Ευγενία Μανωλίδου

Η επιλογή του ονόματος «Κίμων» για την πρώτη υπερσύγχρονη φρεγάτα τύπου Belharra του Πολεμικού Ναυτικού μάς δίνει την αφορμή να θυμηθούμε μια σπουδαία μορφή της ναυτικής και πολιτικής ηγεσίας των Αθηνών του 5ου αιώνος π.Χ. Ο Κίμων, γιος του Μιλτιάδου και της πριγκίπισσας της Θράκης Ηγησιπύλης, ανήκει στους στρατηγούς εκείνους που συνέβαλαν καθοριστικά στη σταθεροποίηση του ελληνικού κόσμου μετά τους Περσικούς Πολέμους, σε μια εποχή όπου η ισχύς στη θάλασσα αποτελούσε θεμέλιο ασφάλειας και επιρροής.

Ως επικεφαλής των συμμαχικών δυνάμεων, κινήθηκε στα θρακικά παράλια, εκκαθαρίζοντας τις περσικές φρουρές και εξασφαλίζοντας περιοχές στρατηγικής σημασίας για τον έλεγχο του Αιγαίου. Η επιχείρηση στη Σκύρο, με την εκδίωξη των Δολόπων και την ενσωμάτωση του νησιού στην αθηναϊκή σφαίρα, συνοδεύτηκε από μια πράξη υψηλού συμβολισμού: την επιστροφή των οστών του Θησέως στην Αθήνα, σε εκπλήρωση δελφικού χρησμού. Πρόκειται για ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα του τρόπου με τον οποίο η στρατιωτική δράση, η θρησκευτική παράδοση και η πολιτική μνήμη συνυπήρχαν στον αρχαίο ελληνικό κόσμο μέσα σε ένα ενιαίο πλαίσιο δημόσιας πολιτικής.

Η στρατιωτική κορύφωση της πορείας του σημειώθηκε με τη συντριβή των περσικών δυνάμεων στον Ευρυμέδοντα ποταμό, όταν ο περσικός στόλος και το χερσαίο στράτευμα διαλύθηκαν σχεδόν ταυτόχρονα. Το αποτέλεσμα υπήρξε καθοριστικό για την ασφάλεια του ελληνικού κόσμου στο Αιγαίο και στη Μικρά Ασία. Ο Πλούταρχος τοποθετεί τον Κίμωνα ανάμεσα στους σπουδαίους άνδρες της εποχής του με μια φράση που παραμένει υποδειγματική στη λιτότητα και τη σαφήνειά της: «οὔτε γὰρ τόλμῃ Μιλτιάδου λειπόμενος οὔτε συνέσει Θεμιστοκλέους, δικαιότερος ἀμφοῖν ὁμολογεῖται γενέσθαι…» Γιατί, χωρίς να υστερεί σε τόλμη από τον Μιλτιάδη ούτε σε σύνεση από τον Θεμιστοκλή, αναγνωρίζεται ότι υπήρξε δικαιότερος και από τους δύο.
Η κρίση αυτή υπονοεί ότι η αληθινή υπεροχή δεν βρίσκεται ούτε στην ωμή ισχύ ούτε στη σκέτη ευφυΐα, αλλά στην ισορροπία τους υπό το μέτρο της δικαιοσύνης. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει ωστόσο και το τέλος της ζωής του. Το 450 π.Χ. ο Κίμων ηγήθηκε μεγάλης ναυτικής εκστρατείας προς την Κύπρο με διακόσιες τριήρεις, με σκοπό την εκδίωξη των Περσών. Κατά την πολιορκία του Κιτίου πέθανε. Οι αρχαίες πηγές καταγράφουν με ακρίβεια όχι μόνο το γεγονός, αλλά και τη διαχείρισή του: «ἀπέθανε δὲ πολιορκῶν Κίτιον… τελευτῶν δὲ τοὺς περὶ αὐτὸν ἐκέλευσεν… ἀποκρυψαμένους τὸν θάνατον αὐτοῦ…». Πέθανε πολιορκώντας το Κίτιο, πεθαίνοντας όμως ζήτησε στους δικούς του να αποκρύψουν τον θάνατό του. Ο θάνατός του έμεινε κρυφός για περίπου τριάντα ημέρες, ώστε να διατηρηθεί η συνοχή και η πειθαρχία του στόλου. Οι επιχειρήσεις συνεχίστηκαν και όταν τελικα ήρθε η νίκη, αποδόθηκε στον ίδιο. Η παράδοση συμπύκνωσε το γεγονός σε μια φράση λιτή και συγκλονιστική: «καὶ νεκρὸς ἐνίκα».

Κάθε γενιά συναντά την Ιστορία με τον δικό της τρόπο. Κάποιοι τη μαθαίνουν στο σχολείο, άλλοι τη διαβάζουν για ευχαρίστηση και άλλοι την ακούν ως αφήγηση. Κάποιοι πάλι τη συναντούν απροσδόκητα σε ένα όνομα γραμμένο στην πρύμνη ενός πλοίου. Όμως τη συναντούν. Και τότε συμβαίνει κάτι μοναδικό: γίνονται και μέρος της. Θέλεις η υπερηφάνεια, θέλεις η μνήμη… Ο Κίμων ο Μιλτιάδου παύει να είναι ένα κεφάλαιο Ιστορίας και γίνεται παρόν, βάρδια, ευθύνη, προστασία. Και κάπως έτσι, η μνήμη επιστρέφει μέσα από σύμβολα απτά, μέσα από ήρωες που ξαναζωντανεύουν και το όνομα «Κίμων» πάνω σε ένα σύγχρονο πολεμικό πλοίο γίνεται υπενθύμιση και υπόσχεση μαζί: υπόσχεση συνέχειας μιας χώρας θαλασσινής που, ακόμη κι όταν ξεχνά, βρίσκει τρόπους να ξαναθυμάται.

Καλοτάξιδος ο «Κίμων». Καλές θάλασσες!