Aρχαιολογικός χώρος των Φιλίππων - Καβάλα: Ολοκληρώθηκαν τα έργα προστασίας και αποκατάστασης των μνημείων τους

Αναβαθμισμένος και θωρακισμένος από τις πυρκαγιές είναι πλέον ο εγγεγραμμένος στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO αρχαιολογικός χώρος των Φιλίππων μετά την εγκατάσταση, από το υπουργείο Πολιτισμού, συστήματος πυρόσβεσης και πυροπροστασίας και την ολοκλήρωση της πρώτης φάσης της αποκατάστασης της Βασιλικής Β’.

Το έργο της αναβάθμισης του αρχαιολογικού χώρου, προϋπολογισμού 2.537.189 ευρώ, με χρηματοδότηση από το Ταμείο Ανάπτυξης, περιελάμβανε την ενοποίηση και αναδιοργάνωση του αρχαιολογικού χώρου, τη βελτίωση της προσβασιμότητας και της κίνησης των επισκεπτών, καθώς και τη συντήρηση και ανάδειξη τμήματος της πεδινής οχύρωσης. Το έργο της πυρόσβεσης και πυροπροστασίας, που ολοκληρώθηκε τον Απρίλιο 2026, δημιουργεί ένα δίκτυ ασφαλείας απέναντι στους αυξανόμενους κινδύνους της κλιματικής κρίσης. Περιλαμβάνει δύο δεξαμενές συνολικής χωρητικότητας 200 κυβικών μέτρων, με τα αντίστοιχα αντλιοστάσια, ένα επιπλέον αντλιοστασίου σύνδεσης με το δίκτυο ύδρευσης Λυδίας, καθώς και την εγκατάσταση 34 πυροσβεστικών φωλεών στον αρχαιολογικό χώρο, 4 στο μουσείο, και 16 κανονιών και 9 πυροσβεστικών σταθμών.

Η Βασιλική Β΄ αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα βυζαντινά μνημεία των Φιλίππων, το οποίο κατέχει ξεχωριστή θέση στην ιστορία της πρωτοβυζαντινής βασιλικής αρχιτεκτονικής. Το έργο δημοπρατήθηκε το 2019 και ολοκληρώθηκε το 2024, με χρηματοδότηση από το Επιχειρησιακό Πρόγραμμα «Ανατολική Μακεδονία - Θράκη 2014-2020», με προϋπολογισμό 740.000 ευρώ. Οι εργασίες αποκατάστασης της α’ φάσης του έργου επικεντρώθηκαν στη στερέωση και προστασία των σωζόμενων τμημάτων, στην ανάδειξη της αρχιτεκτονικής μορφής του μνημείου, με σεβασμό στην αυθεντικότητά του. Πραγματοποιήθηκαν επεμβάσεις και στον δυτικό τοίχο και την κεντρική είσοδο, στους εγκάρσιους τοίχους των κλιτών, σε επιλεγμένα τόξα και κρίσιμα δομικά στοιχεία, καθώς και στον νάρθηκα. Η επόμενη β’ φάση των εργασιών επικεντρώνεται στους υψηλούς πεσσούς της Βασιλικής Β΄, οι οποίοι αποτελούν τα πλέον ευάλωτα δομικά στοιχεία της.

«Κάθε έργο πολιτισμού αποτελεί μία ψηφίδα στην αναπτυξιακή προοπτική ενός τόπου. Στην περίπτωση των Φιλίππων, δεν μιλάμε απλώς για έναν σημαντικό αρχαιολογικό χώρο. Μιλάμε για έναν τόπο που ξεπερνά τα γεωγραφικά και εθνικά όρια της πατρίδας μας, έχοντας μια μοναδική θέση στην παγκόσμια ιστορία και τον πολιτισμό. Οι Φίλιπποι αποτελούν μείζονα αρχαιολογικό χώρο, με ιδιαίτερη σημασία για τη ρωμαϊκή αρχαιότητα, αλλά και έναν τόπο στον οποίο συναντώνται δύο κορυφαίες ιστορικές και πολιτισμικές διαδρομές: Η ένταξη των Φιλίππων στον ευρύτερο κόσμο της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας και η παρουσία του Αποστόλου Παύλου, που άρρηκτα τον συνδέει με τον Χριστιανισμό. Αυτές οι δύο διαστάσεις της ιστορίας, η ρωμαϊκή αρχαιότητα και η χριστιανική παράδοση, συνυπάρχουν και δημιουργούν τη μοναδική ταυτότητα των Φιλίππων. Είναι άλλωστε αυτή η εξαιρετική οικουμενική αξία που αναγνωρίστηκε» επισήμανε η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη κατά την τελετή παράδοσης του έργου και πρόσθεσε: «Τα έργα που αποδίδουμε σήμερα, συνολικού ύψους άνω των 6,5 εκατ. ευρώ, ενισχύουν την αξία, την προστασία και την επισκεψιμότητα του χώρου και ταυτόχρονα δημιουργούν τις προϋποθέσεις ώστε οι Φίλιπποι να αποτελέσουν ακόμη ισχυρότερο πολιτιστικό και αναπτυξιακό πόρο για την Καβάλα και την Ανατολική Μακεδονία.»

Επιπλέον, στην Κάτω Πόλη της Καβάλας, αναδείχθηκε και αποδόθηκε ένα σημαντικό τμήμα της ιστορικής οχύρωσης, με την Πύλη 12. Ο περιβάλλων χώρος της εντάσσεται στη σύγχρονη πολιτιστική ζωή της πόλης. Πρόκειται για μια ολοκληρωμένη πολιτική που συνδέει την προστασία των μνημείων με την κλιματική ανθεκτικότητα, την προσβασιμότητα και την ψηφιακή τεχνολογία με την ανάπτυξη και τη διαφύλαξη της ιστορικής ταυτότητας, αναδεικνύοντας τον πολιτισμό σε ενεργό δύναμη για το παρόν και σε επένδυση για το μέλλον της Καβάλας και της Ανατολικής Μακεδονίας.
«Η Καβάλα διαθέτει μια μοναδική οχύρωση, αναπόσπαστο κομμάτι της ιστορικής της ταυτότητας. Η ένταξή της μέσα στον σύγχρονο αστικό ιστό δημιουργεί, όμως, και ιδιαίτερες προκλήσεις. Ένας χώρος που στο παρελθόν συνδεόταν με προβλήματα και υποβάθμιση, σήμερα αποκατεστημένος αποδίδεται στους πολίτες ως ένα ζωντανό κύτταρο πολιτισμού και εξωστρέφειας» δήλωσε η Λίνα Μενδώνη.

Παράλληλα, στο πλαίσιο του Μνημονίου Συνεργασίας που υπεγράφη το 2024 μεταξύ του Υπουργείου Πολιτισμού και του Κέντρου Καππαδοκικών Μελετών «Η Ναζιανζός», υλοποιείται ένα ολοκληρωμένο πρόγραμμα καταγραφής, τεκμηρίωσης και ψηφιακής ανάδειξης των συλλογών του Κέντρου. Έχουν ήδη καταγραφεί περισσότερα από 2.000 αντικείμενα στο Εθνικό Αρχείο Μνημείων, ενώ συνεχίζεται η τεκμηρίωση περίπου 700 υφασμάτινων αντικειμένων και ενός σημαντικού αρχείου με 5.000 έγγραφα, 700 φωτογραφίες, 150 γκραβούρες και 600 ηχητικά τεκμήρια. Η συλλογή, που περιλαμβάνει σπάνια εκκλησιαστικά και μοναστηριακά κειμήλια, ιστορικά τεκμήρια και αντικείμενα καθημερινής ζωής, αποτελεί ένα μοναδικό απόθεμα μνήμης του Καππαδοκικού Ελληνισμού, με τεκμήρια που φθάνουν έως τους μεσοβυζαντινούς χρόνους. Η ψηφιοποίησή της διασφαλίζει τη διάσωση, την επιστημονική τεκμηρίωση και την πρόσβαση στις επόμενες γενιές, μέσω των ψηφιακών εφαρμογών του Υπουργείου Πολιτισμού.