωνική συναναστροφή.
Την ίδια, όμως, ώρα, κι όσο τρέχει ο χρόνος, τα πράγματα θα αρχίσουν να αποκτούν μιαν άλλη διάσταση. Ο απαρηγόρητος γιος μπορεί να μην κατορθώσει όσο συνεχίζεται το ημερολόγιο να απαλλαγεί από τη θλίψη του, βαθμιαία ωστόσο θα μεταμορφωθεί σε έναν ενήλικα που ξέρει ότι θα πρέπει να εφεξής ζήσει συντροφιά με την ιδέα της απώλειας, αναζητώντας ήδη τα μέσα τα οποία θα τον οδηγήσουν στη διέξοδο. Ποια είναι αυτά τα μέσα; Μα, και πάλι, ένα και μοναδικό: η γραφή. Υπάρχουν κάποια θέματα που επανέρχονται με επιμονή στο «Ημερολόγιο πένθους»: η ταύτιση του Μπαρτ με τον Προυστ και με την αγάπη που έτρεφε για τη μητέρα του, η συνειδητοποίηση της ανάγκης για ριζικές αλλαγές μετά τη βίαιη ή τη φυσική ολοκλήρωση ενός κύκλου ζωής, όπως και ο τρόπος με τον οποίο λειτουργούν η μνήμη και η εικόνα. Όλα αυτά τα μοτίβα, τα οποία ο Μπαρτ συλλαμβάνει γράφοντας τις ημερολογιακές του σημειώσεις για τον θάνατο της μητέρας του, θα αποτυπωθούν στις τις μελέτες τις οποίες θα εκπονήσει τόσο κατά τη διάρκεια του πένθους όσο και τα αμέσως επόμενα χρόνια: από τα πανεπιστημιακά του μαθήματα για τον Προυστ μέχρι τα έργα του «Vita Nova» και «Ο φωτεινός θάλαμος» (το κύκνειο άσμα του).
Το πένθος θα μετατραπεί έτσι σε μοχλό πλήρους ανασύνταξης και ανασυγκρότησης ενώ εκείνο που θα απομείνει από το «Ημερολόγιο πένθους» είναι ό,τι παρακολουθούμε εμείς στις σελίδες του σήμερα: ένας άνθρωπος που προσπαθεί να αντικρίσει γυμνή την ψυχή του την ώρα που τα πάντα τριγύρω του έχουν αλλάξει δραματικά.
