Ιράν: «Ούτε πόλεμος, ούτε ειρήνη»: Γιατί ο Πεζεσκιάν πιέζει τώρα για συμφωνία με τις ΗΠΑ

Ένα σαφές μήνυμα υπέρ της εξόδου από το παρατεταμένο αδιέξοδο με τις Ηνωμένες Πολιτείες έστειλε ο Μασούντ Πεζεσκιάν, δηλώνοντας ότι το Ιράν πρέπει να εγκαταλείψει την κατάσταση «ούτε πολέμου, ούτε ειρήνης» και εκτιμώντας ότι τώρα είναι η κατάλληλη στιγμή για την επίτευξη μιας συμφωνίας με την Ουάσινγκτον.

Η παρέμβαση του Ιρανού προέδρου αποκτά ιδιαίτερη σημασία καθώς βρίσκεται σε εξέλιξη η διαπραγμάτευση με τη μεσολάβηση του Ομάν για τα Στενά του Ορμούζ, ενώ παράλληλα η Τεχεράνη συνδέει πλέον το άνοιγμα της κρίσιμης θαλάσσιας οδού με ένα πολύ ευρύτερο πακέτο πολιτικών, στρατιωτικών και οικονομικών απαιτήσεων από τις ΗΠΑ.

«Τώρα είναι η καλύτερη στιγμή»

Ο Πεζεσκιάν υποστήριξε ότι το Ιράν προσέρχεται στη σημερινή συγκυρία από θέση ισχύος και όχι αδυναμίας.

«Υπάρχει συνοχή, δύναμη και ενότητα στη χώρα και, απ' όσο γνωρίζω, το Ιράν θεωρείται νικηφόρο και ισχυρό σε αυτόν τον πόλεμο», δήλωσε σε ιρανικά μέσα ενημέρωσης, προσθέτοντας ότι θεωρεί τη σημερινή στιγμή την καλύτερη για την επίτευξη συμφωνίας.

Παράλληλα, άφησε να εννοηθεί ότι Τεχεράνη και Ουάσινγκτον θα έπρεπε να είχαν δημιουργήσει εξαρχής έναν μηχανισμό για την αντιμετώπιση πιθανών παραβιάσεων της εκεχειρίας, αντί κάθε επεισόδιο να οδηγεί σε νέα στρατιωτική κλιμάκωση.

«Σε κάθε μνημόνιο συνεννόησης υπάρχουν παραβιάσεις. Κανονικά θα έπρεπε να είχε δημιουργηθεί τότε μια ομάδα για να τις αντιμετωπίζει, αντί να πολεμάμε», ανέφερε.

Και πρόσθεσε: «Πρέπει να δούμε τώρα πώς μπορούν να επιλυθούν, εφόσον υπάρχει λύση. Αυτό είναι που εξετάζεται αυτή τη στιγμή στις διαπραγματεύσεις στο Ομάν. Θεού θέλοντος, θα φτάσουμε σε ένα σημείο όπου θα μπορέσουμε να βγούμε από αυτή την κατάσταση ούτε πολέμου, ούτε ειρήνης».

Το Ομάν και η μάχη για τα Στενά του Ορμούζ

Στο επίκεντρο των διπλωματικών διεργασιών βρίσκονται τα Στενά του Ορμούζ, από τα οποία σε καιρό ειρήνης διέρχεται περίπου το ένα πέμπτο των παγκόσμιων θαλάσσιων μεταφορών πετρελαίου.

Το Ιράν έχει επιβάλει στην πράξη αποκλεισμό της θαλάσσιας οδού μετά την έναρξη του πολέμου στις 28 Φεβρουαρίου και το Ομάν επιχειρεί τώρα να διαμορφώσει ένα πλαίσιο που θα επιτρέψει την επανέναρξη της ναυσιπλοΐας.

Σύμφωνα με τις πληροφορίες που έχουν γίνει γνωστές, μία από τις προτάσεις προβλέπει ότι το Ιράν θα επιβλέπει τα πλοία που εισέρχονται στον Κόλπο, ενώ το Ομάν θα έχει την ευθύνη για την εξερχόμενη κίνηση.

Ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί δήλωσε ότι οι συνομιλίες για τη διέλευση και τη διαχείριση των Στενών πλησιάζουν στα «τελικά στάδια». Διευκρίνισε, ωστόσο, ότι η επαναλειτουργία τους εξαρτάται και από άλλους όρους, μεταξύ των οποίων η αποζημίωση του Ιράν για όσα η Τεχεράνη χαρακτηρίζει παραβίαση του μνημονίου συνεννόησης του Ιουνίου με τις ΗΠΑ.

Ο Αραγτσί επιμένει επίσης ότι δεν διεξάγονται απευθείας διαπραγματεύσεις Ιράν-ΗΠΑ, αλλά ανταλλαγή μηνυμάτων μέσω μεσολαβητών.

Οι έξι απαιτήσεις της Τεχεράνης

Την ίδια στιγμή, όμως, η στάση άλλων κέντρων εξουσίας στο Ιράν δείχνει ότι ο δρόμος προς μια συνολική συμφωνία παραμένει δύσκολος.

Το Ανώτατο Συμβούλιο Εθνικής Ασφάλειας έθεσε ένα διευρυμένο πλαίσιο έξι όρων προς την Ουάσινγκτον, συνδέοντας ουσιαστικά το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ με τη συνολικότερη διευθέτηση της σύγκρουσης.

Οι απαιτήσεις περιλαμβάνουν τον τερματισμό των αμερικανικών απειλών κατά του Ιράν, την οριστική παύση επιθέσεων εναντίον του Ιράν και των συμμάχων του σε Λίβανο, Παλαιστίνη, Υεμένη και Ιράκ, την άρση του αμερικανικού ναυτικού αποκλεισμού και την απομάκρυνση αμερικανικών ναυτικών και αεροπορικών δυνάμεων από την περιοχή γύρω από τη χώρα.

Η Τεχεράνη ζητεί επίσης αποζημιώσεις για τις καταστροφές που προκλήθηκαν στους δύο πολέμους που χαρακτηρίζει «επιβεβλημένους», άρση των διεθνών κυρώσεων και άνευ όρων αποδέσμευση των παγωμένων ιρανικών περιουσιακών στοιχείων.

Ο γραμματέας του Συμβουλίου, Μοχαμάντ Μπαγκέρ Ζολγκάντρ, έχει καταστήσει σαφές ότι τα Στενά θα παραμείνουν κλειστά έως ότου η Ουάσινγκτον «διορθώσει τη συμπεριφορά της».

Ανάλογο μήνυμα έστειλαν και οι Φρουροί της Επανάστασης, με τον εκπρόσωπό τους Χοσεΐν Μοχεμπί να δηλώνει ότι «όταν οι Ηνωμένες Πολιτείες αποδεχθούν τους όρους του Ιράν, τα Στενά του Ορμούζ ασφαλώς θα ανοίξουν ξανά».

Γιατί έχει σημασία η παρέμβαση Πεζεσκιάν

Οι δηλώσεις του Ιρανού προέδρου δεν σημαίνουν ότι η Τεχεράνη είναι έτοιμη να εγκαταλείψει τις απαιτήσεις της. Δείχνουν, όμως, ότι ο Πεζεσκιάν επιχειρεί να παρουσιάσει έναν συμβιβασμό όχι ως υποχώρηση απέναντι στις ΗΠΑ, αλλά ως πολιτική επιλογή που μπορεί να γίνει από θέση ισχύος.

Αυτή είναι και η σημασία της αναφοράς του στην «ενότητα» και τη «νίκη» του Ιράν. Για την ιρανική ηγεσία, μια συμφωνία είναι ευκολότερο να υποστηριχθεί στο εσωτερικό εάν παρουσιαστεί ως αποτέλεσμα της αντοχής της χώρας και όχι ως συνέπεια της στρατιωτικής και οικονομικής πίεσης.

Παράλληλα, η φράση «ούτε πόλεμος, ούτε ειρήνη» περιγράφει το βασικό πρόβλημα που αντιμετωπίζει σήμερα η Τεχεράνη: η απουσία μιας οριστικής διευθέτησης διατηρεί τον κίνδυνο νέας στρατιωτικής σύγκρουσης, ενώ οι κυρώσεις, ο αποκλεισμός και η αβεβαιότητα συνεχίζουν να επιβαρύνουν την οικονομία.

Το μεγάλο αγκάθι

Το δυσκολότερο ζήτημα παραμένει το Ορμούζ. Για το Ιράν, ο έλεγχος της ναυσιπλοΐας αποτελεί ίσως το ισχυρότερο διαπραγματευτικό χαρτί που διαθέτει. Εάν ανοίξει τα Στενά χωρίς ουσιαστικά ανταλλάγματα, κινδυνεύει να χάσει ένα σημαντικό μέρος της πίεσης που μπορεί να ασκήσει στην Ουάσινγκτον.

Οι ΗΠΑ, από την άλλη πλευρά, αντιτίθενται στην προοπτική να αποκτήσει η Τεχεράνη μονομερή έλεγχο της θαλάσσιας οδού και έχουν εκφράσει αντιρρήσεις και για προτάσεις που προβλέπουν την καταβολή τελών για τη διέλευση πλοίων.

Γι' αυτό και οι δηλώσεις Πεζεσκιάν αποτελούν περισσότερο ένα πολιτικό άνοιγμα παρά ένδειξη ότι η συμφωνία έχει ήδη κλείσει. Ο Ιρανός πρόεδρος δείχνει ότι επιθυμεί μια έξοδο από το αδιέξοδο. Το κρίσιμο ερώτημα είναι εάν οι απαιτήσεις της Τεχεράνης μπορούν να συναντήσουν όσα είναι διατεθειμένη να αποδεχθεί η Ουάσινγκτον – και αν οι διαφορετικές πτέρυγες του ιρανικού συστήματος εξουσίας συμφωνούν για το πόσο μακριά μπορεί να φτάσει ο συμβιβασμός.