Πιερρακάκης: Ώρα για «τράπεζες χωρίς σύνορα», έρχεται η εποχή των μεγάλων ευρωπαϊκών deals

Μεγαλύτερες ευρωπαϊκές τράπεζες, περισσότερη διασυνοριακή ενοποίηση και λιγότερα εθνικά εμπόδια στην κίνηση κεφαλαίων θέτει ως προτεραιότητα ο Κυριάκος Πιερρακάκης, προειδοποιώντας ότι η σημερινή κατακερματισμένη τραπεζική αγορά αποτελεί πλέον «στρατηγική ευπάθεια» για την Ευρώπη.

Σε συνέντευξή του στο ενημερωτικό δελτίο εποπτείας (Supervision Newsletter) της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, ο κ. Πιερρακάκης υποστηρίζει ότι η Ένωση Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων και ένας ανταγωνιστικός τραπεζικός τομέας δεν αποτελούν δύο διαφορετικές πολιτικές, αλλά «δύο όψεις του ίδιου νομίσματος». Η ολοκλήρωση της τραπεζικής ένωσης, η ελεύθερη κυκλοφορία κεφαλαίων και ρευστότητας, καθώς και η ενίσχυση των διασυνοριακών τραπεζικών δραστηριοτήτων, τίθενται στο επίκεντρο της ευρωπαϊκής ατζέντας.

«Ο κατακερματισμός αποτελεί στρατηγική ευπάθεια», τονίζει ο πρόεδρος του Eurogroup, περιγράφοντας την κατάσταση στην οποία οι εθνικοί φραγμοί εξακολουθούν να περιορίζουν τη λειτουργία της ενιαίας αγοράς. Όπως εξηγεί, η Ευρώπη δεν στερείται ιδεών, ταλέντου ή επιστημονικής αριστείας. Αυτό που δεν έχει επιτύχει ακόμη είναι να συνδέσει αποτελεσματικά τις αποταμιεύσεις με τις επενδυτικές ευκαιρίες που θα καθορίσουν το επόμενο στάδιο της ανάπτυξής της.

Ο πρόεδρος του Eurogroup ανοίγει ευθέως τη συζήτηση για τα εμπόδια που δεν επιτρέπουν στις τράπεζες της Ευρωζώνης να αποκτήσουν μεγαλύτερη κλίμακα και να προχωρήσουν σε διασυνοριακή ενοποίηση, επισημαίνοντας ότι ακόμη και οι μεγαλύτεροι ευρωπαϊκοί όμιλοι παραμένουν σημαντικά μικρότεροι από τους τραπεζικούς κολοσσούς των ΗΠΑ και της Κίνας.

Το ζητούμενο, όπως το θέτει, είναι οι αποταμιεύσεις που σήμερα παραμένουν σε μεγάλο βαθμό σε καταθέσεις χαμηλής απόδοσης να διοχετευθούν σε παραγωγικές επενδύσεις, χρηματοδοτώντας επιχειρήσεις, καινοτομία, άμυνα, υποδομές και την πράσινη και ψηφιακή μετάβαση.

Η συζήτηση για την ανταγωνιστικότητα συνδέεται άμεσα με το μέγεθος των ευρωπαϊκών τραπεζών. Η ΕΚΤ καταγράφει 15 συμφωνίες συγχωνεύσεων και εξαγορών στην ευρωζώνη το 2025, αριθμός ελαφρώς χαμηλότερος από τον μεταγενέστερο μέσο όρο της παγκόσμιας χρηματοπιστωτικής κρίσης. Παράλληλα, όμως, η αξία των τραπεζικών στοιχείων ενεργητικού που αποτέλεσαν αντικείμενο εξαγορών σχεδόν διπλασιάστηκε σε σχέση με τον αντίστοιχο μέσο όρο.

Το επόμενο βήμα

Στη συνέντευξή του στο Supervision Newsletter της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, ο κ. Πιερρακάκης περιγράφει ουσιαστικά το επόμενο βήμα για την ευρωπαϊκή τραπεζική αγορά. Η Ευρώπη, όπως υποστηρίζει, κατάφερε τα προηγούμενα χρόνια να οικοδομήσει ένα ισχυρότερο και ανθεκτικότερο τραπεζικό σύστημα.

Η νέα πρόκληση είναι να το μετατρέψει σε μοχλό ανταγωνιστικότητας και μακροπρόθεσμης ανάπτυξης.

Στην καρδιά αυτής της στρατηγικής βρίσκεται η Ένωση Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων. Η Ευρώπη, σύμφωνα με τον πρόεδρο του Eurogroup, δεν στερείται αποταμιεύσεων, ταλέντου ή επιστημονικής αριστείας. Εκείνο που της λείπει είναι η δυνατότητα να συνδέσει αποτελεσματικά τις αποταμιεύσεις με τις επενδυτικές ευκαιρίες που θα χρηματοδοτήσουν το επόμενο αναπτυξιακό της βήμα.

Οι τράπεζες έχουν κομβικό ρόλο σε αυτή την προσπάθεια, καθώς εξακολουθούν να παρέχουν περίπου το 70% της χρηματοδότησης της ευρωπαϊκής οικονομίας και αναμένεται να παραμείνουν η βασική πηγή χρηματοδότησης, ιδιαίτερα για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις.

Τράπεζες χωρίς σύνορα

«Μπορεί η Ευρώπη να χρηματοδοτήσει το δικό της μέλλον εάν η τραπεζική της αγορά παραμένει διαιρεμένη από εθνικά σύνορα;» ερωτάται στη συνέντευξη ο Κυριάκος Πιερρακάκης. Ο ίδιος θέτει ως την πρώτη μεγάλη αλλαγή, τη διασυνοριακή τραπεζική δραστηριότητα, η οποία, όπως λέει χαρακτηριστικά, πρέπει να γίνει «κανόνας και όχι εξαίρεση».

Κεφάλαια και ρευστότητα πρέπει να μπορούν να κινούνται περισσότερο ελεύθερα μέσα στην τραπεζική ένωση, ώστε οι αποταμιεύσεις να κατευθύνονται στις πιο παραγωγικές επενδυτικές ευκαιρίες ανεξάρτητα από τα εθνικά σύνορα.

Παράλληλα, έχει ήδη ξεκινήσει στο Eurogroup συζήτηση για τα εμπόδια που εμποδίζουν τις ευρωπαϊκές τράπεζες να μεγαλώσουν και να προχωρήσουν σε μεγαλύτερη διασυνοριακή ενοποίηση.

Το μέγεθος αποκτά πλέον ιδιαίτερη σημασία. Οι πέντε μεγαλύτερες τράπεζες της Ευρωζώνης είναι σε γενικές γραμμές συγκρίσιμες σε μέγεθος με εκείνες του Ηνωμένου Βασιλείου και της Ιαπωνίας, παρότι εξυπηρετούν μια πολύ μεγαλύτερη αγορά, ενώ παραμένουν σημαντικά μικρότερες από τις μεγαλύτερες τράπεζες των ΗΠΑ και της Κίνας.

Η διαφορά αυτή δεν αφορά μόνο τα μεγέθη των ισολογισμών. Επηρεάζει άμεσα και τη δυνατότητα των τραπεζών να επενδύουν στην τεχνολογία, στην τεχνητή νοημοσύνη και στην κυβερνοασφάλεια. Σύμφωνα με τον κ. Πιερρακάκη, οι επενδύσεις των μεγαλύτερων ευρωπαϊκών τραπεζών στην τεχνολογία, ως ποσοστό του συνολικού ενεργητικού τους, είναι σημαντικά χαμηλότερες από εκείνες των αμερικανικών ομίλων.

Λιγότερη γραφειοκρατία, όχι χαλάρωση

Δεύτερο μέτωπο είναι η απλούστευση των τραπεζικών κανόνων. Ο πρόεδρος του Eurogroup ξεκαθαρίζει ότι απλούστευση δεν σημαίνει αποδυνάμωση των δικλίδων ασφαλείας.

Το ζητούμενο είναι ένα πλαίσιο αυστηρό αλλά ταυτόχρονα συνεκτικό, αναλογικό και προβλέψιμο, ώστε η πολυπλοκότητα να μη μετατρέπεται σε ανταγωνιστικό μειονέκτημα για τις ευρωπαϊκές τράπεζες.

Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και η ολοκλήρωση της τραπεζικής ένωσης. Ο κ.Πιερρακάκης χαιρετίζει την πρόθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να αντικαταστήσει την πρόταση του 2015 για το ευρωπαϊκό σύστημα εγγύησης καταθέσεων, το EDIS,

με ένα απλούστερο πλαίσιο, το οποίο θα διασφαλίζει ισότιμη προστασία των καλυπτόμενων καταθέσεων σε ολόκληρη την τραπεζική ένωση.

Παράλληλα, η εφαρμογή του νέου πλαισίου για τη διαχείριση τραπεζικών κρίσεων και την ασφάλιση καταθέσεων, του CMDI, αποτελεί βασικό κομμάτι της επόμενης φάσης.

Μοντέλο …gov.gr στις τράπεζες

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει και η πρόταση Πιερρακάκη να μεταφερθεί στην ευρωπαϊκή τραπεζική εποπτεία μια βασική αρχή από τον ψηφιακό μετασχηματισμό του ελληνικού Δημοσίου και το gov.gr : «συλλέγουμε την πληροφορία μία φορά και την επαναχρησιμοποιούμε όπου είναι απαραίτητο» αναφέρει. Κοινά πρότυπα δεδομένων, ενιαίες διαδικασίες υποβολής στοιχείων και διαλειτουργικότητα μεταξύ ΕΚΤ, Ευρωπαϊκής Αρχής Τραπεζών, εθνικών εποπτικών αρχών και αρχών εξυγίανσης θα μπορούσαν να περιορίσουν το κόστος συμμόρφωσης.

Η λογική είναι ότι οι τράπεζες δεν θα πρέπει να υποχρεώνονται να παρέχουν ξανά και ξανά τις ίδιες πληροφορίες σε διαφορετικές εποπτικές αρχές και σε διαφορετικές μορφές.

Τα στοιχεία θα μπορούν να συλλέγονται μία φορά, με κοινά πρότυπα, και να επαναχρησιμοποιούνται με ασφαλή τρόπο από την ΕΚΤ, την Ευρωπαϊκή Αρχή Τραπεζών, τις εθνικές αρμόδιες αρχές και τις αρχές εξυγίανσης.

Έτσι, εκτιμά ότι μπορεί να μειωθεί σημαντικά τόσο το κόστος συμμόρφωσης όσο και η διοικητική επιβάρυνση των τραπεζών, ενώ ταυτόχρονα οι εποπτικές αρχές θα αποκτήσουν καλύτερα και ταχύτερα δεδομένα για την παρακολούθηση των κινδύνων.

Στο νέο αυτό μοντέλο εντάσσει και την τεχνητή νοημοσύνη. Τα προηγμένα εργαλεία ανάλυσης μπορούν να βοηθήσουν τις εποπτικές αρχές να εντοπίζουν νωρίτερα αναδυόμενους κινδύνους και ανωμαλίες, χωρίς όμως να αντικαθιστούν την ανθρώπινη κρίση.

Το ελληνικό μάθημα από τα «κόκκινα» δάνεια

Στη συνέντευξη ο πρόεδρος του Eurogroup χρησιμοποιεί και την ελληνική τραπεζική κρίση ως παράδειγμα για το πώς πρέπει να αντιμετωπίζονται στο μέλλον τα προβληματικά δάνεια.

Όπως επισημαίνει, ο ελληνικός τραπεζικός τομέας είναι σήμερα πολύ διαφορετικός από εκείνον πριν από μία δεκαετία. Οι ισολογισμοί έχουν αποκατασταθεί σε μεγάλο βαθμό, η ποιότητα του ενεργητικού έχει βελτιωθεί δραματικά και οι τράπεζες βρίσκονται πλέον σε καλύτερη θέση για να χρηματοδοτήσουν επενδύσεις και ανάπτυξη.

Το βασικότερο μάθημα, ωστόσο, είναι ότι ο καλύτερος τρόπος αντιμετώπισης των «κόκκινων» δανείων είναι να αποτρέπεται εξαρχής η δημιουργία τους.

Για τον λόγο αυτό δίνει ιδιαίτερη έμφαση στα ισχυρά πρότυπα αξιολόγησης και χορήγησης δανείων, αλλά και στην ανάγκη η εποπτεία να κοιτάζει μπροστά. Η πειθαρχία στις χορηγήσεις, μάλιστα, αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία σε περιόδους ισχυρής ανάπτυξης, όταν αυξάνεται ο πειρασμός για χαλάρωση των πιστωτικών κριτηρίων.