Πάνος Λουκάκος

Βόρεια συνεχίζεται ο πόλεμος μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας, χωρίς να διαφαίνεται πότε και πώς θα τελειώσει. Ανατολικά βρίσκεται σε πλήρη εξέλιξη ο πόλεμος Ηνωμένων Πολιτειών και Ισραήλ εναντίον του Ιράν. Στον πόλεμο αυτό έχει εμπλακεί και ο Λίβανος με τις καταστροφικές για τη χώρα αυτή επιθέσεις μεταξύ Ισραήλ και Χεζμπολάχ, όπου επίσης δεν διαφαίνεται πότε και πώς θα τελειώσουν. Λίγο νοτιότερα έχει ήδη ισοπεδωθεί η Γάζα, αλλά η παρουσία της Χαμάς είναι ακόμη υπαρκτή και εξίσου άγνωστη είναι η αντιμετώπιση των μεγάλων προβλημάτων που και εκεί έχουν δημιουργηθεί. Το Ιράν έχει εμπλέξει στον πόλεμο το σύνολο των κρατών της Μέσης Ανατολής, βομβαρδίζοντας από τις χώρες του Κόλπου έως τη Σαουδική Αραβία, το Ιράκ, την Τουρκία και το Αζερμπαϊτζάν, με κύριους στόχους πλήγματα σε υποδομές τους στους τομείς της ενέργειας, των μεταφορών, του τουρισμού και των διεθνών στρατιωτικών συμμαχιών και διπλωματικών σχέσεών τους.

Η στρατηγική στο ζήτημα αυτό είναι σαφής: η Τεχεράνη, γνωρίζοντας ότι δεν μπορεί να κερδίσει με στρατιωτικά μέσα τον πόλεμο εναντίον των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ισραήλ, επιδιώκει να κλιμακώσει και να διευρύνει οριζόντια τη σύγκρουση σε πολλαπλάσια πεδία της παγκόσμιας οικονομίας με αιχμή την ενέργεια, ελπίζοντας ότι με αυτό τον τρόπο θα ασκηθεί πίεση από τις πληττόμενες χώρες της Μέσης Ανατολής, αλλά και την κοινή γνώμη της Αμερικής προς τον Ντόναλντ Τραμπ να τερματιστεί αυτός ο πόλεμος, του οποίου επίσης δεν διαφαίνεται σαφώς η έκβαση. Διότι μπορεί στρατιωτικά να έχει κριθεί η μάχη και να έχει καταρρεύσει το Ιράν, αλλά οι εσωτερικές πολιτικές δομές του θεοκρατικού δικτατορικού καθεστώτος όχι απλώς αντέχουν, αλλά γίνονται και επιθετικότερες, όπως απέδειξε η διαδοχή του αγιατολάχ Χαμενεΐ από τον ακόμη πιο σκληροπυρηνικό γιο του.

Εκούσα άκουσα, εμπλέκουν την Ελλάδα στις συρράξεις και την καθιστούν μέρος της γενικότερης περιφερειακής αναταραχής οι συμμαχίες και οι συμμετοχές της σε διεθνείς οργανισμούς. Βρίσκεται έτσι στο μέσον μιας ευρύτερης αναδιαμόρφωσης των συσχετισμών δυνάμεων και ισχύος στην περιοχή. Και όπως είναι σαφές, κάθε παρόμοια αναδιαμόρφωση, κάθε αλλαγή των ισχυουσών συνθηκών δημιουργεί για όλους τους εμπλεκόμενους νέους κινδύνους, αλλά και νέες ευκαιρίες. Αρκεί να τις αξιοποιήσουν.

Είναι αναπόφευκτη η εμπλοκή αυτή για τη χώρα μας. Η Ελλάδα έχει βρεθεί σε εχθρική θέση έναντι της Ρωσίας λόγω της βοήθειας που παρέχει στην Ουκρανία στο πλαίσιο διεθνών υποχρεώσεών της. Βρίσκεται ήδη σε εχθρική θέση έναντι του Ιράν λόγω των στρατιωτικών και λοιπών σχετικών διευκολύνσεων, που επίσης στο πλαίσιο διεθνών συμφωνιών και υποχρεώσεων παρέχει στις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ, όπως είναι βάσεις ανεφοδιασμού, κόμβοι μεταφοράς στρατευμάτων και εξοπλισμών κ.λπ. Και μπορεί να μην έχει άμεσα πρακτικές συνέπειες η επιδείνωση των σχέσεων με τη Ρωσία, αλλά η εχθρότητα που δημιουργείται με την Τεχεράνη μπορεί να έχει ευρύτερες συνέπειες, καθώς η Ελλάδα βρίσκεται μέσα στο πλαίσιο του βεληνεκούς των ιρανικών πυραύλων, αλλά επίσης μπορεί και να καταστεί στόχος επιθέσεων από τρομοκρατικές ομάδες του Ιράν και των ειδικευμένων στο είδος αυτό συνοδοιπόρων του στη Μέση Ανατολή. Η Κύπρος ήδη δέχτηκε πρώτη το μήνυμα.

Στην όλη εξίσωση μπαίνει ένας επιπλέον παράγων: οι σχέσεις της Ελλάδας με την Τουρκία. Η γενικότερη αναταραχή στην περιοχή έδωσε την ευκαιρία στην Ελλάδα αφενός να ενισχύσει την άμυνα της Κύπρου, αφετέρου να εξοπλίσει και να θωρακίσει αμυντικά νησιά του Αιγαίου, με την Τουρκία να μην έχει περιθώρια ουσιαστικής αντίδρασης πέραν μιας τυπικής διαμαρτυρίας. Ακόμη, με το αίτημα αμυντικής συνδρομής της Βουλγαρίας, η Ελλάδα ενίσχυσε τις δυνάμεις της στη βορειοανατολική χώρα, με ό,τι αυτό μπορεί να σημαίνει σε ένα ενδεχόμενο όξυνσης των ελληνοτουρκικών σχέσεων. Τα δεδομένα αυτά μπορούν να αποτελέσουν έναν μόνιμο διαρκή παράγοντα στον συσχετισμό δυνάμεων μεταξύ των δύο χωρών.

Και ακόμη περισσότερο, η πολιτική του Ερντογάν ως «επιτήδειου ουδέτερου» και κατόπιν ως μεσολαβητή μεταξύ εμπλεκομένων σε συγκρούσεις τού έχει γυρίσει μπούμερανγκ: στο ζήτημα της Ουκρανίας οι Ρώσοι δεν τον εμπιστεύονται λόγω των στενών σχέσεών του με τις Ηνωμένες Πολιτείες του Τραμπ, αλλά και οι Ηνωμένες Πολιτείες αντίστοιχα λόγω των οικονομικών και εξοπλιστικών εξαρτήσεών του από τη Ρωσία.

Στον πόλεμο της Μέσης Ανατολής καταδικάζει μεν τους βομβαρδισμούς εναντίον του Ιράν, αλλά καταγγέλλει και τους βομβαρδισμούς του Ιράν εναντίον μουσουλμανικών χωρών. Το αποτέλεσμα είναι ότι τελικά το Ιράν βομβαρδίζει και αυτόν, ενώ σύμμαχοί του στις χώρες του Κόλπου δεν τον αντιμετωπίζουν πλέον ως σοβαρό σύμμαχο. Ετσι, όλες αυτές οι επαμφοτερίζουσες στάσεις του «επιτήδειου ουδέτερου» έχουν καταβαραθρώσει την αξιοπιστία της Τουρκίας και στις δυτικές και τις μεσανατολικές χώρες.

Η ελληνική κυβέρνηση, αντίθετα, δείχνει να έχει αντιληφθεί σοβαρά και σωστά τις νέες συνθήκες που δημιουργούνται στην περιοχή της Νοτιοανατολικής Μεσογείου. Τη μετάβαση δηλαδή από την εποχή του Διεθνούς Δικαίου στην εποχή του δικαίου του ισχυρού. Με την Τουρκία δε να προσπαθεί ανεπιτυχώς να ισορροπήσει σε τεντωμένο σκοινί, η Ελλάδα φαίνεται ότι προσαρμόζεται επιτυχώς και σταθερά στα νέα δεδομένα, καθιστάμενη ο κύριος και αξιόπιστος στρατηγικός και ενεργειακός εταίρος στο σταυροδρόμι της Ευρώπης, της Μέσης Ανατολής και της Βόρειας Αφρικής.