Πόσο κοστίζει το όνειρο; Η νέα πραγματικότητα της εξωσωματικής στην Ελλάδα

Η εικόνα της γυναίκας που στέκεται μόνη μπροστά στο ανοιχτό ψυγείο, κοιτάζοντας τα δεκάδες κουτάκια με τα φάρμακα και νιώθοντας τον κόμπο στο στομάχι πριν πιάσει τη μικρή βελόνα στα χέρια της, είναι μια σκηνή που έχει εκτυλιχθεί σε χιλιάδες ελληνικά σπίτια. Τα τελευταία χρόνια, η γενναία απόφαση γνωστών Ελληνίδων να μιλήσουν ανοιχτά για τη δική τους, γεμάτη αγωνία και ματαιώσεις, διαδρομή μέχρι τη μητρότητα, έβγαλε αυτή τη σιωπηλή διαδικασία από το σκοτάδι και έσπασε ένα τεράστιο ταμπού.

Δείχνοντας ότι ο δρόμος για την απόκτηση ενός παιδιού δεν κάνει διακρίσεις, οι εξομολογήσεις αυτές ανέδειξαν την ψυχολογική φθορά της διαδικασίας. Σήμερα, ωστόσο, η ιατρική επιστήμη έχει εξελιχθεί τόσο πολύ που η βελόνα έχει πάψει να είναι φόβητρο. Στη θέση της, όμως, αναδύθηκε ένας νέος, πιο αδυσώπητος αντίπαλος: η οικονομική εξάντληση.

Η σύγχρονη εξωσωματική δεν θυμίζει σε τίποτα τις επώδυνες διαδικασίες του παρελθόντος. Πλέον, το ιατρικό και επιστημονικό στοίχημα δεν είναι απλώς να επιτευχθεί μια εγκυμοσύνη, αλλά να επιτευχθεί από την πρώτη κιόλας φορά.

Οι ειδικοί της αναπαραγωγής γνωρίζουν καλά πως οι επαναλαμβανόμενοι, αποτυχημένοι κύκλοι δεν εξαντλούν μόνο το σώμα, αλλά δημιουργούν μία  δυσβάσταχτη δίνη ψυχολογικής και –κυρίως– οικονομικής φθοράς. Η επιτυχία με την πρώτη προσπάθεια έχει γίνει το ιερό δισκοπότηρο της υποβοηθούμενης αναπαραγωγής, καθώς προστατεύει το ζευγάρι από την οικονομική ασφυξία. Αυτός είναι ο λόγος που η σύγχρονη προσέγγιση έχει εγκαταλείψει τη λογική «ένα μοντέλο για όλους» και εστιάζει στην απόλυτη εξατομίκευση, με στοχευμένα πρωτόκολλα που μεγιστοποιούν τις πιθανότητες με το «καλημέρα».

Τα μεγάλα διεθνή μέσα ενημέρωσης, από τους New York Times μέχρι τον βρετανικό Guardian, έχουν ανοίξει πλέον μια ευρύτερη συζήτηση γύρω από αυτό που οι ειδικοί ονομάζουν «οικονομική τοξικότητα» (financial toxicity) στον τομέα της υπογονιμότητας. Πρόκειται για έναν όρο που, πλέον, δεν περιγράφει το ιατρικό κομμάτι, αλλά την έντονη ψυχολογική πίεση που επιφέρει η προσπάθεια κάλυψης του κόστους των θεραπειών.

Ρίχνοντας μια ματιά στο εξωτερικό, γίνεται γρήγορα κατανοητό γιατί η οικονομική διάσταση έχει βρεθεί στο επίκεντρο. Στις ΗΠΑ, το μέσο κόστος για έναν κύκλο εξωσωματικής ξεπερνά τα 20.000 δολάρια. Στη Μεγάλη Βρετανία, τα ζευγάρια καλούνται συχνά να διαθέσουν ποσά άνω των 10.000 λιρών στον ιδιωτικό τομέα, προκειμένου να παρακάμψουν τις πολύμηνες λίστες αναμονής στο Εθνικό Σύστημα Υγείας (NHS). Το αποτέλεσμα; Ένα τεράστιο ποσοστό νέων ανθρώπων διεθνώς αναγκάζεται να αναδιαμορφώσει πλήρως τον οικογενειακό του προϋπολογισμό, να κάνει σημαντικές οικονομικές θυσίες ή να αναζητήσει εναλλακτικές πηγές χρηματοδότησης για να κάνει το όνειρο της οικογένειας πραγματικότητα.

Η Ελλάδα περηφανεύεται (και δικαίως σε επιστημονικό επίπεδο) ότι αποτελεί παγκόσμιο σημείο αναφοράς του  ιατρικού τουρισμού, διατηρώντας το κόστος στο 1/3 ή και 1/4 των τιμών του εξωτερικού – κυμαινόμενο κατά μέσο όρο στις 3.000 με 3.500 ευρώ. Είναι, όμως, αυτό το ποσό «προσιτό» για το μέσο ελληνικό νοικοκυριό;

Όταν ο μέσος μισθός στη χώρα παλεύει να καλύψει την ακρίβεια στο σούπερ μάρκετ και τα δυσθεώρητα ενοίκια, ένας κύκλος εξωσωματικής κάθε άλλο παρά "φθηνός" μπορεί να θεωρηθεί, καθώς ισοδυναμεί με σχεδόν τρεις μισθούς. Και ενώ η Ελλάδα αποτελεί ιατρικό προορισμό, υστερεί σε ευρείες και ουσιαστικές κρατικές πολιτικές χρηματοδότησης. Την ώρα που άλλες βαλκανικές χώρες (όπως η Ρουμανία και η Σερβία) έχουν ξεκινήσει δυναμικά εθνικά προγράμματα για την πλήρη κάλυψη των πρώτων,  ιδιωτικά χρηματοδοτούμενων, κύκλων, στην Ελλάδα η κρατική μέριμνα υστερεί αισθητά .

Ο ΕΟΠΥΥ προσφέρει μεν ένα σημαντικό δίχτυ προστασίας (αποζημιώνοντας φάρμακα και προληπτικές εξετάσεις), ωστόσο η ίδια η ιατρική πράξη στην ιδιωτική κλινική παραμένει μια τεράστια προσωπική δαπάνη.


«Η ελληνική απάντηση στο πρόβλημα: Το "μοντέλο" της Newlife»
Μέσα σε αυτό το πιεστικό περιβάλλον, αυτό που αναζητούν απεγνωσμένα τα ζευγάρια είναι να μην αντιμετωπίζονται ως απλά "περιστατικά" ή πελάτες σε ένα σύστημα. Αυτή ακριβώς είναι η ανάγκη που έρχεται να καλύψει η κλινική Newlife IVF, η οποία έχει καταφέρει να κυριαρχήσει στην Ελλάδα και το εξωτερικό, χτίζοντας μια σχέση εμπιστοσύνης που μεταδίδεται από στόμα σε στόμα.

Εκεί, οι ίδιοι οι άνθρωποι αποτελούν το σημείο αναφοράς. Η προσέγγιση απέναντι στο ζευγάρι και στη γυναίκα είναι βαθιά ανθρώπινη: υπάρχει το χιούμορ και η ζεστασιά για να σπάσει ο πάγος και να φύγει ο φόβος, αλλά ταυτόχρονα και η απόλυτη σοβαρότητα όταν οι αποφάσεις είναι κρίσιμες και πόσο μάλλον οικονομικές. Αυτό αντανακλάται στον τρόπο που η ομάδα προσεγγίζει το οικονομικό και πρακτικό κομμάτι. 

Το άγχος της τσέπης μετριάζεται μέσα από ρεαλιστικά οικονομικά πλάνα και στάδια πληρωμών που διευκολύνουν τη διαχείριση της θεραπείας. Η σχέση ζευγαριού/γυναίκας και κλινικής χαρακτηρίζεται από απόλυτη διαφάνεια, με πλήρη απουσία προπληρωμής ολόκληρου του κόστους της θεραπείας. Δεν υπάρχει η λογική της «πώλησης», αλλά της πραγματικής καθοδήγησης. Η ομάδα κάθεται στο ίδιο τραπέζι με το ζευγάρι εξετάζοντας "τι πραγματικά χρειάζονται και όχι τι μπορεί να τους πουληθεί". Με καθαρή πληροφόρηση, απόλυτη ειλικρίνεια και χωρίς «γκρίζες ζώνες», τα ζευγάρια ξέρουν από την πρώτη στιγμή πού βαδίζουν.