Οι ακραίοι καύσωνες και η ξηρασία αλλάζουν την οικονομία της Ευρώπης: Εκατοντάδες δισ. ευρώ οι ζημιές, μεγαλύτερο το πλήγμα στον Νότο

Στην οδυνηρή διαπίστωση πως οι δαπανηρές οικονομικές συνέπειες που συνεπάγονται οι φετινοί καύσωνες διαρκείας οι οποίοι πλήττουν την Ευρώπη, έχουν αρχίσει ήδη να ανατρέπουν τους προγραμματισμούς και τους κρατικούς προϋπολογισμούς, καταλήγουν αναπόφευκτα εκείνοι που θεωρούσαν την κλιματική αλλαγή πρόβλημα για τις επόμενες γενιές.

Οι θερμοκρασίες-ρεκόρ και η ξηρασία του φετινού καλοκαιριού – φαινόμενα που, σύμφωνα με τους επιστήμονες, επιδεινώνονται από την υπερθέρμανση του πλανήτη – έχουν προκαλέσει σοβαρά προβλήματα στην παραγωγή ενέργειας, στις μεταφορές και στα συστήματα δημόσιας υγείας, ενώ η φετινή περίοδος πυρκαγιών οδεύει να γίνει η χειρότερη που έχει καταγραφεί ποτέ στην Ευρώπη.

Το συνολικό πλήγμα στην ευρωπαϊκή οικονομία μπορεί ήδη να αποτιμηθεί σε εκατοντάδες δισεκατομμύρια ευρώ, σύμφωνα με εκτιμήσεις οικονομολόγων και ακαδημαϊκών. Προειδοποιούν, ωστόσο, ότι αυτή είναι μόνο η αρχή, καθώς το κόστος αναμένεται να αυξάνεται ακόμη ταχύτερα από τις θερμοκρασίες.

Το κλίμα μεταβάλλεται στην Ευρώπη ταχύτερα από ό,τι σε οποιαδήποτε άλλη ήπειρο και οι συνέπειες πιέζουν ήδη τα δημόσια οικονομικά, προκαλούν έντονες διακυμάνσεις στον πληθωρισμό, αλλάζουν τον χάρτη του τουρισμού και αναγκάζουν την Ευρωπαϊκή Ένωση να επανεξετάσει τον τρόπο με τον οποίο παράγεται η ενέργεια και μεταφέρονται τα αγαθά.

«Αυτό που καθιστά το 2026 ιδιαίτερα ανησυχητικό από οικονομικής άποψης είναι ότι καταγράφονται πολλαπλά επεισόδια ακραίων φαινομένων», δήλωσε στο Reuters η οικονομολόγος του Πανεπιστημίου του Μάνχαϊμ, Σεχρίς Ουσμάν. «Πάρτε για παράδειγμα τους καύσωνες, τις ξηρασίες, τις πυρκαγιές... Αυτά τα φαινόμενα εκδηλώνονται ταυτόχρονα και κυρίως στις ίδιες περιοχές, με αποτέλεσμα οι επιπτώσεις τους να σωρεύονται», πρόσθεσε.

Ρεκόρ οικονομικών ζημιών από τη ζέστη

Οι θερμοκρασίες έσπασαν ρεκόρ τον Ιούνιο και τον Ιούλιο και, σύμφωνα με οικονομολόγους, οι οικονομικές ζημιές είναι πιθανό να ξεπεράσουν κάθε προηγούμενο.

Η κίνηση στον Ρήνο και τον Δούναβη, δύο βασικές αρτηρίες μεταφοράς εμπορευμάτων, έχει περιοριστεί σοβαρά εξαιτίας της χαμηλής στάθμης των υδάτων. Περισσότεροι από έξι πυρηνικοί αντιδραστήρες σε Ρουμανία και Ουγγαρία έχουν αναστείλει ή περιορίσει τη λειτουργία τους λόγω προβλημάτων ψύξης, ενώ οι εκτιμήσεις για τη γεωργική παραγωγή έχουν ήδη αναθεωρηθεί προς τα κάτω.

Καλλιέργειες που συγκομίζονται αργότερα, όπως το καλαμπόκι και ο ηλίανθος, κατέγραφαν ήδη τον Ιούλιο απώλειες της τάξης του 6%-7%.

Η ακραία ζέστη μειώνει επίσης την ανθρώπινη παραγωγικότητα και έχει ήδη στοιχίσει τη ζωή σε δεκάδες χιλιάδες ανθρώπους, με τη Γερμανία μόνο να αναφέρει περισσότερους από 10.000 θανάτους που συνδέονται με τις υψηλές θερμοκρασίες.

Την ίδια ώρα, το κόστος της αντιμετώπισης των έκτακτων αναγκών – όπως η κατάσβεση πυρκαγιών ή οι περιορισμοί στην κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας – επιβαρύνει περαιτέρω τους κρατικούς προϋπολογισμούς.

Η ING εκτιμά ότι η διακοπή της κυκλοφορίας στον Ρήνο και μόνο θα μειώσει κατά 0,3 ποσοστιαίες μονάδες το ΑΕΠ της Γερμανίας, της τρίτης μεγαλύτερης οικονομίας στον κόσμο, μέσα στο 2026.

Η ουγγρική MBH Bank υπολογίζει, από την πλευρά της, ότι κάθε εβδομάδα κατά την οποία ο μεγαλύτερος πυρηνικός σταθμός της χώρας παραμένει εκτός λειτουργίας κοστίζει περίπου 0,1 ποσοστιαία μονάδα του ΑΕΠ.

Η γερμανική ασφαλιστική Allianz εκτιμά ότι μόνο ο καύσωνας δύο εβδομάδων του Ιουνίου θα αφαιρέσει 0,3 ποσοστιαίες μονάδες από το ευρωπαϊκό ΑΕΠ, ενώ η κλιματική αλλαγή θα μπορούσε να μειώσει την ανάπτυξη κατά 5%-7% έως το 2030 στις περισσότερο εκτεθειμένες οικονομίες, όπως η Ισπανία, η Γαλλία και η Ιταλία.

«Ο συνολικός λογαριασμός για φέτος θα είναι πολύ μεγαλύτερος», δήλωσε ο οικονομολόγος της Allianz, Χάζεμ Κριτσέν. «Ο συγκεκριμένος υπολογισμός δεν περιλαμβάνει τις πυρκαγιές, τις ξηρασίες, τις διάφορες πλημμύρες ή το αναμενόμενο Ελ Νίνιο».

Δεδομένου ότι η οικονομία της Ευρωζώνης αναμένεται να αναπτυχθεί μόλις κατά 1% φέτος, το πλήγμα θεωρείται ιδιαίτερα σημαντικό.

Η Ουσμάν, ωστόσο, προειδοποιεί ότι το πλήρες εύρος των οικονομικών συνεπειών θα γίνει αισθητό μόνο σε βάθος αρκετών ετών. «Θα περίμενε κανείς οι μεγαλύτερες ζημιές να καταγράφονται τη χρονιά που εκδηλώνεται ένα ακραίο φαινόμενο και στη συνέχεια να περιορίζονται. Εμείς, όμως, διαπιστώνουμε το αντίθετο», εξήγησε. «Ο οικονομικός αντίκτυπος αυξάνεται τα επόμενα χρόνια, επειδή τα ακραία καιρικά φαινόμενα πυροδοτούν μια αλυσίδα πιο αργών οικονομικών συνεπειών».

Λιγότερος τουρισμός και υψηλότερος πληθωρισμός στη Νότια Ευρώπη

Η Νότια Ευρώπη ενδέχεται να δεχθεί το μεγαλύτερο πλήγμα, καθώς εκεί καταγράφονται οι μεγαλύτερες αυξήσεις της θερμοκρασίας, με συνέπειες στα τουριστικά έσοδα, στις γεωργικές αποδόσεις αλλά και στις μεταναστευτικές ροές.

«Μπορείτε να φανταστείτε τουρίστες να περπατούν στη νότια Ιταλία ή την Ισπανία με 45 βαθμούς; Εγώ όχι. Πιστεύω λοιπόν ότι η φύση του τουρισμού θα αλλάξει», δήλωσε ο οικονομολόγος της ING, Κάρστεν Μπρζέσκι.

Όπως εκτιμά, οι χώρες του ευρωπαϊκού Νότου μπορεί να προσελκύουν περισσότερους επισκέπτες καθ' όλη τη διάρκεια του έτους, όμως η καλοκαιρινή αιχμή θα περιοριστεί, καθώς ολοένα περισσότεροι ταξιδιώτες θα στρέφονται προς τον Βορρά. Αυτό θα μπορούσε να πλήξει ιδιαίτερα τον κλάδο φιλοξενίας στις νότιες χώρες.

Ο ευρωπαϊκός Νότος αναμένεται επίσης να υποστεί μεγαλύτερες αυξήσεις στις τιμές των τροφίμων λόγω των ακραίων καιρικών συνθηκών, γεγονός που περιπλέκει ακόμη περισσότερο το έργο της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, η οποία ήδη δυσκολεύεται να διατηρήσει τον πληθωρισμό στον στόχο της.

«Οι ακραίες θερμοκρασίες έχουν μεγαλύτερη επίδραση στις τιμές των τροφίμων σε περιοχές που είναι ήδη θερμότερες, επομένως αν βρίσκεσαι στη Νότια Ευρώπη, οι συνέπειες θα είναι εντονότερες», δήλωσε ο Μαξιμίλιαν Κοτς, ερευνητής στο Barcelona Supercomputing Center.

Σύμφωνα με εκτίμησή του, η ακραία ζέστη του 2022 αύξησε τον πληθωρισμό στην Ευρωζώνη κατά 0,34 ποσοστιαίες μονάδες μέσω των υψηλότερων τιμών των τροφίμων, με τις χώρες του Νότου να υφίστανται δυσανάλογα μεγάλο πλήγμα.

Την ίδια ώρα, η διακοπή ή ο περιορισμός των ποτάμιων μεταφορών καθιστά δυσκολότερη την τροφοδοσία ορισμένων περιοχών της Ευρώπης με καύσιμα, διευρύνοντας τις διαφορές στις τιμές από χώρα σε χώρα.

Η ζέστη πιέζει τους προϋπολογισμούς, η ΕΚΤ ίσως αναλάβει δράση

«Οι δημοσιονομικές συνέπειες πλήττουν περισσότερο τις οικονομίες που έχουν και τη μικρότερη δυνατότητα να τις απορροφήσουν», ανέφερε η Allianz σε ερευνητικό της σημείωμα.

Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της, η μείωση των ετήσιων φορολογικών εσόδων λόγω της απώλειας οικονομικής παραγωγής θα μπορούσε να φθάσει στο 1,8% στη Γαλλία και στο 1,3% στην Ιταλία και την Ισπανία, καθώς τα προοδευτικά φορολογικά συστήματα οδηγούν σε ταχύτερη πτώση των εσόδων σε σχέση με την παραγωγή.

Τα περιθώρια κέρδους των επιχειρήσεων αναμένεται επίσης να μειωθούν, περιορίζοντας τις επενδύσεις και επιδεινώνοντας περαιτέρω τις οικονομικές απώλειες.

Την ίδια στιγμή, οι δαπάνες αυξάνονται σημαντικά, τόσο επειδή οι κυβερνήσεις καλούνται να χρηματοδοτήσουν την αντιμετώπιση έκτακτων καταστάσεων όσο και επειδή πρέπει να επενδύσουν στην προσαρμογή των υποδομών, από την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας μέχρι τις μεταφορικές οδούς.

«Ένα βασικό πρόβλημα είναι ότι οι χώρες εξακολουθούν να βασίζονται υπερβολικά σε αποσπασματικές παρεμβάσεις έκτακτης ανάγκης, οι οποίες είναι ακριβές και συχνά αρκετά αναποτελεσματικές», δήλωσε η Χέδερ Γκραμπ, ανώτερη ερευνήτρια στο think tank Bruegel.

Οι επενδυτές, ωστόσο, ενδέχεται να αντιδράσουν εάν οι κυβερνήσεις επιχειρήσουν να αυξήσουν ακόμη περισσότερο τις δαπάνες. Τα επίπεδα χρέους είναι ήδη υψηλά, ιδιαίτερα στη Γαλλία και την Ιταλία, ενώ τα ευρωπαϊκά κράτη καλούνται παράλληλα να χρηματοδοτήσουν την άμυνα και την πράσινη ενεργειακή μετάβαση.

Το δίλημμα αυτό θα μπορούσε να φέρει εκ νέου στο προσκήνιο την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, η οποία την προηγούμενη δεκαετία αγόρασε κρατικά ομόλογα αξίας τρισεκατομμυρίων ευρώ, προκειμένου να συγκρατήσει το κόστος δανεισμού σε μια περίοδο κατά την οποία ο πληθωρισμός ήταν υπερβολικά χαμηλός.

«Με έναν τόσο μακρύ κατάλογο αναγκών χρηματοδότησης, η τάση θα είναι προς υψηλότερο δημόσιο χρέος», δήλωσε ο Μπρζέσκι της ING. «Αυτό με τη σειρά του θα σημαίνει πίεση προς την ΕΚΤ να παρέμβει και να προχωρήσει σε νέα ποσοτική χαλάρωση, εάν υπάρξει ξαφνικό κύμα πωλήσεων στις αγορές ομολόγων».