Ο Ομηρος... με κάμερες IMAX - Οδυσσέας, ο νέος ήρωας του Χόλιγουντ

«Πες μου, τι θυμάσαι;», ρωτά η Νύμφη Καλυψώ τον Οδυσσέα παραφράζοντας την πασίγνωστη έναρξη του ομηρικού έπους «Ανδρα μοι έννεπε, Μούσα, πολύτροπον...» (Πες μου, Μούσα, για τον άνδρα τον πολυμήχανο...). Ετσι ξεκινά, όπως είδαμε στο νέο τρέιλερ που δόθηκε πριν από λίγες ημέρες στη δημοσιότητα, η «Οδύσσεια» του Κρίστοφερ Νόλαν, η πλέον πολυαναμενόμενη ταινία του φετινού καλοκαιριού, που θα κάνει παγκόσμια πρεμιέρα στις 17 Ιουλίου και έχει δημιουργήσει φρενίτιδα στους απανταχού σινεφίλ - και όχι μόνο.

Το στοίχημα

Η αποφασιστική φράση πάντως του κινηματογραφικού Οδυσσέα, Ματ Ντέιμον, «κανένας δεν μπορεί να μπει ανάμεσα σε μένα και το σπίτι μου, ούτε καν οι θεοί...» και οι εντυπωσιακές σκηνές σκληρών μαχών και δοκιμασιών που αποκαλύπτονται στο ολιγόλεπτο τρέιλερ προμηνύουν ξεκάθαρα ότι το μυθικό αυτό έπος δράσης θα αποτελέσει την πιο ολοκληρωμένη και ακριβή -ο προϋπολογισμός της ταινίας ανέρχεται σε 250 εκατ. δολάρια- μεταφορά της ελληνικής μυθολογίας στη μεγάλη οθόνη, αλλά και το μεγαλύτερο στοίχημα του βραβευμένου με Οσκαρ σκηνοθέτη του «Οπενχάιμερ» με τον ίδιο του τον εαυτό.

Το γνώριζε άλλωστε εξαρχής και ο ίδιος πως δεν είναι διόλου εύκολο να αναμετρηθεί κανείς με την «Οδύσσεια» του Ομήρου, ένα από τα πιο επιδραστικά κείμενα της παγκόσμιας λογοτεχνίας, το οποίο συνεχίζει να συναρπάζει, εδώ και αιώνες, τη συντριπτική πλειονότητα του διεθνούς κοινού. Γι’ αυτό και έβαλε τα δυνατά του προκειμένου να επανασυστήσει τον Οδυσσέα στις νεότερες γενιές, κατά κύριο λόγο, ως τον απόλυτο και διαχρονικό σούπερ ήρωα: «Ψάχνεις πάντα για κάτι που δεν έχει ξαναγίνει... Αν το δεις προσεκτικά, όλη αυτή η κουλτούρα των κόμικ και των υπερηρώων αντλεί άμεσα από τα ομηρικά έπη. Ο Ομηρος ήταν, με έναν τρόπο, η Marvel της εποχής του: ιστορίες γεμάτες θεούς, ήρωες και την ανάγκη του ανθρώπου να πιστέψει ότι κάτι ανώτερο μπορεί να περπατά ανάμεσά μας» δήλωσε με νόημα ο ίδιος προσφάτως στο τηλεοπτικό «The Late Show» του Στίβεν Κόλμπερτ.

Υπό αυτή την έννοια, λοιπόν, ο Οδυσσέας «μονομαχεί» με τους σύγχρονους Spider-Man, Iron Man, Captain America, Thor, Black Panther και είναι αποφασισμένος να τους νικήσει, καθώς η δική του ιστορία συγκεντρώνει έννοιες, αξίες και συναισθήματα διαχρονικά για την ανθρωπότητα: τον νόστο, τη μοίρα, τις δοκιμασίες, τη μαχητικότητα, την ευρηματικότητα, τη συντροφικότητα, την πίστη, την οικογένεια, τη δύναμη της θέλησης...

Το λαμπερό καστ

Προκειμένου να κερδίσει το μεγαλύτερο στοίχημα της καριέρας του, ο Κρίστοφερ Νόλαν επένδυσε κατ’ αρχάς στα πρόσωπα. Εξασφάλισε ένα καστ γεμάτο από πρώτα ονόματα, ηθοποιούς καταξιωμένους, αλλά και νεότερους που έχουν αφήσει δυναμικό αποτύπωμα στην παγκόσμια κινηματογραφική βιομηχανία: Ματ Ντέιμον (Οδυσσέας), Αν Χάθαγουεϊ (Πηνελόπη), Ρόμπερτ Πάτινσον (Αντίνοος), Σαρλίζ Θερόν (Καλυψώ) Τομ Χόλαντ (Τηλέμαχος), Ζεντάγια (Θεά Αθηνά), Μπένι Σάφντι (Αγαμέμνων), Χιμές Πατέλ (Ευρύλοχος), Μία Γκοθ (Μελανθώ), Τζίμι Γκονζάλες (Κηφέας), Τζον Λεγκουιζάμο (Εύμαιος), Τζον Μπέρνθαλ (Μενέλαος), αλλά και Λουπίτα Νιόνγκο, Γουίλ Γιουν Λι και άλλοι - οι ρόλοι που θα ενσαρκώσουν οι συγκεκριμένοι δεν έχουν ακόμη αποκαλυφθεί.

Σεβασμός στον Ομηρο

Ενα από τα βασικότερα και πλέον καίρια ερωτήματα που προέκυψαν από τις πρώτες κιόλας ημέρες της ανακοίνωσης της δημιουργίας της «Οδύσσειας» ήταν το πώς θα προσεγγίσει ο δημιουργός της το περιεχόμενο του ομώνυμου ομηρικού έπους. «Θα παραμείνει πιστός στο αρχικό κείμενο ή θα προσπαθήσει να κάνει την ιστορία σημερινή, ρεαλιστική;» αναρωτιούνταν εύλογα πολλοί. Την απάντηση την πήραμε -ως έναν βαθμό τουλάχιστον- μέσα από το νέο τρέιλερ της ταινίας. Μέσα σε μόλις 2,5 λεπτά είδαμε να παρελαύνουν από την οθόνη μας οι πιο γνωστοί ήρωες της ομηρικής «Οδύσσειας». Από την πιστή Πηνελόπη, τον νεαρό Τηλέμαχο που περιμένει τον πατέρα του και ας μη θυμάται τη μορφή του και τον ύπουλο και μνησίκακο μνηστήρα Αντίνοο που εποφθαλμιά τον θρόνο μέχρι τον εχθρικό κύκλωπα Πολύφημο, τους ανθρωποφάγους Λαιστρυγόνες και από τη νύμφη Καλυψώ και τη θεά Αθηνά μέχρι και τον πιστό σκύλο του Οδυσσέα, τον Αργο. Σε προηγούμενα τρέιλερ και teaser της ταινίας έχουμε δει επίσης τον Δούρειο Ιππο, τη Χάρυβδη και την κάθοδο του Οδυσσέα στον κόσμο των νεκρών.

Είναι λοιπόν παραπάνω από σαφές ότι ο Νόλαν παρέμεινε πιστός στη μυθολογική οδό, συμπεριλαμβάνοντας στην ταινία όλα σχεδόν τα πρόσωπα, τους θεούς και τέρατα του έπους του Ομήρου και αναβιώνοντας τις σημαντικότερες μάχες που έδωσε κατά το μακρύ ταξίδι του προς την Ιθάκη.

Αλλωστε, όπως ο ίδιος έχει εξομολογηθεί, η αφηγηματική πολυπλοκότητα του Ομήρου, η μη γραμμική αφήγησή του, η απουσία δηλαδή χρονικής συνέχειας και η συχνή χρήση αναδρομών ήταν κάτι που διαχρονικά τον γοήτευε, γι’ αυτό και την έχει χρησιμοποιήσει και σε παλαιότερες ταινίες του, στις οποίες πρωταγωνιστεί η αποσύνθεση του χρόνου. «Στον Ομηρο ανήκει η πρώτη μη γραμμική αφήγηση» έχει δηλώσει, αναδεικνύοντας μια κρυφή αλλά σημαντική συγγένεια που τον συνδέει με τον κορυφαίο αρχαίο Ελληνα ποιητή.

Αυτό που μένει να δούμε, ωστόσο, είναι αν η χολιγουντιανή «Οδύσσεια» θα φωτίσει τις σκοτεινές πτυχές του ομηρικού έπους, όπως η βία, η εκδικητικότητα, η σκλαβιά, κάτι που καμιά προηγούμενη κινηματογραφική ή τηλεοπτική προσέγγιση της ιστορίας δεν έχει τολμήσει.

ΙMAX κάμερες

Στην αναμέτρησή του με την «Οδύσσεια», ο Νόλαν χρησιμοποίησε ένα ακόμη δυνατό όπλο, αυτό της τεχνολογίας. Γύρισε εξ ολοκλήρου την ταινία με κάμερες IMAX, κάτι που συμβαίνει για πρώτη φορά στα κινηματογραφικά χρονικά. Πρόκειται για κάμερες υψηλής ανάλυσης εικόνας που χρησιμοποιούν φιλμ 70 mm και προσφέρουν εντυπωσιακή λεπτομέρεια και καθαρότητα που απογειώνει την εμπειρία του θεατή. Ο ίδιος μάλιστα αποκάλυψε σε παλαιότερη συνέντευξή του ότι χρησιμοποίησε περισσότερα από 600.000 μέτρα φιλμ κατά τη διάρκεια των περίπου 90 ημερών που διήρκεσαν τα γυρίσματα, τα οποία πραγματοποιήθηκαν σε Ελλάδα, Ιταλία, Μαρόκο, Ηνωμένο Βασίλειο, Μάλτα, Σκωτία, Ισλανδία, Σαχάρα και Λος Αντζελες.

Το πρόβλημα με τις κάμερες της προηγμένης αυτής τεχνολογίας, οι οποίες έχουν εν μέρει χρησιμοποιηθεί και σε άλλες ταινίες του Νόλαν, είναι ότι κάνουν εκκωφαντικό θόρυβο όταν βρίσκονται σε λειτουργία, με αποτέλεσμα να ήταν μέχρι προσφάτως αδύνατο να χρησιμοποιηθούν σε σκηνές που περιλαμβάνουν διαλόγους μιας και οι ηθοποιοί δεν μπορούσαν να ακούσουν ούτε τη φωνή τους. Βρέθηκε όμως λύση και γι’ αυτό μέσω ενός ειδικού ηχομονωτικού καλύμματος-θαλάμου που σχεδόν εκμηδενίζει τους θορύβους.

«Ηταν το πρώτο φιλμ που γυρίστηκε ολόκληρο έτσι. Οι κάμερες IMAX είναι πολύ θορυβώδεις. Ακούγονται σαν μίξερ, σαν ένα μίξερ μπροστά στο πρόσωπό σου όταν η κάμερα είναι κοντά. Γι’ αυτό δεν είχαν γίνει ποτέ πριν σκηνές διαλόγου σε IMAX. Δεν θα μπορούσαμε να κάνουμε μια κανονική συζήτηση αν είχαμε μια κάμερα γιατί δεν θα μας άκουγες. Η δουλειά που απαιτήθηκε ήταν τεράστια, αλλά ο Νόλαν ήθελε όλα να γυριστούν σε 100% IMAX, και τα κατάφερε», έχει δηλώσει χαρακτηριστικά ο Ματ Ντέιμον αναφερόμενος στην πρωτοπόρα τεχνική που χρησιμοποιήθηκε στα γυρίσματα της ταινίας.

Τα σχόλια

Τα σχόλια που συγκέντρωσε το νέο τρέιλερ της ταινίας ήταν στο μεγαλύτερο μέρος τους διθυραμβικά. Οι περισσότεροι κάνουν λόγο για μια επική ταινία που όμοιά της δεν έχει δημιουργήσει ποτέ ξανά το Χόλιγουντ. Υπάρχουν ωστόσο και κάποιες ενστάσεις σχετικά με την προφορά των πρωταγωνιστών - τόσο του Ματ Ντέιμον, ο οποίος αναφωνεί κάποια στιγμή σε άπταιστα αμερικανικά, δίνοντας το σύνθημα για την επίθεση, «Let’s go...», όσο και των Ρόμπερτ Πάτινσον και Τομ Χόλαντ που διατηρούν αναλλοίωτη τη βρετανική προφορά τους.

Αρνητικά σχολιάστηκαν και κάποιες φράσεις, όπως η επίθεση του μνηστήρα Αντίνοου στον Τηλέμαχο: «Λαχταράς έναν μπαμπά που δεν γνώριζεις καν, σαν κάποιον γκρινιάρη μπάσταρδο», του λέει όταν ο δεύτερος επιμένει πως ο πατέρας του θα γυρίσει πίσω. Αυτό το «dad» (μπαμπάς) αντί για το «father» (πατέρας) μοιάζει, πράγματι, με μια απότομη προσγείωση από την ελληνική μυθολογική ατμόσφαιρα στο σήμερα.

Λίγους μήνες πριν, εξάλλου, ζήσαμε μία ακόμη διαμάχη που αφορούσε στην ταινία, όταν διέρρευσαν πληροφορίες πως τη μυθική Ωραία Ελένη θα υποδυθεί στην ταινία η Κενυάτισσα, βραβευμένη με Οσκαρ, ηθοποιός Λουπίτα Ντιόνγκο. Πολλοί ήταν εκείνοι που έσπευσαν να κατακρίνουν στα social media τον Νόλαν για την επιλογή μιας μαύρης ηθοποιού ως της γυναίκας-σύμβολο της αρχαιοελληνικής ομορφιάς. Παρ’ όλα αυτά η φήμη δεν έχει ακόμη επιβεβαιωθεί.

Mεγάλες προσδοκίες

«Η πίεση είναι τεράστια. Oποιος αναλαμβάνει την “Οδύσσεια” επωμίζεται τις προσδοκίες των θεατών σε όλο τον κόσμο για το επικό σινεμά - και αυτό συνεπάγεται τεράστια ευθύνη», εξομολογείται ο Κρίστοφερ Νόλαν. Και οι μεγάλες προσδοκίες έχουν ήδη κδηλωθεί έναν χρόνο πριν την πρεμιέρα της ταινίας, από τον περασμένο Ιούλιο, οπότε ξεκίνησε η προπώληση των εισιτηρίων που έγιναν ανάρπαστα.

Το αν θα επιβεβαιωθούν οι προσδοκίες αυτές κανείς δεν το γνωρίζει. Ούτε καν ο Νόλαν: «Εχω μάθει πως αυτό που θέλει το κοινό από μια ταινία που βασίζεται σε μια αγαπημένη ιστορία είναι μια δυνατή και ειλικρινής ερμηνεία. Θέλουν να ξέρουν ότι ο δημιουργός έδωσε τον καλύτερό του εαυτό. Πραγματικά προσπάθησα να κάνω την καλύτερη δυνατή ταινία».