PISA 2025: Η Τεχνητή Νοημοσύνη μπαίνει στην τάξη

Ο διαγνωστικός διαγωνισμός PISA 2025 είναι η πρώτη μεγάλη διεθνής αξιολόγηση, που καταγράφει συστηματικά τη χρήση εργαλείων Τεχνητής Νοημοσύνης, όπως τα AI chatbots, από 15χρονους μαθητές για σχολικές εργασίες. Σύμφωνα με τα ευρήματα, που ανακοινώθηκαν πρόσφατα, οι Έλληνες μαθητές χρησιμοποιούν την Τεχνητή Νοημοσύνη λιγότερο από τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ για σχολικές δραστηριότητες.

Πιο αναλυτικά, στην Ελλάδα, 34% των μαθητών δηλώνουν ότι χρησιμοποιούν AI chatbots τουλάχιστον μία φορά την εβδομάδα για να τους βοηθήσουν να μάθουν όταν ο αντίστοιχος μέσος όρος στον ΟΟΣΑ είναι 46%. Η διαφορά είναι επομένως 12 ποσοστιαίες μονάδες.

Ειδικότερα, για να κάνουν προκαταρκτική έρευνα πάνω σε ένα νέο θέμα, χρησιμοποιούν AI το 29% των Ελλήνων μαθητών έναντι 31% κατά μέσο όρο στον ΟΟΣΑ. Για να συνοψίσουν ένα κείμενο που έπρεπε να διαβάσουν, το 24% στην Ελλάδα όταν στον ΟΟΣΑ το 30%. Για να συντάξουν κείμενο για σχολική εργασία, το 25% στην Ελλάδα, έναντι 29% στον ΟΟΣΑ. Αξίζει, επίσης, να αναφερθεί ότι το 16% των Ελλήνων μαθητών δηλώνουν ότι δεν χρησιμοποιούν ποτέ ή σχεδόν ποτέ AI για καμία από τις σχολικές εργασίες που εξετάζει το PISA, έναντι 14% στον ΟΟΣΑ.

Μπορούν να αξιολογήσουν οι μαθητές την τεχνητή νοημοσύνη;

Ο ΟΟΣΑ εξετάζει – μεταξύ άλλων - εάν οι μαθητές έχουν διδαχθεί στο σχολείο να αξιολογούν την ποιότητα των πληροφοριών που παράγονται από AI chatbots. Στην Ελλάδα, 60,7% των μαθητών δηλώνουν ότι έχουν τέτοιες μαθησιακές ευκαιρίες στο μάθημα ενώ ο μέσος όρος του ΟΟΣΑ είναι 62,6%. Η Ελλάδα βρίσκεται επομένως σχετικά κοντά στον διεθνή μέσο όρο.

Όπως επισημαίνεται, ο ΟΟΣΑ διαπιστώνει ότι οι μαθητές που χρησιμοποιούν συχνά AI για να μάθουν και παράλληλα έχουν διδαχθεί στο σχολείο να αξιολογούν την ποιότητα των πληροφοριών, που παράγει η AI εμφανίζουν ελαφρώς υψηλότερες επιδόσεις στις Φυσικές Επιστήμες από μαθητές που δεν χρησιμοποιούν ή χρησιμοποιούν σπάνια AI – ακόμη κι αν διευκρινίζεται, ότι τα δεδομένα δεν αποδεικνύουν αιτιώδη σχέση. Τονίζεται, πάντως, ότι οι μαθητές με υψηλότερο κοινωνικοοικονομικό υπόβαθρο έχουν συχνότερα πρόσβαση σε ευκαιρίες χρήσης της AI, αλλά και σε μαθησιακές δραστηριότητες όπου διδάσκονται να αξιολογούν κριτικά τις απαντήσεις της.

Τι ισχύει διεθνώς

Στη Σιγκαπούρη, περίπου 66% των μαθητών χρησιμοποιούν AI chatbots τουλάχιστον μία φορά την εβδομάδα για να τους βοηθήσουν να μάθουν. Στην Κορέα, το αντίστοιχο ποσοστό είναι 51%., στην Εσθονία, 58%, στη Λιθουανία, 53%, στην Πορτογαλία, 48% – περίπου όσο ο μέσος όρος του ΟΟΣΑ. Στην Ελλάδα, σύμφωνα με τα ανωτέρω, 34%.

Στον αντίποδα, ενδιαφέρον παρουσιάζει η Ιαπωνία, μία από τις χώρες με τις υψηλότερες επιδόσεις στο PISA, η οποία έχει μόλις 27% εβδομαδιαία χρήση AI για να βοηθήσει τους μαθητές να μάθουν. Μάλιστα, 39% των Ιαπώνων μαθητών δηλώνουν ότι δεν χρησιμοποιούν ποτέ ή σχεδόν ποτέ AI για καμία από τις σχολικές εργασίες που εξετάστηκαν. Επομένως, όπως τονίζουν εκπαιδευτικοί αναλυτές, περισσότερη χρήση AI δεν σημαίνει αυτομάτως καλύτερο εκπαιδευτικό αποτέλεσμα.

Ειδικότερα, το 66% των μαθητών στη Σιγκαπούρη χρησιμοποιεί AI τουλάχιστον εβδομαδιαία για να μάθει, έναντι 46% στον ΟΟΣΑ. Η χρήση, όπως προκύπτει από τα δεδομένα του PISA, δεν περιορίζεται σε γενική βοήθεια. Συγκεκριμένα, 46% χρησιμοποιούν AI για προκαταρκτική έρευνα νέου θέματος, έναντι 31% στον ΟΟΣΑ, 41% για περίληψη κειμένου, έναντι 30%, 45% για τη σύνταξη κειμένων, έναντι 29%. Και μόλις 4% δηλώνουν ότι δεν χρησιμοποιούν ποτέ ή σχεδόν ποτέ AI για καμία από τις εξεταζόμενες σχολικές δραστηριότητες. Την ίδια στιγμή, οι μαθητές της Σιγκαπούρης εμφανίζουν υψηλές επιδόσεις και στους τρεις βασικούς τομείς του PISA, ενώ το 90% φτάνει τουλάχιστον στο Level 2 στις Φυσικές Επιστήμες, έναντι 74% στον ΟΟΣΑ. Ωστόσο, πρέπει να επισημανθεί ότι η υψηλή χρήση AI δεν συνδέεται απαραίτητα με τις υψηλές επιδόσεις.

Η Σιγκαπούρη διαθέτει ένα συνολικά διαφορετικό εκπαιδευτικό σύστημα, διαφορετικές διδακτικές πρακτικές, διαφορετική σχολική οργάνωση και διαφορετικό επίπεδο ψηφιακής προετοιμασίας. Η AI είναι ένας παράγοντας μέσα σε αυτό το οικοσύστημα, αλλά όχι η μοναδική εξήγηση.

Η Ιαπωνία προσφέρει ένα αντίβαρο στη λογική «όσο περισσότερη τεχνολογία τόσο καλύτερα». Μόλις 27% των μαθητών χρησιμοποιούν AI τουλάχιστον εβδομαδιαία για να τους βοηθήσει να μάθουν, έναντι 46% στον ΟΟΣΑ. Για προκαταρκτική έρευνα νέου θέματος το ποσοστό είναι μόλις 11%, για περίληψη κειμένου 14% και για σύνταξη κειμένου 15%. Παράλληλα, η Ιαπωνία συγκαταλέγεται στα εκπαιδευτικά συστήματα με κορυφαίες επιδόσεις στο PISA 2025. Αποδεικνύει με αυτό τον τρόπο, ότι η επιτυχία ενός εκπαιδευτικού συστήματος δεν εξαρτάται από το πόσο AI χρησιμοποιούν οι μαθητές αλλά από το πώς είναι οργανωμένη η μάθηση.

Υψηλή χρήση και κριτική αξιοποίηση της τεχνητής νοημοσύνης από τους μαθητές στην Εσθονία καταγράφεται στα ευρήματα του PISA 2025. Συγκεκριμένα, το 58% των μαθητών χρησιμοποιεί AI τουλάχιστον εβδομαδιαία για να μάθει - σημαντικά πάνω από τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ. Ταυτόχρονα, η Εσθονία εμφανίζει πολύ υψηλές επιδόσεις στις Φυσικές Επιστήμες, στα Μαθηματικά και στην Κατανόηση Κειμένου.

Ακόμη πιο ενδιαφέρον είναι ότι στο Education GPS του ΟΟΣΑ, οι μαθητές στην Εσθονία που δηλώνουν σχεδόν καθημερινή χρήση AI για να μάθουν και αναφέρουν ότι στο σχολείο καλούνται να αξιολογούν πληροφορίες που παράγονται από AI εμφανίζουν μέση επίδοση στις Φυσικές Επιστήμες 541 μονάδες. Η Εσθονία καταγράφεται επίσης μεταξύ των χωρών με σχετικά μικρή κοινωνικοοικονομική διαφορά στην πρόσβαση σε τέτοιες δραστηριότητες αξιολόγησης AI.

Στην Κορέα, το 51% των μαθητών χρησιμοποιεί AI τουλάχιστον εβδομαδιαία για να μάθει. Το 44% τη χρησιμοποιεί για προκαταρκτική έρευνα, το 37% για περίληψη κειμένου και το 37% για σύνταξη σχολικών κειμένων. Μόλις 12% δηλώνει ότι δεν χρησιμοποιεί ποτέ ή σχεδόν ποτέ AI για τις εξεταζόμενες σχολικές δραστηριότητες. Παράλληλα, η Κορέα έχει παράλληλα ένα εξαιρετικά διαφορετικό σχολικό περιβάλλον: μόλις 7% των μαθητών δηλώνουν ότι οι συμμαθητές τους αποσπώνται συχνά από ψηφιακές συσκευές στα μαθήματα Φυσικών Επιστημών, έναντι 28% στον ΟΟΣΑ.

Το «μάθημα» για την Ελλάδα

Η Ελλάδα χρησιμοποιεί λιγότερο και τις ψηφιακές συσκευές για μάθηση, όπως προαναφέρθηκε και η διαφορά με τον ΟΟΣΑ δεν αφορά μόνο την AI: οι Έλληνες μαθητές δηλώνουν ότι χρησιμοποιούν ψηφιακές συσκευές στο σχολείο για μαθησιακές δραστηριότητες κατά μέσο όρο 1,1 ώρα την ημέρα, έναντι 1,7 ώρας στον ΟΟΣΑ. Ταυτόχρονα χρησιμοποιούν τις συσκευές για ψυχαγωγία στο σχολείο περίπου 1,2 ώρα την ημέρα, έναντι 1,1 ώρας στον ΟΟΣΑ. Επομένως, το ζήτημα δεν είναι απλώς πόση τεχνολογία υπάρχει αλλά για ποιο σκοπό χρησιμοποιείται.

Ο ΟΟΣΑ διαπιστώνει ότι η μέτρια χρήση ψηφιακών συσκευών για μάθηση συνδέεται με υψηλότερες επιδόσεις στις Φυσικές Επιστήμες σε σχέση τόσο με τη μη χρήση όσο και με την πολύ υψηλή χρήση. Αντίθετα, η χρήση συσκευών για ψυχαγωγία πάνω από περίπου μία ώρα την ημέρα στο σχολείο συνδέεται με χαμηλότερες επιδόσεις. Στοχευμένη, ελεγχόμενη και παιδαγωγικά καθοδηγούμενη χρήση, είναι εκείνο που συνιστούν οι ειδικοί αναφορικά με τη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης από τους μαθητές.

Από τα δεδομένα του PISA 2025, προκύπτει ότι η Ελλάδα δεν βρίσκεται εκτός της ψηφιακής μετάβασης αλλά βρίσκεται κάτω από τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ στη συχνότητα χρήσης AI για μάθηση. Παράλληλα, βρίσκεται σχετικά κοντά στον ΟΟΣΑ ως προς τη διδασκαλία της αξιολόγησης περιεχομένου που παράγεται από AI.

Περίπου ένας στους τρεις τη χρησιμοποιεί τουλάχιστον εβδομαδιαία για να μάθει. Ένας στους τέσσερις τη χρησιμοποιεί για να συντάξει σχολικό κείμενο. Σχεδόν ένας στους τέσσερις για να συνοψίσει ένα κείμενο. Και περίπου τρεις στους πέντε δηλώνουν ότι έχουν διδαχθεί στο σχολείο να αξιολογούν πληροφορίες που παράγει η AI.

Ζητούμενο πλέον είναι το πως τα ανωτέρω ευρήματα θα μετατραπούν σε συστηματική εκπαιδευτική πρακτική με γνώμονα το πως η AI δεν θα μεγαλώσει το χάσμα ανάμεσα στους μαθητές που ξέρουν να μαθαίνουν και υιοθετούν μία κριτική προσέγγιση της τεχνητής νοημοσύνης και σε εκείνους, που απλώς ζητούν έτοιμες απαντήσεις.