Γ. Χ. Παπαγεωργίου

Οι αντιδράσεις και οι επικλήσεις στον σεβασμό της διεθνούς νομιμότητας ήταν πολλές, καθώς τίθεται υπό αμφισβήτηση το πλέγμα των διεθνών κανόνων που οικοδομήθηκε τα τελευταία 75 χρόνια.
Ασφαλώς η αποδόμηση δεν θα είναι εύκολη.

Δεν είναι τυχαίο ότι η απάντηση της Κίνας ήταν ότι θα υπερασπιστεί τα συμφέροντά της στη Βενεζουέλα με νομικά μέσα, χωρίς επίκληση σε στρατιωτική ισχύ.

Δεν παύει βέβαια να ισχύει και το πρώτο μάθημα που διδάσκουν οι καθηγητές Διεθνούς Δικαίου στους φοιτητές τους για να καταδείξουν τη σχετικότητα και τις δυσκολίες εφαρμογής της διεθνούς έννομης τάξης: οι κανόνες πάντα αποτυπώνουν συσχετισμούς ισχύος και όχι κάποια απόλυτη και υπερβατική έννοια νομιμότητας και δικαιοσύνης. Οι Ελληνες το έχουμε βιώσει με την υπόθεση της Κύπρου, η κατάληψη της οποίας αποτελεί κραυγαλέα παραβίαση κάθε έννοιας Δικαίου επί... 50 χρόνια.

Η πιθανότητα επιστροφής στη «διπλωματία των κανονιοφόρων», όμως, δεν παύει να αποτελεί μια ανησυχητική προοπτική, ιδιαίτερα για μια μικρή χώρα όπως η Ελλάδα, της οποίας η αυτόνομη δύναμη επιβολής είναι αντικειμενικά περιορισμένη.

Η χώρα μας μόνη της είναι «καλαμιά στον κάμπο» και γι' αυτό είναι θεμελιώδης η στρατηγική αξία της Ε.Ε., παρά τις ατέλειες και τα μειονεκτήματα του ευρωπαϊκού ενοποιητικού σχεδίου.

Αναλογικά, το ίδιο ισχύει και για την Ευρωπαϊκή Ενωση συνολικά όχι μόνο επειδή η στρατιωτική ισχύς της είναι περιορισμένη, αλλά και γιατί η ίδια η ύπαρξή της βασίζεται στους κανόνες δικαίου. Χωρίς κανόνες και ισχυρούς πολυμερείς θεσμούς, η Ε.Ε. κινδυνεύει να εκφυλιστεί σε ένα χαλαρό συνονθύλευμα επιμέρους αντικρουόμενων συμφερόντων και να οδηγηθεί σε διάλυση.

Από τις αντιδράσεις φάνηκε ότι η Ε.Ε., αλλά και οι περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες, μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα, τάχθηκαν στο πλευρό των ΗΠΑ, έστω και με πολλούς αστερίσκους περί σεβασμού της νομιμότητας, υιοθετώντας ξεκάθαρα την realpolitik, η οποία υποτάσσει στο εθνικό συμφέρον οποιαδήποτε νομική, ηθική, ιδεολογική ή άλλη προτεραιότητα.

Η υπονοούμενη αποδοχή πίσω από τη στάση αυτή είναι ότι οι ΗΠΑ είναι ιστορικά και πρακτικά ο μόνος σύμμαχος στον οποίο μπορούν να βασιστούν σε περίπτωση ανάγκης.

Το πρόβλημα όμως με την realpolitik και τη διάβρωση των κανόνων και των θεσμών είναι ότι τα συμφέροντα μεταβάλλονται και αναλόγως αλλάζει και η συμπεριφορά των διαφορετικών πλευρών.

Η Ευρώπη βλέπει σήμερα στις ΗΠΑ τον βασικό αμυντικό εταίρο, τον ισχυρότερο πυλώνα του ΝΑΤΟ και τον σημαντικότερο προμηθευτή εξοπλισμού.

Πώς θα λειτουργήσει όμως η υπόθεση της Γροιλανδίας, την οποία οι ΗΠΑ «χρειάζονται»;

Τι συνεπάγεται η παραδοχή ότι οι ΗΠΑ θα διαχειριστούν τη Βενεζουέλα και γενικότερα την κατάσταση στο δυτικό ημισφαίριο -«το ημισφαίριό μας», όπως είπε ο αντιπρόεδρος Βανς- προς όφελος των συμφερόντων τους;

Για την Ελλάδα realpolitik, για παράδειγμα, είναι η άποψη ότι η σύνδεση με τα αμερικανικά επιχειρηματικά και οικονομικά συμφέροντα μέσω του Κάθετου Ενεργειακού Διαδρόμου αποτελεί ένα εχέγγυο ότι οι ΗΠΑ θα είναι στο πλευρό μας στα θέματα της Νοτιοανατολικής Μεσογείου.

Τι θα συμβεί όμως εάν τα θέματα αυτά γίνουν αντικείμενο μιας ευρύτερης διαπραγμάτευσης μεταξύ των μεγάλων πόλων και «πέσουν στο τραπέζι» ευρύτερων σχεδιασμών μαζί με την Αρκτική, την Ουκρανία, τη Μέση Ανατολή ή την Ταϊβάν;

Η αντίληψη των νέων συσχετισμών που διαμορφώνονται παγκοσμίως και η ρεαλιστική διαχείριση των εθνικών συμφερόντων δεν μπορεί να υποταχθεί σε μια λογική στρατηγικής αποδοχής της κατάργησης της διεθνούς νομιμότητας.

Μακροπρόθεσμα, η Ελλάδα και η Ευρώπη μόνο να χάσουν έχουν από μια τέτοια εξέλιξη.
Διότι άλλο η Realpolitik και άλλο η Αγρια Δύση.