Η τραγωδία των Ρουμ: Ποιοι σφάζουν τους ελληνορθόδοξους χριστιανούς στη Συρία και την Ιορδανία

Είναι Παρασκευή, 23 Οκτωβρίου. Στον ελληνορθόδοξο ναό του Αγίου Γεωργίου, στο χωριό Χαμούντ της επαρχίας Καράκ της Ιορδανίας, γίνεται κηδεία. Καθώς η εκκλησία δεν χωράει όλο το χωριό, οι περισσότεροι βρίσκονταν έξω από αυτήν, στον περίβολο. Ξαφνικά τρεις ένοπλοι με καλυμμένα τα πρόσωπα ανοίγουν πυρ εναντίον των παρευρισκόμενων. Μέσα σε 5 λεπτά η μία κηδεία μετατρέπεται σε δέκα, ενώ 40 άνθρωποι μεταφέρονται τραυματισμένοι στο νοσοκομείο.

Λίγες μέρες αργότερα, καθώς έχουν συλληφθεί οι τρεις δράστες και η Ιορδανία βομβαρδίζει τη Συρία για το αιματοκύλισμα αυτό, ο πρωθυπουργός της χώρας λέει ότι αυτοί που σκότωσαν τους «Ρουμ» είχαν ασπαστεί την «τακφρική ιδεολογία». Νωρίτερα, ένας τραυματίας υπόσχεται στον βασιλιά Αμπντάλα ότι κανείς δεν θα καταφέρει να διώξει τους χριστιανούς από την πατρίδα τους. Τι είναι λοιπόν όλοι αυτοί οι όροι; Πόσοι είναι οι ορθόδοξοι σε Ιορδανία και Συρία; Ποιος και γιατί τους κυνηγά και τους σφάζει;

«Ρουμ», δηλαδή «Ρωμιοί», ονομάζονται λαϊκά οι ελληνορθόδοξοι της περιοχής. Δεν είναι απαραίτητα ελληνικής καταγωγής, ούτε όλοι ελληνόφωνοι, αλλά οι ναοί τους υπάγονται στο Πατριαρχείο Ιεροσολύμων. Ζουν αρμονικά με τους μουσουλμάνους σε μεικτά ή χριστιανικά χωριά που ανήκουν σε μουσουλμανικές επαρχίες. Αυτά, μέχρι να εμφανιστούν το Ισλαμικό Κράτος και τα παρακλάδια του που άρχισαν τις σφαγές. Στην Ιορδανία, ο διευθυντής της Δημόσιας Ασφάλειας, υποστράτηγος Ομπεϊνταλάχ αλ-Μαάιτα, δήλωσε ότι οι δράστες είχαν υιοθετήσει ακραίες τακφιρικές αντιλήψεις. Η τακφρική ιδεολογία είναι η αντίληψη που κηρύσσει «άπιστους» όσους δεν την ασπάζονται. Αυτό δεν αφορά μόνο χριστιανούς, αλλά και μουσουλμάνους. Ριζοσπαστικές οργανώσεις (όπως η Αλ Κάιντα ή το ISIS) χρησιμοποιούν το τακφίρ για να απονομιμοποιήσουν ολόκληρες κυβερνήσεις μουσουλμανικών χωρών, ηγέτες ή και απλούς πολίτες που δεν συμφωνούν με την ιδεολογία τους, δικαιολογώντας τη βία εναντίον τους.

Ετσι δικαιολογούνται οι σφαγές χριστιανών, έτσι δικαιολογήθηκε και η φρικτή εκτέλεση του Ιορδανού πιλότου Μουάθ Σαφί Γιουσέφ αλ Κασασμπέ από το Καράκ, την περιοχή με τη μεγαλύτερη κοινότητα χριστιανών στην Ιορδανία. Ο Μουάθ είχε συλληφθεί από το Ισλαμικό Κράτος όταν είχε συντριβεί το F-16 του στη Ράκα της Συρίας, με τους τζιχαντιστές να τον καίνε ζωντανό σε ένα βίντεο που σόκαρε τον πλανήτη. Για την Ιορδανία οι τακφιριστές και όλοι οι εξτρεμιστές που συνδέονται με το Ισλαμικό Κράτος θεωρούνται τρομοκράτες και εκτελούνται δι’ απαγχονισμού.


Πίσω στην επίθεση, ο βασιλιάς Αμπντουλάχ Β’ τη χαρακτήρισε τρομοκρατική (προαναγγέλλοντας την εκτέλεση των συλληφθέντων, ουσιαστικά) και υποσχέθηκε τη «σκληρότερη ανταπόδοση» λίγο πριν ξεκινήσουν οι βομβαρδισμοί στη Συρία. Η κυβέρνηση κήρυξε τριήμερο εθνικό πένθος και οι σημαίες κατέβηκαν μεσίστια. Η Αθήνα καταδίκασε την επίθεση την ίδια μέρα, ενώ ο Πατριάρχης Ιεροσολύμων Θεόφιλος Γ’ τέλεσε τρισάγιο το Σάββατο και επισκέφθηκε τους τραυματίες. Στη Βηθλεέμ χτύπησαν οι καμπάνες και άναψαν κεριά στην Πλατεία της Φάτνης. Ο πρόεδρος του Λιβάνου Ζοζέφ Αούν, ο μόνος χριστιανός αρχηγός κράτους στον αραβικό κόσμο, μίλησε για ειδεχθή τρομοκρατική επίθεση. Για τον μέσο Ελληνα αναγνώστη, ο χαρακτηρισμός «ελληνορθόδοξος ναός» στην Ιορδανία γεννά μια εύλογη απορία. Ποιοι είναι αυτοί οι άνθρωποι και τι γυρεύουν εκεί;

Χριστιανοί από τους αρχαιότερους

Οι ορθόδοξοι της Ιορδανίας και της Συρίας δεν είναι μετανάστες, ούτε Ελληνες της Διασποράς. Είναι Αραβες, μιλούν αραβικά και είναι απόγονοι των πρώτων χριστιανικών κοινοτήτων της Ιστορίας. Η χριστιανική παρουσία στην περιοχή της σημερινής Ιορδανίας χρονολογείται από τον 1ο αιώνα. Στη Συρία βρίσκονται ο δρόμος της Δαμασκού, όπου ο Σαύλος έγινε Παύλος, και η ιστορική περιοχή της Αντιόχειας, όπου κατά τις Πράξεις των Αποστόλων οι μαθητές ονομάστηκαν για πρώτη φορά «χριστιανοί». Μιλάμε για πληθυσμό περίπου 250.000-400.000 χριστιανών στην Ιορδανία (κάποιοι από αυτούς είναι οι μοναδικοί χριστιανοί βεδουίνοι του κόσμου), κυρίως στο Καράκ και τη Σαλτ, έξω από το Αμμάν, όπου οργανώνεται το διάσημο ομώνυμο μουσικό φεστιβάλ υπό την αιγίδα της βασιλικής οικογένειας, και περίπου 300.000 στη Συρία, όπου πριν το 2011 αποτελούσαν το 10% του πληθυσμού και σήμερα περίπου το 2%. Οι σφαγές και το ατέλειωτο κυνήγι από τους τζιχαντιστές (στη Συρία μόνο στον πόλεμο σφαγιάστηκαν τουλάχιστον 4.000 χριστιανοί), είτε αυτοί μένουν ατιμώρητοι, είτε εκτελούνται διά απαγχονισμού (Ιορδανία), οδηγεί στη φυγή.

Από τον 4ο έως τον 7ο αιώνα η περιοχή ήταν τμήμα της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας. Καταλύσεις μεγάλων ναών σώζονται στη Γέρασα, στα Μάδαβα και στη συριακή ενδοχώρα. Αραβικές φυλές έγιναν χριστιανικές αιώνες πριν από το Ισλάμ, με γνωστότερο παράδειγμα τους Γκασσανίδες, συμμάχους του Βυζαντίου. Μετά την αραβική κατάκτηση τη δεκαετία του 630 ο εξισλαμισμός του πληθυσμού ήταν σταδιακός και διήρκεσε αιώνες. Αυτοί που έμειναν πιστοί στο βυζαντινό τυπικό λεγόντουσαν και λέγονται μέχρι σήμερα «Ρουμ», δηλαδή «Ρωμιοί». Η λέξη σημαίνει τους υπηκόους και ομοδόξους της Κωνσταντινούπολης, όχι εθνοτική καταγωγή. Γιατί λοιπόν «ελληνορθόδοξοι»; Επειδή ανήκουν στα δύο αρχαία πατριαρχεία της Ανατολής και τελούν τη λειτουργία του Χρυσοστόμου στα αραβικά και σε ορισμένα σημεία στα ελληνικά.

Οι ορθόδοξοι της Ιορδανίας υπάγονται στο Πατριαρχείο Ιεροσολύμων, του οποίου η ανώτερη ιεραρχία είναι κατά κανόνα Ελληνες, ενώ οι ιερείς των ενοριών και το ποίμνιο είναι Αραβες. Αυτός είναι ο δεσμός που κάνει την Αθήνα να αισθάνεται άμεσα μια επίθεση στο Καράκ. Οι ορθόδοξοι της Συρίας υπάγονται στο Πατριαρχείο Αντιοχείας, που έχει έδρα τη Δαμασκό από τον 14ο αιώνα και αραβόφωνη ιεραρχία από το 1899.

Το Καράκ έχει μια ιδιαίτερη θέση σε αυτή την ιστορία. Στις αρχές της δεκαετίας του 1880, μια σύγκρουση χριστιανικών και μουσουλμανικών φυλών της πόλης οδήγησε περίπου 90 χριστιανικές οικογένειες να φύγουν βόρεια. Εγκαταστάθηκαν στα ερείπια των Μαδάβων, μιας βυζαντινής πόλης που είχε ερημώσει αιώνες νωρίτερα. Οι Οθωμανοί τους επέτρεψαν να χτίσουν εκκλησίες μόνο εκεί όπου υπήρχαν ήδη αρχαίοι ναοί. Καθαρίζοντας τα θεμέλια ενός παλιού ναού το 1884, οι έποικοι βρήκαν τον ψηφιδωτό χάρτη των Μαδάβων, τον παλαιότερο σωζόμενο χάρτη των Αγίων Τόπων. Σήμερα βρίσκεται στο δάπεδο ενός ελληνορθόδοξου ναού που χτίστηκε πάνω του. Ο ναός αυτός τιμάται και εκείνος στο όνομα του Αγίου Γεωργίου. Οι χριστιανοί που έμειναν στο Καράκ και στα χωριά του, όπως το Χαμούντ, συνέχισαν να ζουν δίπλα στους μουσουλμάνους γείτονές τους, με κοινές φυλετικές δομές και κοινές συνήθειες για σχεδόν ενάμισι αιώνα.

Ας δούμε όμως το θέμα και γεωγραφικά. Το χωριό Χαμούντ, στο οποίο έγινε η αιματηρή επίθεση, έχει μόλις 284 κατοίκους. Ιδρύθηκε το 1900 από τη χριστιανική φατρία Αλ Χαλάσα και είναι παραδοσιακά συνδεδεμένο με τη χριστιανική κοινότητα της Ιορδανίας. Εχει δε τους τελευταίους στον πλανήτη ημινομαδικούς χριστιανούς βεδουίνους και τα μόνα κατοικημένα πέτρινα σπίτια, λαξεμένα μέσα σε σπηλιές. Στην Ιορδανία ζουν σήμερα περίπου 250.000 έως 400.000 χριστιανοί, που αντιστοιχούν στο 2% έως 3% του πληθυσμού. Επίσημη θρησκευτική απογραφή δεν υπάρχει, γι' αυτό οι εκτιμήσεις διαφέρουν. Η μεγαλύτερη χριστιανική κοινότητα της χώρας είναι η ελληνορθόδοξη. Ακολουθούν οι ρωμαιοκαθολικοί (Λατίνοι), οι ελληνοκαθολικοί Μελχίτες, οι διαμαρτυρόμενοι, οι Αρμένιοι και οι Σύροι ορθόδοξοι. Η ελληνορθόδοξη κοινότητα της Ιορδανίας, παρότι μικρή σε πληθυσμό, είναι αρκετά σημαντική, αφού τα μέλη της καταλαμβάνουν σημαντικές θέσεις στην κυβέρνηση και τις νευραλγικές υπηρεσίες του κράτους.

Η χριστιανική κοινότητα της Ιορδανίας υπάγεται στο Πατριαρχείο Ιεροσολύμων, ενώ αρκετοί Ελληνες και ελληνόφωνοι ιερείς λειτουργούν στη χώρα. Η Ιορδανία έχει επίσης θρησκευτικό τουρισμό με τοπόσημα μεγάλης σημασίας, όπως τον Ιορδάνη ποταμό όπου βαφτίστηκε ο Χριστός. Είναι όμως -και αυτό είναι το σημαντικό- και ο Θεματοφύλακας των Μουσουλμανικών και Χριστιανικών Ιερών Τόπων στην Ιερουσαλήμ (όπως το τέμενος Αλ Ακσα), ειδικός ρόλος που αναγνωρίζει το Ισραήλ βάσει συνθήκης του 1994. Ετσι, η Ιορδανία έχει την πνευματική και διοικητική εποπτεία αυτών των χώρων μέσω του οργανισμού Waqf, χωρίς όμως να έχει εδαφική κυριαρχία.

Πληθυσμιακά, η αναλογία ήταν κάποτε πολύ διαφορετική. Το 1930, στην τότε Υπεριορδανία, οι χριστιανοί αποτελούσαν περίπου το 20% του πληθυσμού. Ο απόλυτος αριθμός τους έκτοτε αυξήθηκε, αλλά το ποσοστό κατέρρευσε για τρεις λόγους: ο πρώτος είναι η μαζική εισροή μουσουλμάνων προσφύγων, κυρίως Παλαιστινίων μετά το 1948 και το 1967, αργότερα Ιρακινών και Σύρων, ο δεύτερος ο υψηλότερος δείκτης γεννήσεων των μουσουλμάνων και ο τρίτος η μετανάστευση μορφωμένων χριστιανών σε Ευρώπη, Καναδά, ΗΠΑ και Αυστραλία.

Η θέση των χριστιανών στην Ιορδανία θεωρείται από τις καλύτερες στον αραβικό κόσμο. Η Βουλή έχει 138 έδρες, από τις οποίες εννέα είναι δεσμευμένες για χριστιανούς: επτά στις τοπικές περιφέρειες και δύο στις εθνικές κομματικές λίστες. Οι εκκλησίες έχουν δικά τους εκκλησιαστικά δικαστήρια για θέματα Οικογενειακού Δικαίου και οι θρησκευτικές γιορτές τελούνται δημόσια. Χριστιανικά σχολεία και νοσοκομεία εξυπηρετούν εξίσου μουσουλμάνους.

Υπάρχουν ωστόσο και όρια. Η θρησκεία αναγράφεται στα επίσημα έγγραφα, η μεταστροφή από το Ισλάμ δεν αναγνωρίζεται νομικά και ο ευαγγελισμός μουσουλμάνων απαγορεύεται. Στην καθημερινότητα, όμως, ο χριστιανός του Καράκ ή της Σαλτ είναι πρώτα μέλος της φυλής και του χωριού του. Για κάθε Ιορδανό, οι χριστιανοί είναι πρωτίστως συμπατριώτες τους. Γι' αυτό το σοκ είναι τόσο μεγάλο, γι’ αυτό οι εικόνες του βασιλιά Αμπντάλα, απογόνου του Μωάμεθ, να αγκαλιάζει και να φιλά τους τραυματίες και της βασίλισσας Ράνιας να κλαίει με τις συγγενείς των θυμάτων αγκαλιά δεν ξενίζουν τον μουσουλμανικό στη συντριπτική του πλειοψηφία πληθυσμό της Ιορδανίας.

Η Ιορδανία είναι «συνηθισμένη» στην τζιχαντιστική βία. Το 2015 το Ισλαμικό Κράτο έκαψε ζωντανό τον Ιορδανό πιλότο Μουάθ αλ Κασάσμπε, γέννημα θρέμμα του Καράκ. Τον Δεκέμβριο του 2016 ισλαμιστές επιτέθηκαν στο κάστρο του Καράκ και σε αστυνομικά τμήματα σκοτώνοντας δέκα ανθρώπους, ανάμεσά τους μια Καναδή τουρίστρια. Τον ίδιο χρόνο ο χριστιανός δημοσιογράφος Νάχεντ Χατάρ δολοφονήθηκε έξω από δικαστήριο του Αμμάν, όπου δικαζόταν για ένα σκίτσο που θεωρήθηκε προσβλητικό για το Ισλάμ. Οργανωμένη επίθεση όμως σε χριστιανούς πιστούς μέσα σε ναό δεν είχε καταγραφεί ποτέ στη σύγχρονη ιστορία του βασιλείου. Αυτό είναι το νέο στοιχείο του Χαμούντ. Για την ίδια την κοινότητα, το πιο ανησυχητικό στοιχείο είναι ότι οι δράστες ήταν γείτονες.

Συρία: Από έναν στους δέκα σε έναν στους πενήντα

Πριν από τον εμφύλιο πόλεμο του 2011 οι χριστιανοί της Συρίας ήταν περίπου το 10% του πληθυσμού, δηλαδή 1,5 έως 2 εκατομμύρια άνθρωποι. Σήμερα οι εκτιμήσεις μιλούν για περίπου 2%, δηλαδή γύρω στους 300.000. Ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Ασύλου (EUAA) σημειώνει ότι δεν υπάρχει επίσημος αριθμός και ότι πάνω από τους τρεις στους τέσσερις έχουν φύγει από τη χώρα. Στην κοιλάδα του Χαμπούρ, προπύργιο των Ασσυρίων, ο χριστιανικός πληθυσμός έπεσε από περίπου 15.000 σε λίγες εκατοντάδες. Η μεγαλύτερη χριστιανική κοινότητα της Συρίας είναι οι ελληνορθόδοξοι της Αντιόχειας. Ζουν κυρίως στη Δαμασκό, στη Χομς, στη Χάμα, στο Χαλέπι, στη Λατάκια και στην Κοιλάδα των Χριστιανών (Βάντι αλ Νασάρα), δυτικά της Χομς, όπου κατοικούν περίπου 20.000 οικογένειες. Υπάρχουν επίσης ελληνοκαθολικοί, Σύροι ορθόδοξοι, Αρμένιοι, Ασσύριοι, Μαρωνίτες και Χαλδαίοι. Στη Μαλούλα, βόρεια της Δαμασκού, οι κάτοικοι μιλούν ακόμη μια μορφή αραμαϊκής, της γλώσσας του Ιησού.

Η συλλογική μνήμη των χριστιανών της Δαμασκού γυρίζει συχνά στο καλοκαίρι του 1860. Τότε, επί Οθωμανοκρατίας, οι χριστιανικές συνοικίες της πόλης λεηλατήθηκαν και χιλιάδες άνθρωποι σκοτώθηκαν μέσα σε λίγες μέρες. Ακολούθησε μια μακρά περίοδος σχετικής ασφάλειας. Επί οικογένειας Ασαντ οι χριστιανοί ζούσαν υπό ένα άγραφο συμβόλαιο: πολιτική ουδετερότητα με αντάλλαγμα την ελευθερία λατρείας. Αυτό έκανε πολλούς να θεωρούνται από τους αντιπάλους του καθεστώτος συνταγμένοι με το καθεστώς.

Και κάπως έτσι, φτάνουμε στο 2010, εποχή που ο πόλεμος της Συρίας δεν στόχευσε μόνο τους χριστιανούς, αλλά τους πάντες! Σκότωσε εκατοντάδες χιλιάδες Σύρους κάθε πίστης. Για μια μικρή κοινότητα, όμως, κάθε χτύπημα είχε δυσανάλογο βάρος. Το Σουηδικό Παρατηρητήριο Ασσυρίων για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα εκτιμά ότι σκοτώθηκαν πάνω από 4.000 χριστιανοί στα χρόνια του πολέμου. Από τα πιο χαρακτηριστικά επεισόδια που σημάδεψαν τη χριστιανική κοινότητα της χώρας είναι τον Απρίλιο του 2013 η απαγωγή δύο μητροπολιτών του Χαλεπίου έξω από την πόλη. Ο ένας είναι ο ελληνορθόδοξος Παύλος Γάζιτζι, αδελφός του σημερινού Πατριάρχη Αντιοχείας, και ο άλλος ο Σύρος ορθόδοξος Ιωάννης Ιμπραήμ. Η τύχη τους παραμένει άγνωστη μέχρι σήμερα. Την ίδια χρονιά, τζιχαντιστές, με επικεφαλής το Μέτωπο Αλ Νούσρα, μπαίνουν στη Μαλούλα. Τον Δεκέμβριο απάγονται οι ορθόδοξες μοναχές της Μονής της Αγίας Θέκλας, που απελευθερώνονται τον Μάρτιο του 2014.

Τον Φεβρουάριο του 2015 το Ισλαμικό Κράτος επιτίθεται στα ασσυριακά χωριά του Χαμπούρ και απάγει περισσότερους από 200 ανθρώπους, χριστιανούς στη συντριπτική πλειοψηφία. Ομως η βία δεν είναι η μόνη απάντηση στο ερώτημα των λόγων της εξόδου των χριστιανών από την περιοχή. Οι κυρώσεις, η κατάρρευση της λίρας, η στράτευση και η έλλειψη ρεύματος έσπρωξαν επίσης τους νέους προς το Λίβανο, τη Σουηδία, τη Γερμανία και τον Καναδά. Κάθε οικογένεια που έφευγε έκανε την επόμενη πιο μόνη και πιο εκτεθειμένη.

Ο Προφήτης Ηλίας και η Κοιλάδα των Χριστιανών

Τον Δεκέμβριο του 2024 το καθεστώς Ασαντ έπεσε και η εξουσία πέρασε στην ισλαμιστική οργάνωση Χαγιάτ Ταχρίρ αλ Σαμ (HTS) και στον Αχμέντ αλ Σάρα, πρώην ηγέτη θυγατρικής οργάνωσης της Αλ Κάιντα. Η μεταβατική κυβέρνηση δεσμεύτηκε ότι θα προστατέψει τις μειονότητες και δόθηκε ένα υπουργείο σε χριστιανή. Οι πρώτοι μήνες πέρασαν με επιφυλακτική αναμονή, η οποία έληξε το πρωί της Κυριακής 22 Ιουνίου 2025.

Στον ελληνορθόδοξο ναό του Προφήτη Ηλία (για τους ντόπιους «Μαρ Ηλίας»), στη συνοικία Ντουέιλα της Δαμασκού, ένας ένοπλος άνοιξε πυρ κατά τη Θεία Λειτουργία και ύστερα ανατίναξε τα εκρηκτικά που έφερε. Το υπουργείο Υγείας ανέφερε αρχικά 25 νεκρούς και 63 τραυματίες. Μεταγενέστεροι απολογισμοί ανεβάζουν τους νεκρούς στους 30. Το υπουργείο Εσωτερικών απέδωσε την επίθεση στο Ισλαμικό Κράτος λέγοντας ότι ο βομβιστής δεν ήταν Σύρος. Κατά τις Αρχές, είχε έρθει στη Δαμασκό από το στρατόπεδο Αλ Χολ, όπου κρατούνται οικογένειες μαχητών του Ισλαμικού Κράτους. Την ευθύνη ανέλαβε μια λιγότερο γνωστή ομάδα, η Σαράγια Ανσάρ αλ Σούνα, που αρνήθηκε ότι εξαρτάται από το ΙΚ. Αναλυτές την περιγράφουν ως φιλοτζιχαντιστική παραφυάδα του ΙΚ, πιθανώς από αποσχισθέντες της HTS. Στην εξόδιο ακολουθία των θυμάτων, ο Πατριάρχης Ιωάννης Ι’ απευθύνθηκε κατευθείαν στον Αλ Σάρα. Είπε ότι είναι η πρώτη σφαγή αυτού του είδους στη Συρία από το 1860. Η πρόταση έδειξε πόσο βαθιά χτύπησε η επίθεση τη συλλογική μνήμη της κοινότητας.

Μετά τη Δαμασκό, η βία πήρε τη μορφή μεμονωμένων φόνων, απαγωγών και επεισοδίων εκφοβισμού. Επίκεντρο είναι η Κοιλάδα των Χριστιανών και τα χριστιανικά χωριά της υπαίθρου της Χάμα, με τα χτυπήματα να είναι ασταμάτητα. Την 1η μέρα του Οκτωβρίου 2025, στο Ανάζ, κουκουλοφόροι σε μηχανή ανοίγουν πυρ σε νέους έξω από το σπίτι του προέδρου της κοινότητας. Σκοτώνονται οι ξάδερφοι Βισάμ και Σαφίκ Μανσούρ. Ενας τρίτος νέος τραυματίζεται σοβαρά. Οι κάτοικοι καίνε σημείο ελέγχου της Γενικής Ασφάλειας και κηρύσσουν γενική απεργία. Στις 20 Φεβρουαρίου 2026 η Ιμάν Ματάνιους Τζρούσι, 47 ετών, εκπαιδευτικός και μητέρα τριών παιδιών από την Κοιλάδα, δολοφονείται με σφαίρα στο κεφάλι. Μερικές μέρες αργότερα, στη Σουκαγιλαμπίγια, ένοπλοι από γειτονική σουνιτική πόλη επιτίθενται στη χριστιανική κωμόπολη.

Οι οικογένειες κλείνονται στα σπίτια τους για ώρες. Ακολουθούν διαδηλώσεις των κατοίκων στις 28 Μαρτίου. Η κεντρική εκκλησία κλείνει. Την επόμενη μέρα, οι πατριάρχες της Δαμασκού, ο ελληνορθόδοξος, ο Σύρος ορθόδοξος και ο ελληνοκαθολικός, εκδίδουν κοινή δήλωση. Ζητούν ασφάλεια, έλεγχο του οπλισμού και ισότητα των πολιτών.

Ακολουθεί σχετική ησυχία μέχρι τις 8 Ιουλίου. Εκείνη τη μέρα σημειώνεται η απαγωγή του χριστιανού Φάντι αλ Σάερ με την κόρη του. Βρίσκονται νεκροί και οι δύο. Τον Δεκαπενταύγουστο, στη Χομς, ο Νάντερ Τάνους, που είχε επιστρέψει πρόσφατα στην πατρίδα του από τη Σουηδία και είχε ανοίξει κομμωτήριο, πυροβολείται θανάσιμα ενώ γυρίζει από τη δουλειά. Η περίπτωση του Νάντερ Τάνους βαραίνει ιδιαίτερα στη συζήτηση για την επιστροφή των Σύρων προσφύγων από την Ευρώπη. Ηταν από εκείνους που αποφάσισαν να γυρίσουν. Και στις 30 Σεπτεμβρίου, στη Λατάκια, ο Γκεόργκ Νέμεχ βρίσκεται δολοφονημένος στο χωράφι του, βάζοντας στο τραπέζι τον παράγοντα της διάκρισης των χριστιανών σε ό,τι αφορά τις δολοφονίες.

Ποιοι σφάζουν τους χριστιανούς

Σε αυτό το ερώτημα η απάντηση είναι... πολυπλόκαμη, όπως και το δίκτυο των εξτρεμιστικών, τζιχαντιστικών, ακραίων ισλαμιστικών οργανώσεων. Δεν υπάρχει ένας δράστης. Η βία κατά των ορθοδόξων στις δύο χώρες έρχεται από τέσσερις διαφορετικές πηγές, με κοινό στοιχείο την ακραία σουνιτική ισλαμιστική ιδεολογία, τη διάδοση του εξτρεμισμού, το χαμηλό μορφωτικό επίπεδο και την ατιμωρησία. Στις περισσότερες, ή στις πιο ακραίες περιπτώσεις πάντως, ο βασικός ύποπτος είναι κάποιος που νομίζαμε ότι ξεμπερδέψαμε μαζί του: το Ισλαμικό Κράτος και οι παραφυάδες του. Σε αυτή την τρομοκρατική οργάνωση, η οποία ακόμα απεργάζεται τη δημιουργία ισλαμικών χαλιφάτων σε σημερινές κυρίαρχες χώρες, αποδόθηκε η πιο πολύνεκρη επίθεση σε χριστιανικό ναό της Συρίας τα τελευταία χρόνια. Η βομβιστική επίθεση στον Προφήτη Ηλία αποδόθηκε από τη συριακή κυβέρνηση στο ΙΚ και αναλήφθηκε από τη Σαράγια Ανσάρ αλ Σούνα. Η ίδια ομάδα έχει αναλάβει επιθέσεις και εναντίον Αλαουιτών και έχει απειλήσει τους Δρούζους, αν και κατά κύριο λόγο έχει περιοριστεί στα σύνορα της Συρίας.

Ετερος δράστης είναι τζιχαντιστικές οργανώσεις που προέκυψαν από το χάος του συριακού πολέμου. Από το 2011 έως το 2024, οργανώσεις όπως το Μέτωπο Αλ Νούσρα και το ΙΚ κατέλαβαν χριστιανικά χωριά, βεβήλωσαν ναούς και έκαναν απαγωγές κληρικών και αμάχων. Υπάρχουν ακόμα ενεργές παραφυάδες τους.

Το πιο επικίνδυνο, ωστόσο, καθώς φαίνεται ως τώρα, είναι οι «μοναχικοί λύκοι», δηλαδή μεμονωμένοι ριζοσπαστικοποιημένοι που αποφασίζουν να κάνουν ένα αιματοκύλισμα μόνοι τους ή με ελάχιστους συνεργούς της ίδιας ιδεολογίας, χωρίς να νοιάζονται εάν θα καταλήξουν και αυτοί νεκροί. Το Καράκ είναι αυτής της κατηγορίας. Οι ιορδανικές αρχές μιλούν για τρεις συγγενείς με τακφιρικές αντιλήψεις χωρίς ένδειξη οργανωτικής διασύνδεσης. Ιορδανοί αναλυτές αναφέρουν ότι κλίνουν να πιστέψουν πως οι δράστες ασπάζονται την ιδεολογία του ΙΚ, σύνδεση η οποία ωστόσο δεν έχει επιβεβαιωθεί. Αυτό είναι ένα τεράστιο ζήτημα για τις αραβικές χώρες, καθώς απειλείται η κοινωνική τους συνοχή, γι’ αυτό και η κυβέρνηση της Ιορδανίας εστιάζει, εκτός της παραδειγματικής τιμωρίας των δραστών, στο να εξεταστούν οι συνθήκες που οδηγούν νέους στον εξτρεμισμό, καθώς και η ρητορική μίσους και η υποκίνηση.

Εκεί ωστόσο που η κυβέρνηση της Ιορδανίας δεν έχει καν γνώση είναι η δράση άγνωστων ενόπλων και τοπικών ομάδων στη μεταβατική Συρία. Εδώ οι απαντήσεις είναι λιγότερο καθαρές. Στις περισσότερες δολοφονίες χριστιανών στη διετία 2025-2026 οι δράστες παραμένουν ανώνυμοι. Οργανώσεις υπεράσπισης μειονοτήτων, όπως η Christian Solidarity International και η καναδική EALA, αποδίδουν μέρος των επιθέσεων σε ενόπλους που συνδέονται με τις νέες δυνάμεις ασφαλείας! Σημειώνουν ότι αυτές στελεχώνονται κυρίως από πρώην ισλαμιστές μαχητές. Η κυβέρνηση του Αλ Σάρα αποδίδει τα περιστατικά σε «αγνώστους» και στη γενική ανασφάλεια.

Η εικόνα διαφέρει ανάλογα με τον παρατηρητή. Οι οργανώσεις υπεράσπισης μιλούν για συστηματική στοχοποίηση. Ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Ασύλου στις οδηγίες του Δεκεμβρίου 2025 καταγράφει θρησκευτικά υποκινούμενες επιθέσεις σε Δαμασκό, Χάμα, Χομς και Λατάκια. Κρίνει όμως ότι αυτές είναι σποραδικές και δεν συνιστούν γενικευμένη δίωξη. Αυτή η απόσταση ανάμεσα στις δύο αποτιμήσεις είναι και η ουσία της αβεβαιότητας που ζουν οι χριστιανοί της Συρίας.

Σημαντικό είναι ένα ακόμη στοιχείο. Οι χριστιανοί δεν είναι οι μόνοι στόχοι. Αλαουίτες, Δρούζοι και Σιίτες έχουν χάσει πολλούς περισσότερους ανθρώπους στη μεταβατική Συρία. Στην Ιορδανία, ανάμεσα στα θύματα της τζιχαντιστικής βίας είναι και μουσουλμάνοι αστυνομικοί και στρατιώτες. Ολοι τους στοχοποιούνται ως «άπιστοι», με κατηγορίες ότι είναι «κρυπτοχριστιανοί», «διεφθαρμένοι από τους δυτικούς» και άλλα παρόμοια «επιχειρήματα» που αποτελούν δικαιολογίες για να χύσουν αίμα ανθρώπων.

Το αποτέλεσμα, βέβαια, είναι αυτό που μένει: στη Συρία ο αριθμός των χριστιανών έχει ήδη πέσει στο 1/5 ή και λιγότερο μέσα σε δεκαπέντε χρόνια. Στην Ιορδανία ο αριθμός είναι μικρός μεν, αλλά σταθερός, όμως η αίσθηση ασφάλειας δέχτηκε το ισχυρότερο πλήγμα της σύγχρονης ιστορίας της.

Στα Μάδαβα, περίπου μιάμιση ώρα δρόμο βόρεια του Χαμούντ, ο ψηφιδωτός χάρτης στο δάπεδο του Αγίου Γεωργίου δείχνει ακόμη την Ιερουσαλήμ, τον Ιορδάνη και τη Νεκρά Θάλασσα. Τον ξαναβρήκαν χριστιανοί του Καράκ που είχαν φύγει από μια βεντέτα. Σχεδόν 140 χρόνια μετά, οι απόγονοι εκείνων που έμειναν μετρούν τους νεκρούς τους σε έναν άλλο Αγιο Γεώργιο.